Kardiologiia jáne ishki aýrýlar ǵylymi-zertteý institýty Joǵary oqý ornynan keiingi jáne qosymsha bilim berý departamentiniń basshysy, professor Sáýle Qasenova koronavirýs infektsiiasymen aýyrǵan adamdardy ońaltý sharalary týraly aityp berdi, dep habarlaidy QazAqparat.
Onyń sózinshe, egde adamdar virýs infektsiiasyn aýyr kóteredi jáne osynyń saldarynan bolatyn jaǵymsyz boljam bar. Ókpeniń sozylmaly aýrýlary siiaqty tynys alý joldarynyń aýrýlary bar patsientter birinshi kezekte «táýekel tobynda» bolady.
Osy oraida dáriger stresti óz betinshe jeńip shyǵa almaityn jalǵyzbasty egde adamdarǵa, balalarǵa, jasóspirimderge qoldaý jasaý kerektigin atap ótti.
«Negativti stress adam immýnitetine keri áser beretindikten úreili kóńil-kúiden alshaq bolyńyzdar. Ziiandy ádetterden, ásirese temeki shegý, jastar ishinde paida bolǵan elektrondy sigaretter men kalian shegýden bas tartýdyń ýaqyty keldi. Qaýipti ýaqyt ta bitedi, ómir de óz qalpyna keledi, ol úshin ózińizdiń jáne sizdi qorshaǵan adamdardyń densaýlyǵyn saqtaý qajet», - deidi ol.
Saýle Qasenovanyń sózine qaraǵanda, ońaltý patsientterdiń kóbine qajet jáne ol virýs infektsiiasy deńgeiiniń aýyrlyǵyna bailanysty. COVID-19 jeńil túrine shaldyqqan adam úshin (KT málimetteri boiynsha ókpe 30 paiyzǵa deiin zaqymdanǵan) qalpyna keltirý 1 aidan 3 aiǵa deiin jáne kóp jaǵdaida dáriniń kómeginsiz ótýi múmkin. Bul rette dáriger patsienttiń jaǵdaiyn (entigý, tersheńdik, álsizdik, júrek soǵysynyń jiilenýi) jáne taldaýdyń nátijelerin baǵalaidy. Ońaltý sharalaryna tynys alý gimnastikasy, kún tártibin saqtaý, tolyqqandy uiqy, saiabaqta serýndeý sekildi óz betinshe oryndai alatyn jattyǵýlar kiredi. Kei jaǵdailarda qosymsha dári preparattary, mysaly, júrek soǵysyn azaitý, entigýdi tómendetý jáne t.b. taǵaiyndalady.
Aýrýdyń orta dárejesinde, iaǵni ókpe 30-dan 50 paiyzǵa deiin zaqymdanǵan jaǵdaida, ońaltý 6 aiǵa deiin jalǵasýy múmkin.
KVI-diń 3-shi deńgeiimen aýyrǵanda ókpe 50-den 75 paiyzǵa deiin zaqymdanady. Bul jaǵdaida ókpemen qatar júrek, baýyr, búirek, mi da zaqymdanady. Sondyqtan mundai patsientterdi statsionardan shyqqannan keiin pýlmonolog, kardiolog, gastroenterolog, nefrolog, nevropatolog jáne psihoterapevt baqylaýǵa alady. Ońaltý sharalary barlyq zaqymdanǵan aǵzalardyń qyzmetin qalpyna keltirýdi qosa otyryp, keshendi ótedi.
«Ókpeniń jumysyn qalpyna keltirý úshin immýndyq qabyný men qannyń qoiýlanýyn emdeý qajet. Qalpyna keltirý úshin emhana dárigeri nemese beiindi mamannyń baqylaýymen dári preparattary taǵaiyndalady», - deidi ǵalym.
Ońaltý sharalarynyń der kezinde bastalýy tynys alý aǵzalarynyń qyzmeti men qurylymyn qalpyna keltirýge múmkindik beredi.
Koronavirýs infektsiiasymen aýyryp shyqqan naýqastar tereń tynys alý kezinde qiyndyqty sezinedi, sondyqtan dárigerler tynys alý gimnastikalarynyń eń qarapaiym ádisterin jasaýǵa keńes beredi. Birden kúrdeli jattyǵýlar jasaýǵa bolmaidy. Ekinshi nusqasy – ishpen demalý. Tynys alý jattyǵýlaryn densaýlyq jaǵdaiyna qarai kúnine birneshe ret jasaýǵa bolady.
Kez kelgen aýrý aǵza úshin stress bolady, sonymen birge ol kezde tolyqqandy tamaqtanýǵa tábet bolmaidy. Saýyǵý úshin adam aǵzasyna taǵammen keletin energiiany qalpyna keltirý qajet. Koronavirýs infektsiiasy kezinde joǵalǵan tábet, iis ári dámdi seziný qalpyna keledi. As mázirine sorpa, aq jáne qyzyl et, jemis, kókónisti jetkilikti mólsherde paidalaný qajet. Jańǵaq, jasyl shópterdi paidalanǵan paidaly. Eger asqazan-ishek joldarynyń asqynǵan aýrýlary bolmaǵan jaǵdaida qymyz, shubat sekildi ulttyq sýsyndardy ishýdi de esten shyǵarmaǵan durys.
Onyń atap ótýinshe, syrqat saldarynan ómir azdap ózgerdi, alaida densaýlyqty qalpyna keltirýge bolady. Aýyr syrqatqa shaldyqqan adamdarda, ásirese ókpeniń jasandy jeldetýi jasalǵandarda nysanaly nazar aýdarý, este saqtaý jáne durys oilaý sekildi fýnktsiialardyń tómendeýi baiqalady. Bul problema birneshe apta nemese aida joǵalyp ketedi, biraq kei adamdarda ol uzaq ýaqytqa sozylýy múmkin. Mi qyzmetin qalpyna keltirýge dene qimylynyń jattyǵýlary kómektese alady. Olar jeńil bolýy múmkin, biraq onymen kúndelikti ainalysý kerek. Miǵa arnalǵan jumbaqtar sheshý, kitap oqý, aqparatty este saqtaý sekildi jattyǵýlar jasaý qajet. Atqarylatyn isterdi kezeń-kezeńmen josparlaý qajet. Týysqandar men dostardan kómek suraýdan uialmaý kerek.
