كارديولوگييا جەنە ٸشكٸ اۋرۋلار عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى جوعارى وقۋ ورنىنان كەيٸنگٸ جەنە قوسىمشا بٸلٸم بەرۋ دەپارتامەنتٸنٸڭ باسشىسى, پروفەسسور سەۋلە قاسەنوۆا كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىمەن اۋىرعان ادامداردى وڭالتۋ شارالارى تۋرالى ايتىپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
ونىڭ سٶزٸنشە, ەگدە ادامدار ۆيرۋس ينفەكتسيياسىن اۋىر كٶتەرەدٸ جەنە وسىنىڭ سالدارىنان بولاتىن جاعىمسىز بولجام بار. ٶكپەنٸڭ سوزىلمالى اۋرۋلارى سيياقتى تىنىس الۋ جولدارىنىڭ اۋرۋلارى بار پاتسيەنتتەر بٸرٸنشٸ كەزەكتە «تەۋەكەل توبىندا» بولادى.
وسى ورايدا دەرٸگەر سترەستٸ ٶز بەتٸنشە جەڭٸپ شىعا المايتىن جالعىزباستى ەگدە ادامدارعا, بالالارعا, جاسٶسپٸرٸمدەرگە قولداۋ جاساۋ كەرەكتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
«نەگاتيۆتٸ سترەسس ادام يممۋنيتەتٸنە كەرٸ ەسەر بەرەتٸندٸكتەن ٷرەيلٸ كٶڭٸل-كٷيدەن الشاق بولىڭىزدار. زيياندى ەدەتتەردەن, ەسٸرەسە تەمەكٸ شەگۋ, جاستار ٸشٸندە پايدا بولعان ەلەكتروندى سيگارەتتەر مەن كاليان شەگۋدەن باس تارتۋدىڭ ۋاقىتى كەلدٸ. قاۋٸپتٸ ۋاقىت تا بٸتەدٸ, ٶمٸر دە ٶز قالپىنا كەلەدٸ, ول ٷشٸن ٶزٸڭٸزدٸڭ جەنە سٸزدٸ قورشاعان ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ قاجەت», - دەيدٸ ول.
ساۋلە قاسەنوۆانىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, وڭالتۋ پاتسيەنتتەردٸڭ كٶبٸنە قاجەت جەنە ول ۆيرۋس ينفەكتسيياسى دەڭگەيٸنٸڭ اۋىرلىعىنا بايلانىستى. COVID-19 جەڭٸل تٷرٸنە شالدىققان ادام ٷشٸن (كت مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا ٶكپە 30 پايىزعا دەيٸن زاقىمدانعان) قالپىنا كەلتٸرۋ 1 ايدان 3 ايعا دەيٸن جەنە كٶپ جاعدايدا دەرٸنٸڭ كٶمەگٸنسٸز ٶتۋٸ مٷمكٸن. بۇل رەتتە دەرٸگەر پاتسيەنتتٸڭ جاعدايىن (ەنتٸگۋ, تەرشەڭدٸك, ەلسٸزدٸك, جٷرەك سوعىسىنىڭ جيٸلەنۋٸ) جەنە تالداۋدىڭ نەتيجەلەرٸن باعالايدى. وڭالتۋ شارالارىنا تىنىس الۋ گيمناستيكاسى, كٷن تەرتٸبٸن ساقتاۋ, تولىققاندى ۇيقى, ساياباقتا سەرۋندەۋ سەكٸلدٸ ٶز بەتٸنشە ورىنداي الاتىن جاتتىعۋلار كٸرەدٸ. كەي جاعدايلاردا قوسىمشا دەرٸ پرەپاراتتارى, مىسالى, جٷرەك سوعىسىن ازايتۋ, ەنتٸگۋدٸ تٶمەندەتۋ جەنە ت.ب. تاعايىندالادى.
اۋرۋدىڭ ورتا دەرەجەسٸندە, ياعني ٶكپە 30-دان 50 پايىزعا دەيٸن زاقىمدانعان جاعدايدا, وڭالتۋ 6 ايعا دەيٸن جالعاسۋى مٷمكٸن.
كۆي-دٸڭ 3-شٸ دەڭگەيٸمەن اۋىرعاندا ٶكپە 50-دەن 75 پايىزعا دەيٸن زاقىمدانادى. بۇل جاعدايدا ٶكپەمەن قاتار جٷرەك, باۋىر, بٷيرەك, مي دا زاقىمدانادى. سوندىقتان مۇنداي پاتسيەنتتەردٸ ستاتسيوناردان شىققاننان كەيٸن پۋلمونولوگ, كارديولوگ, گاستروەنتەرولوگ, نەفرولوگ, نەۆروپاتولوگ جەنە پسيحوتەراپەۆت باقىلاۋعا الادى. وڭالتۋ شارالارى بارلىق زاقىمدانعان اعزالاردىڭ قىزمەتٸن قالپىنا كەلتٸرۋدٸ قوسا وتىرىپ, كەشەندٸ ٶتەدٸ.
«ٶكپەنٸڭ جۇمىسىن قالپىنا كەلتٸرۋ ٷشٸن يممۋندىق قابىنۋ مەن قاننىڭ قويۋلانۋىن ەمدەۋ قاجەت. قالپىنا كەلتٸرۋ ٷشٸن ەمحانا دەرٸگەرٸ نەمەسە بەيٸندٸ ماماننىڭ باقىلاۋىمەن دەرٸ پرەپاراتتارى تاعايىندالادى», - دەيدٸ عالىم.
وڭالتۋ شارالارىنىڭ دەر كەزٸندە باستالۋى تىنىس الۋ اعزالارىنىڭ قىزمەتٸ مەن قۇرىلىمىن قالپىنا كەلتٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىمەن اۋىرىپ شىققان ناۋقاستار تەرەڭ تىنىس الۋ كەزٸندە قيىندىقتى سەزٸنەدٸ, سوندىقتان دەرٸگەرلەر تىنىس الۋ گيمناستيكالارىنىڭ ەڭ قاراپايىم ەدٸستەرٸن جاساۋعا كەڭەس بەرەدٸ. بٸردەن كٷردەلٸ جاتتىعۋلار جاساۋعا بولمايدى. ەكٸنشٸ نۇسقاسى – ٸشپەن دەمالۋ. تىنىس الۋ جاتتىعۋلارىن دەنساۋلىق جاعدايىنا قاراي كٷنٸنە بٸرنەشە رەت جاساۋعا بولادى.
كەز كەلگەن اۋرۋ اعزا ٷشٸن سترەسس بولادى, سونىمەن بٸرگە ول كەزدە تولىققاندى تاماقتانۋعا تەبەت بولمايدى. ساۋىعۋ ٷشٸن ادام اعزاسىنا تاعاممەن كەلەتٸن ەنەرگييانى قالپىنا كەلتٸرۋ قاجەت. كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسى كەزٸندە جوعالعان تەبەت, يٸس ەرٸ دەمدٸ سەزٸنۋ قالپىنا كەلەدٸ. اس مەزٸرٸنە سورپا, اق جەنە قىزىل ەت, جەمٸس, كٶكٶنٸستٸ جەتكٸلٸكتٸ مٶلشەردە پايدالانۋ قاجەت. جاڭعاق, جاسىل شٶپتەردٸ پايدالانعان پايدالى. ەگەر اسقازان-ٸشەك جولدارىنىڭ اسقىنعان اۋرۋلارى بولماعان جاعدايدا قىمىز, شۇبات سەكٸلدٸ ۇلتتىق سۋسىنداردى ٸشۋدٸ دە ەستەن شىعارماعان دۇرىس.
ونىڭ اتاپ ٶتۋٸنشە, سىرقات سالدارىنان ٶمٸر ازداپ ٶزگەردٸ, الايدا دەنساۋلىقتى قالپىنا كەلتٸرۋگە بولادى. اۋىر سىرقاتقا شالدىققان ادامداردا, ەسٸرەسە ٶكپەنٸڭ جاساندى جەلدەتۋٸ جاسالعانداردا نىسانالى نازار اۋدارۋ, ەستە ساقتاۋ جەنە دۇرىس ويلاۋ سەكٸلدٸ فۋنكتسييالاردىڭ تٶمەندەۋٸ بايقالادى. بۇل پروبلەما بٸرنەشە اپتا نەمەسە ايدا جوعالىپ كەتەدٸ, بٸراق كەي ادامداردا ول ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلۋى مٷمكٸن. مي قىزمەتٸن قالپىنا كەلتٸرۋگە دەنە قيمىلىنىڭ جاتتىعۋلارى كٶمەكتەسە الادى. ولار جەڭٸل بولۋى مٷمكٸن, بٸراق ونىمەن كٷندەلٸكتٸ اينالىسۋ كەرەك. ميعا ارنالعان جۇمباقتار شەشۋ, كٸتاپ وقۋ, اقپاراتتى ەستە ساقتاۋ سەكٸلدٸ جاتتىعۋلار جاساۋ قاجەت. اتقارىلاتىن ٸستەردٸ كەزەڭ-كەزەڭمەن جوسپارلاۋ قاجەت. تۋىسقاندار مەن دوستاردان كٶمەك سۇراۋدان ۇيالماۋ كەرەك.
