Saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryna áleýmettik qoldaý retinde 15 milliard teńgege jýyq qarajat tólendi, dep habarlaidy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi.
Jyl saiyn 31 mamyrda Qazaqstanda saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúni atap ótiledi.
2003 jyldan bastap osy sanattaǵy azamattarǵa birjolǵy aqshalai ótemaqy jáne arnaýly memlekettik járdemaqy túrinde 14,9 mlrd teńge tólendi.
«Halyq jaýyn» anyqtaý saiasatynyń saldarynan kóp adam zardap shekti.
1921-1954 jyldar aralyǵynda Qazaqstanda 100 myń adam sottaldy, olardyń 25 myńyna eń joǵary jazalaý sharasy – atý jazasy qoldanyldy.
GÝLAG qurylymyndaǵy eń iri lagerler – ALJIR, Steplag, Karlag Qazaqstan aýmaǵynda bolǵany belgili.
Qýǵyn-súrgin jyldary Qazaqstan lagerlerine 5 mln-nan astam adam jer aýdaryldy.
1930-1940 jyldary Qazaqstan milliondaǵan keńes azamattary úshin jer aýdaratyn aimaq boldy.
1937 jyldyń kúzinde respýblikaǵa júzdegen myń koreiler, túrikter, irandyqtar, kúrdter jáne ázirbaijandar qonys aýdardy.
Sondai-aq Uly Otan soǵysy jyldarynda elge nemister, grekter, sheshender, ingýshter, qarashailar, balkarlar, Qyrym tatarlary jáne basqa da halyqtar jer aýdardy.
Olardyń sany 1 mln. 200 myń adam dep baǵalanyp otyr.
«Jappai saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń Zańyna sáikes, negizsiz qýǵyn-súrginge ushyraǵan jáne zańǵa sáikes aqtalǵan adamdarǵa kórsetilgen jerlerde bolýynyń ár aiy úshin, áleýmettik qorǵaý organdaryna júgingen kezde qoldanylatyn ailyq eseptik kórsetkishtiń tórtten úsh bóligi, biraq 100 AEK-ten aspaityn mólsherde aqshalai ótemaqy tólenedi.
2003-2020 jyldar aralyǵynda respýblikalyq biýdjetten 2,9 mlrd teńge somasynda birjolǵy aqshalai ótemaqy tólendi.
Ótemaqy mólsheri 2 188 teńgeden (3/4 AEK) 291 700 teńgege (100 AEK) deiin quraidy. 2021 jylǵa respýblikalyq biýdjette atalǵan maqsattarǵa 796 myń teńge kózdelgen.
Sonymen qatar, saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryna, sondai-aq saiasi qýǵyn-súrginge ushyraǵan, múgedektigi bar nemese zeinetker bolyp tabylatyn adamdarǵa áleýmettik tólemderdiń basqa túrine qaramastan, 1,07 ailyq eseptik kórsetkish mólsherinde arnaýly memlekettik járdemaqy tólenedi (2021 jyly – 3 122 teńge).
2005 jyldan bastap 2020 jylǵa deiingi kezeńde AMJ 12 mlrd teńge somasynda tólendi. 2020 jyly MBK tólemi 1 mlrd 180 mln teńge somasyna júrgizildi.
2021 jyly AMJ tóleýge 1 mlrd 259 mln teńge bólý josparlanǵan.
1 mamyrda jappai saiasi qýǵyn-súrgin qurbandary jáne saiasi qýǵyn-súrginnen zardap shekkender qatarynan AMJ alýshylar sany 32 229 adamdy qurady.
Sonymen qatar, aqtalǵan azamattar, sondai-aq saiasi qýǵyn-súrgin qurbany dep tanylǵan, múgedektigi bar nemese zeinetke shyqqan adamdar:
- bas bostandyǵynan aiyrý oryndarynda ustalǵan, jazasyn ótegen, basqa eldi mekemenderge jiberilgen, arnaiy eldi mekenderde erkindigi shektelip, májbúrli eńbekpen ainalysqan jáne májbúrlep psihiatriialyq mekemelerde emdeýde bolǵan ýaqytynyń úsh ese mólsherde zeinetaqy alý úshin qatysý ótiline eseptelýine;
- kezekti eńbek demalysyn ózderi úshin yńǵaily ýaqytta alýǵa, sonymen qatar jylyna eki aptaǵa deiin jalaqy saqtamaityn qosymsha demalys alýǵa;
- birinshi kezekte telefon ornatýǵa;
- qarttar men múgedekterge arnalǵan internat-úilerge birinshi kezekte ornalastyrýǵa, olarda tolyq memlekettik qamtamasyz etýde turýǵa;
- protezdik-ortopediialyq buiymdarmen jeńildikpen qamtamasyz etilýge;
- ońaltýǵa bailanysty máseleler boiynsha advokattardyń tegin konsýltatsiiasyn alýǵa quqyly.
Jergilikti atqarýshy organdar jergilikti ókildi organdardyń sheshimi boiynsha saiasi qýǵyn-súrginge ushyraǵan jáne zańnamaǵa sáikes aqtalǵan adamdarǵa materialdyq jáne basqa da kómek túrlerin kórsetý jónindegi sharalardy jergilikti biýdjetter esebinen qosymsha belgileýge quqyly.
Máselen, jyl saiyn Saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúnine orai jergilikti atqarýshy organdar saiasi qýǵyn-súrgin qurbandary men zardap shekkenderge birjolǵy materialdyq kómek beredi.
2021 jyly jergilikti biýdjet qarajaty esebinen 10 230 azamatqa 5 834 (2 AEK) bastap 43 755 teńgege (15 AEK) deiingi mólsherde 198,4 mln teńge somasynda birjolǵy materialdyq kómek kórsetiledi.
