© Sputnik / Abzal Kaliev
2003 jyldan bastap Qazaqstandaǵy saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryna birjolǵy aqshalai ótemaqy jáne arnaiy memlekettik járdemaqy retinde 19,8 mlrd teńge tólendi. Biyl bul maqsatqa 2,7 mlrd teńgeden astam qarajat qarastyrylǵan, dep habarlaidy «Ult aqparat» Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrliginiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
"2003-2023 jyldar aralyǵynda respýblikalyq biýdjetten 2,9 mlrd teńge somasynda birjolǵy aqshalai ótemaqy tólendi. Ótemaqy mólsheri 2 769 teńge men (3/4 AEK) 369 200 teńge (100 AEK) aralyǵynda. 2024 jylǵa respýblikalyq biýdjette atalǵan maqsattarǵa 1,2 mlrd teńge qarastyrylǵan", – dep habarlady EHÁQM Áleýmettik kómek departamentiniń direktory Ainur Abdyrahmanova.
Budan basqa, saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryna, sondai-aq saiasi qýǵyn-súrginnen zardap shekken, múgedektigi bar nemese zeinetkerler bolyp tabylatyn adamdarǵa áleýmettik tólemderdiń ózge de túrlerine qaramastan 1,23 ailyq eseptik kórsetkish mólsherinde (2024 jyly – 4 542 teńge) arnaýly memlekettik járdemaqy tólenedi.
"2005 jyldan bastap 2023 jylǵa deiingi kezeńde respýblikalyq biýdjetten 16,9 mlrd teńge somasynda arnaýly memlekettik járdemaqy tólendi. 2024 jyly arnaýly memlekettik járdemaqy tóleýge 1,5 mlrd teńge josparlanǵan. Biylǵy 1 mamyrdaǵy jaǵdai boiynsha 26 833 jappai saiasi qýǵyn-súrgin qurbany jáne saiasi qýǵyn-súrginnen zardap shekken azamat arnaýly memlekettik járdemaqy aldy", – dedi Ainur Abdyrahmanova.
Aqtalǵan azamattardyń, sondai-aq saiasi qýǵyn-súrginnen zardap shekken dep tanylǵan, múgedektigi bar nemese zeinetker sanalatyn adamdardyń birinshi kezekte:
bas bostandyǵynan aiyrý oryndarynda ustalǵan, jazasyn ótegen, basqa eldi mekemenderge jiberilgen, arnaiy eldi mekenderde erkindigi shektelip, májbúrli eńbekpen ainalysqan jáne májbúrlep psihiatriialyq mekemelerde emdeýde bolǵan ýaqytynyń úsh ese mólsherde zeinetaqy alý úshin qatysý ótiline eseptelýine;
olarǵa yńǵaily ýaqytta kezekti eńbek demalysyn alý, sondai-aq jylyna eki aptaǵa deiingi merzimge jalaqysy saqtalmaityn qosymsha demalys alý;
telefondardy birinshi kezekte ornatý;
Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamasyna sáikes qarttar men múgedektigi bar adamdarǵa arnalǵan internat-úilerge birinshi kezekte ornalastyrý, olarda tolyq memlekettik qamtamasyz etýde turý;
protezdik-ortopediialyq buiymdarmen jeńildikpen qamtamasyz etý;
ońaltýǵa bailanysty máseleler boiynsha advokattardan tegin keńes alýǵa quqyǵy bar.
Budan basqa, jergilikti atqarýshy organdar jergilikti ókildi organdardyń sheshimi boiynsha saiasi qýǵyn-súrginge ushyraǵan jáne Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamasyna sáikes aqtalǵan adamdarǵa materialdyq jáne basqa da kómek túrlerin kórsetý jóninde jergilikti biýdjetter esebinen qosymsha sharalar belgileýge quqyly.
2024 jyly jergilikti biýdjet qarajaty esebinen 31 mamyrǵa qarai 9 668 azamatqa 9 230 teńgeden 38 448 teńgege deiin 223,8 mln teńge somasynda birjolǵy materialdyq kómek kórsetiledi.
31 mamyr - Saiasi qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúni.
1921-1954 jyldar aralyǵyndaǵy kezeńde "halyq jaýlaryn" anyqtaý saiasatynyń saldarynan Qazaqstanda 100 myń adam sottaldy, olardyń 25 myńy eń joǵary jazalaý sharasy – atý jazasyna kesildi.
Milliondaǵan qazaqstandyq 1932-33 jyldary asharshylyqtyń qurbany boldy.
Respýblika aýmaǵynda GÝLAG qurylymynyń eń iri lagerleri – ALJIR, Steplag, Karlag boldy. Qýǵyn-súrgin jyldary Qazaqstan lagerlerine 5 mln-nan astam adam jer aýdaryldy. Keibir málimetter boiynsha, tutqyndardyń jalpy sany bul sannan edáýir kóp.
1930-1940 jyldary Qazaqstan milliondaǵan keńes azamaty úshin deportatsiia orny boldy. 1937 jyldyń kúzinde respýblikaǵa júzdegen myń káris, túrik, irandyq, kúrd pen ázerbaijan qonys aýdardy. Sondai-aq soǵys jyldarynda elge nemister, grekter, sheshender, ingýshtar, qarashailar, balqarlar, qyrym tatarlary jáne basqa da halyqtar jer aýdaryldy. Olardyń sany 1 million 200 myńnyń shamasynda.
