Qazaq dalasynyń orys, nemis, poliagy kóp soltústik aimaǵynda qaimaǵy buzylmai saqtalyp qalǵan aýyldar bar. Olardy birde shól daladaǵy oazisterge uqsatsam, endi birde Kókshetaý óńirindegi dóńgelenip jatqan aina kólderge balaimyn. Sol kólderden qanyp iship, úlken ónerge qanat jaiyp, qalyń qazaqqa tanylyp, talantyn moiyndatqan Sáken Seri Júnisov, Ermek Serkebaev syndy sańlaqtar shyqqan. Sol topyraqqa aýnap ósip, sol bulaqtan sýsyndap, «Quiryǵy aiyr qarlyǵash jaily ertegi tyńdap kóz ilgen» balanyń jyrlary eleń etkizbei qoimaidy.
Ol – mynaý «qara shai tatyǵan ómirde» súiiktisiniń «Peiish júreginiń tutqyny bolý úshin, qandai da qylmys jasýǵa» daiyn. Sonysymen qosa onyń «qiialynyń aspanyn qulpynaidan jasap berip», «muń qosylǵan balmuzdaǵyn eritip» taǵatsyz kútýge bar lirik aqyn.
Ol – óleńderinen ińkárlik, móldirlik, jylý men meiirim esip turatyn Serǵazy Qaiyrboldy. Syrt kózge kóp túse bermei, ertegidegi tulpardai boi tasalap ósken osy aqyn baýyrymyzdyń bir toptamasyn sizderge usynyp otyrmyz. Oqyp, baǵasyn berińizder, qadirmendi oqyrman.
Mergen TOQSANBAI
ÁJE
Quiryǵy aiyr qarlyǵash jaily ertegi tyńdap kóz ilgem,
Uiyqtap jatyp aýyl syrtynda jeztyrnaq baryn sezingem.
Taý jatyr áne qaimaqqa malǵan baýyrsaqtaiyn dúńkiip,
Anaý bir qyrda máńgige shókti ańyzdan kelgen bozingen.
Anaý bir saida bastańǵy jasap diiý men peri toptalyp,
Anaý bir quzdy tópelep jatyr Tóbekóz dáýdiń toqpaǵy.
Anaý bir qosta Tazsha men Aldar ótirik soǵyp jatqanda,
Qobyzdyń úni óshti de qaldy, Qorqyttyń kúii toqtady.
Saýmaldai kóldiń jaǵalaýynda bir jetim qulyn kisinep,
Qairan ájemniń tory biesi, sol túni kirdi túsime.
Ai uqsap sútke túbinde qalǵan tún degen qara shelektiń,
Qus bolyp ushqan aq jaýlyq kórdim ýyzdai bulttar ishinen.
***
Samarqaý myna tirliktiń basqanda muńy, Qai jaqtan kenet estildi qasqaldaq úni?Kóbelektershe máz bolyp kári terekter,
Jaýqazyndarsha kúlip tur aspanda kúnim.
Qulpynai tústes bulttardyń shyryny balqyp,
Albyrap turdy tumalar dirili altyn,
Ájimdi taýdyń mólt etken qýanysh jasy,
Byldyrlap aqqan bulaqtyń burymy barqyt.
Shomyldy nurǵa qyrattar tobylǵy tory,
Qozydai kúreń bókterdiń sógildi tońy,
Úriia qyzdai qaiyńdar dúriia belde,
Qusni ánmen jalǵady kóńildi horyn.
Kók buirat qyrdyń súigende samaly betten,
Shalqydy kólder, seri jel anaryn ópken,
Shyt kóilek kigen qyz qaiyń – qolań shash arý,
Elesi me eken sol qyzdyń, janary kóktem.
Jamylyp dala alqyzyl qynadai bózdi,
Qyzǵaldaq óńdi aspandy bula arai kezdi,
Báisheshek jyrǵa oranǵan joldarmen jaiaý,
Muńymdy izdep ketsem be, quralai kózdi?!
SENIŃ ǴAZIZ ATYŃDY
Sensiń meniń appaq ánim túisigimde túnegen,
Saǵan ǵana arnalady bal tatyǵan bul óleń.
Túimedaqtai kúlkiń seniń – meniń uly shattyǵym,
Saǵan berer bahar syiym – balmuzdaqtai tátti muń.
Burymyńda syldyr qaqsa káýsárliktiń dastany,
Qulpynaidan jasap berem qiialyńnyń aspanyn;
Kóbelekke ainaldyrsam seniń árbir sózińdi,
Baiqarmysyń keýdemdegi qudiretti sezimdi?
Janaryńda móltildegen sol bir arý ǵazaldy
Qara túnniń myń birinshi qanatyna jazarmyn.
Tańda bulbul jyr qyp oqyp sol ańsarly hatymdy,
Perishteler án qyp aitar seniń ǵaziz atyńdy.
KEZDESÝ
Sarsań qylǵan mahabbattyń qýaty,Bebeý qaqqan júregimdi ýatyp. Kúttim seni, ǵasyrdai bop ár minýt,Kúttim seni, ótpei qoidy ýaqyt.
Alaýlatyp boiymda bar ańsardy,
Qyzyl ińir tógip turdy káýsar muń.
Erip jatty muń qosylǵan balmuzdaq,
Kútti seni qolymdaǵy raýshan gúl.
Habarshysy baiaý aqqan ýaqyttyń
Kókjiekke bara jatty batyp kún.
Kúttim seni kútkendei bop mamyrdy,
Kúttim seni kútkendei bir baqytty.
Nur kúlkińdei sheshimi joq jumbaqqa
Nárestedei sezimińdi qundaqtap,
Sen kelesiń ómirime jyr bolyp,
Sen kelesiń mamyr bolyp bul baqqa.
Bula keshte júregime tókken nur,
Súidim seni, ińkárlikke bókken gúl,
Maǵan peiish sekildi endi bul qala,
Maǵan jumaq sekildi endi kóktem bul.
Bula keshte júregime tókken nur
Maǵan baqyt sekildi endi kóktem bul.
Qarashy áne aqsham qandai ińkárli,
Qarashy áne aspan qandai móp-móldir.
T...
Qala,
Kóshe,
Shamdar,
Fontan
sińip ketken
saǵymǵa,
Kópir,
Ózen,
Vokzal,
Úiler,
Shatyr,
Murja,
Qabyrǵa,
bári-bári
baiaǵyda
Kóbelekke ainalǵan,
Tek sen barsyń
bul álemde,
Sosyn...
azdap
Mamyr bar.
T...
Saǵan endi aitar sózim joq meniń
Saǵan jazar jyrym, mine, taýsyldy
Juldyzdardyń syńǵyrynan kóktegi,
Emis-emis estip turam daýsyńdy.
Átteń, olar jerge kelip qonbaidy,
Juldyz bitken sónedi eken tańda áli.
Sońǵy ánin shyrqasyn dep sen jaily,
Kóshelerdiń jylap qalǵan shamdary.
Myna qala umytsyn dep seni endi,
Kógershinder jaiyp ushar qanatyn.
Kókjiekten arailanǵan óleńdi,
Alyp kele jatyr áne tań aqyn.
***
Myna qala ǵajaiypqa senbeidi,
Myna kóshe bizdi muńnan emdeidi,
Myna shamdar túnimenen sónbeidi,
Myna shamdar saǵynbaidy eshkimdi.
Myna aýla eshqandai tús kórmeidi,
Myna úiler bizdi ózine jerleidi,
Myna átkenshek bizdi máńgi terbeidi,
Myna átkenshek oilamaidy eshteńe.
Myna kóktem túsimizge kirmeidi,
Myna aǵashtar tańda qaita gúldeidi,
Myna júrek eshteńe de bilmeidi,
Myna júrek súie almaidy eshkimdi.
ALA QARǴA
Men,
Sen júrgen kóshemen júrip,
Adasyp ketsem ǵoi,
Ózim-ózimdi taba almaityndai.
Joq bolyp ketsem de arman joq,
Qaitadan jaralmaityndai.
Peiish júregińniń tutqyny bolý úshin,
Qandai qylmys jasaiyn?!
Tamuqtai múńkigen myna tirlikke,
Oralmaityndai.
Amal ne,
Ýaqyt – tutanǵan temeki,
Ómirdiń sasyq aýzynda byqsyǵan.
***
Qar jaýyp tur,
Jai ǵana qar jaýyp tur;
Qartamys terekter tońǵaq,
Shatyrda jaýrap tur murja,
Murjada qalǵyp tur qarǵa,
Qara bop týǵan,
Sol úshin yrza.
Uiqysy qanbaǵan kóshe,
Avtobýs asyǵys,
Osylai jyljidy
Qara shai tatyǵan ómir.
Renjime, Serǵazy myrza!
Renjime, bul zań!
Tirshilik – bitpeitin kúibeń,
Temeki tartýdy úiren!
***
Bulyńǵyrlaý aspany bul qalanyń,
Qaiyńdar tur burymyn muńǵa malyp,
Terezemniń aldynda...
...eshkim de joq
Terezemdi qańǵybas tún qaǵady.
Bulyńǵyrlaý aspany bul qalanyń,
Qaiyńdar tur burymyn muńǵa malyp,
Men eshkimdi kútpeimin, saǵynbaimyn,
Maǵan hattar kelmeidi gúlge oranyp.
Bulyńǵyrlaý aspany bul qalanyń,
Qaiyńdar tur burymyn muńǵa malyp,
Eshqandai tús kórmeimin men bul túni,
Terezemniń aldynda
Tún,
Qala,
Muń.
***
Kósheler qalǵidy muńsyz,
Qaiyńdar,
Qaiyńdar únsiz.
Muńaiyp óttińiz nege?
Siz qaidan kelesiz?
Kimsiz?
Kósheler qalǵidy muńsyz.
Qaiyńdar...
qaiyńdar únsiz,
Saǵynǵym keledi sizdi!
Siz qaida barasyz?
Kimsiz?
