Kúni keshe Úisintaýdyń etegi qulaqtan kirip, boidy alar áýezdi ánmen terbeldi. Qaradala tósinde ónerdiń toiy ótti. Nebári 29 jasynda jasyndai jarq etip sóngen sáýle Sádiǵojanyń rýhy jańǵyrdy, áni áýeledi. Halyqtyń súiikti ánine ainalǵan «Sarybidai» jańa qyrynan tanyldy. Jai ǵana lirizmge toly án emes, tarihi, taǵdyrly án ekenin kópshilik tanydy. Bir ǵasyrǵa jýyq ýaqyt burynǵy qazaqtyń taǵdyr talaiy, sodyr saiasattyń soqpaǵyn kórgen halqymyzdyń muń-zary men armany kóz aldymyzdan ótti. Ánmen birge kóńilimiz kókke ushty, ótken zamannyń zarymen birge ishimizge zapyran toldy, ádiletsizdikke qarap ashyndyq, sezimniń páktigine bas urdyq. Mine, osynyń bárin bir ǵana «Sarybidai» dramasy arqyly sezine bildik.
Álqissa, osydan eki jyl buryn Ketpen aýylynda Sádiǵoja Moshanulynyń 100 jyldyq mereitoiyn respýblika deńgeiinde atap ótken bolatynbyz. Alys-jaqynnan aq tileýli aǵaiyn bas qosyp, dúbirli toi ótkerdik. Sol toidan soń Ketpen aýylynda kúrdeli jóndeýden ótetein mádeniet úiine Sádiǵoja Moshanulynyń esimin berý máselesi de kóterilgen. Araǵa eki jyl salyp, atalmysh aýyldaǵy mádeniet úiine Sádiǵoja babamyzdyń esimi berildi degen súiinshi habar jetti. Súiinshi habarmen qatar jerlesimiz, aqyn, Qazaqstan jazýshylar odaǵy tóraǵasynyń birinshi orynbasary Baqyt Bedelhan aǵamyzdyń «Sarybidai» dramasy jazylǵanyn, sol dramanyń alǵashqy premerasy Sádiǵoja Moshanuly atyndaǵy mádeniet úiinde qoiylatyn boldy degen aqjoltai jańalyq ta jylt etti. Ótken jyly aýdanymyzda akter ári rejisser Asqar Naimantaev aǵamyzdyń kózsiz erligimen «Qaradala halyq teatry» ashylǵan. Mine, sol teatr «Sarybidai» dramasyn kórermenge usynady degendi estigennen bastap taǵatymyz taýsyla kúttik. Aqyry sol óner merekesiniń kórermeni bolý baqyty buiyrdy.
Eń áýeli Sádiǵoja Moshanuly atyndaǵy mádeniet úiiniń ashylý saltanaty ótti. Berisi aýdan ortalyǵy, arysy Almatydan kelgen qonaqtar men ónerdi biik kórgen aǵaiynnyń qarasy kóp boldy bul kúni. Aýdan ákimi saltanatty sharanyń shymyldyǵyn ashty. Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasy rýhymyzdy asqaqtatar talai dúnieniń baǵdary bolǵandyǵyn aitqan aýdan basshysy Aspantaýdyń baýraiyn óziniń ánimen elitip, qazaq dalasyn Sarybidai ánimen eleń etkizip, bala kúninen-aq ánshi-óleńshiligi dúiim jurtty tánti etken Sádiǵoja Moshanuly atamyzdyń osy ólkede dúniege kelip, otyzǵa jetpei ómirden ozǵanyn, biraq talanty tas jarǵan darynnyń ataǵy óshpei, búgingi urpaqqa amanat bolyp jetkenin atap ótti. 7 ániniń ózi 70 ánniń júgin kótererdei týyndy ekendigin maqtan etti. «Áýezdi ánin súigen halyq Sádiǵoja Moshanulynyń atyn áspettep, búginde týǵan jeri Ketpen aýyldyq mádeniet úiine atamyzdyń esimin bergeli otyrmyz. Osyndai uly kúnniń qurmetine dál osy mádeniet úiinde Baqyt Bedelhan baýyrymyzdyń «Sarybidai» poetikalyq sazdy dramasynyń premerasy qoiylmaq. Ómirdiń ózin, Sádiǵoja atamyzdyń az ǵana ǵumyryn boiamasyz beinelegen qoiylym ónersúier qaýymnyń ystyq yqylasyna bólenedi degen senimimiz mol. Rólderdi somdaǵan «Qaradala» teatry ártisteriniń sheberligi avtor men rejisser oiyn anyq jetkizip, sizderdi Sádiǵojanyń án álemine sapar shektiredi degen oidamyz. Endeshe Sádiǵoja Moshanuly atyndaǵy mádeniet úiiniń ashylýyna, «Sarybidai» dramasynyń alǵashqy premerasyna qosh keldińizder!» - dep qutty qonaqtardy tórge ozdyryp, mádeniet úiiniń lentasy qiyldy.
Munan soń «Sarybidai» qoiyldy. Bul jai ǵana qoiylym emes. Óshkendi jańǵyrtqan, ólgendi tiriltken qoiylym boldy. Shynymen de avtor men rejisserdyń qalaýyn taýyp, kórermenge boiamasyz qalypta jetkize bilgen «Qaradala halyq teatry» ártisterine de tańdai qaqtyq. Sahnada Sádiǵoja men Bekzadanyń pák mahabbaty men sol zamandaǵy qatygezdik bir-birine qaishy kelip, shyǵarmany shielenistire túsken. Ultym degen ulandardyń halyq jaýy bolyp tar qabasqa jabylyp, jazyqsyz atylyp, urpaǵy sol úshin qýdalanǵan qatal taǵdyr da sahnada somdaldy. Osyndai qiyndyq qara halyqtyń basyn ala qashýyna sebep bolǵanyn taǵy bir ret sanaǵa túidik. «Shoqpar tise, sorlyǵa tiedi» deidi qazaq. Jastaiynan ákeden jetim qalǵan Sádiǵoja nebári 29 jasynda súzekten qaza bolady. Ǵashyǵy Bekzadanyń kóz jasy, Zerbala ananyń zarly úni tula boiyńdy shymyrlatyp, kózińe eriksiz jas úiiredi.
Rýhani azyq bolǵan qoiylymnan soń sahna tórine el aǵalary shyǵyp, izgi lebizderi men aqjarma tilekterin aqtardy. Filologiia ǵylymdarynyń doktory, Eýraziia ulttyq ýniversitetiniń professory Qunypiia Alpysbaev, aýdannyń, oblystyń qurmetti azamaty Yzǵarbek Bektursynov, Qazaqstan jazýshylar odaǵy tóraǵasynyń keńesshisi, aqyn, aýdarmashy Erjan Alashtýǵan, «Yntymaq» korporatsiiasynyń prezidenti, metsenat Toqtar Sydyqov, jerlesimiz, akter Safýan Shaimerdenov, aqyn Maqsat Erejep, «Ulaǵatty urpaq» qorynyń basshysy, dramatýrg Jánibek Áliken, «Esik» mýzei-qoryǵy direktorynyń orynbasary Dosym Zikiriia, prodiýser Serjan Moldasanuly, jazýshy, jýrnalist Qanat Ábilqaiyr, óner akademiiasy kolledjiniń ustazy Baǵashar Sailybaev, ánshi, akter Áset Esjan syndy azamattar da osy toidyń qadirli qonaǵy boldy.
Áýelgi sózdi alǵan professor Qunypiia Alpysbaev aǵamyz qutqa toly Qaradala topyraǵynan qanat qaqqan talanttardyń kóptigin, solardyń biri de biregeii bolǵan Sádiǵojanyń áni bul kúni erekshe bir qyrynan tanylǵanyn aitsa, Yzǵarbek Bektursynov aǵamyz: «Mádeniet bir eldiń, bir ulttyń ekonomikalyq órleýiniń, áleýmettik damýynyń beinesin kórsetedi. Búgingi dúnie el táýelsizdigine qalai jetkendigimizdiń kórinisi. Dramada bir ǵasyr burynǵy qazaqtyń basynan ótken jaǵdaiy, sol kezdegi bizdiń halimiz anyq beinelengen. Sony biz, bizdiń urpaǵymyz umytpaýy kerek. Qoldan jarata almaityn, taǵdyr jaratatyn ónerge ie bolyp júrgen talant ieleriniń, jastarymyzdyń baryn maqtan tutamyz. Ulandy el urandy bolady deidi. Bizdiń tilimizdiń de, dilimizdiń de damýyna úles qosatyn ulandarymyz aman bolsyn», - dei kele «Qaradala halyq teatryn» Eýropaǵa áigilegen Asqar Naimantaevqa, osyndai rýhani týyndyny dúniege ákelgen Baqyt Bedelhanǵa alǵysyn aityp, batasyn berdi.
Ulaǵatty ustaz Mamythan Qudaibergenov te tot baspaityn altyndarymyzdyń kóp bolýyn tilese, «Urpaq paryzy» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Jánet Kerimqulov teatrdyń ashylýyna muryndyq bolǵan azamattarǵa alǵys aityp, osy istiń ystyǵy men sýyǵyna kúiip júrgen Asqar Naimantaevtyń iyǵyna shapan japty. «Sarybidai» degen taǵdyrly ánniń tarihyn tanyta bilgen Baqyt Bedelhannyń dramasynyń siiasy keppei tyńdarmany bolǵanyn, al búgin kózben kórip, kóńili toiattap otyrǵanyn baqytqa balaǵan Erjan Alashtýǵan da Qaradala jurtshylyǵyna izgi lebizin arnady. Kórshi Raiymbek aýdanynan arnaiy kelgen «Hantáńiri halyq teatrynyń» ónerpazdary da syi-siiapattaryn tartý etti. «Bastaǵan isti tastap kete almaityn jaiymyz bar, jurt bazar ashsa, men teatr ashýdan rekord jasadym» dep ázilmen áńgime órbitken Asqar Naimantaev aǵamyz da aýdan basshylyǵy men ónersúier qaýymǵa alǵystan basqa aitarynyń joqtyǵyn jetkizdi.
Bul kúngi jiyn da ózgeshe ótti osylai. Júregińdi jylytar jyr men qulaq quryshyńdy qandyrar ánniń keshi boldy. Osylaisha «Sarybidaimen» Qaradala besiktegi baladai terbetildi. Osy ýaqytqa deiin arhivterde shań basyp, jadydan óshe bastaǵan Sádiǵoja babamyzdyń án rýhy Qaradalanyń aspanynda qalyqtady. Laiym osyndai rýhty dúnielerimiz kóp bolǵai!
Anar Dúisenbaiqyzy
