Foto: farabi.university
Búgin, 9 sáýirde Parlament Májilisiniń jalpy otyrysyna QR Premer-Ministriniń Orynbasary ‒ Ulttyq ekonomika ministri S.M. Jumanǵarinniń Salyq kodeksiniń jobasy boiynsha baiandama jasady, dep habarlaidy Ult.kz.
Aita keteiik, joba ótken jylǵy qyrkúiekten bastap qaralýda. Aǵymdaǵy jyly oǵan tujyrymdamalyq túzetýler engizildi.
«Birinshi – qosylǵan qun salyǵy 16% bolady. Ekinshi – qosylǵan qun salyǵynyń shegi. Qosylǵan qun salyǵy boiynsha shek 40 mln. teńge mólsherinde belgilenedi. Úshinshi – áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik, kitap basyp shyǵarý, arheologiia – qosylǵan qun salyǵyn tóleýden bosatylady. Tórtinshi – áleýmettik salada, densaýlyq saqtaý salasynda Úkimet qosylǵan qun salyǵynan bosatylǵan dári-dármekterdiń áleýmettik tizimin aiqyndaityn bolady. Qosylǵan qun salyǵy tek aqyly meditsinalyq qyzmetterge salynady. Qosylǵan qun salyǵynyń mólsherlemesi 10% bolady. Áleýmettik saladaǵy korporativtik tabys salyǵy – 2026 jyldan bastap 5% jáne 2027 jyldan bastap 10% bolady. Besinshi – bank operatsiialaryna qosylǵan qun salyǵy salynady. Olardyń baǵasynyń ósýine jol bermeý úshin Básekelestikti qorǵaý agenttigi Úkimetpen birlesip aǵymdaǵy baǵalardyń durystyǵyna taldaý júrgizedi. Altynshy – arnaýly salyq rejimi boiynsha ruqsat etilgen tizim emes, tyiym salynǵan tizim engiziledi. Tyiym salynbaǵannyń bárine ruqsat etiledi. Jetinshi – aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler boiynsha bárin sol kúiinde qaldyramyz. Iaǵni, 70% jeńildik qalady. Segizinshi – óńdeý ónerkásibine korporativtik tabys salyǵynyń 20% mólsherlemesi boiynsha salyq salynady», ‒ degen Jumanǵarin.
«Biz salyqtardy, tólemder men alymdardy qysqartamyz» degen Ulttyq ekonomika ministri 12 salyqtyń ornyna 11 bolatynyn aitty. Ministrdiń sózinshe 10 tólemniń 2-in alyp tastaý usynylady. Olar jarnamany ornalastyrǵany jáne litsenziialardy paidalanǵany úshin tólemder eken.
3 tólemdi biriktirý usynylady
Sý resýrstaryn paidalaný, ormandy paidalaný úshin jáne janýarlar dúniesin paidalaný úshin tólemderdi biriktirý usynylady.
«Tabiǵi resýrstardy paidalanǵany úshin tólem bolady. Bul tólemderdegi mólsherlemeler sany 77-ge qysqarady. Alymdardyń 6 túrin qysqartý usynylady. Olar boiynsha mólsherlemelerdiń 34 túri alynyp tastalady. Sondai-aq memlekettik bajdyń 5 túri alynyp tastalady, olar boiynsha mólsherlemeler 51-ge qysqarady», ‒ degen ministr salyq jeńildikterin ońtailandyramyz dep otyr.
Salyq deklaratsiialarynyń derekteri boiynsha somasy 3,4 trln teńge 453 norma jeńildik dep tanyldy.
«Búgingi tańda somasy 1,3 trln teńgeden astam 128 salyq jeńildigin alyp tastaý usynylyp otyr. Biz bul máselede ashyq jańa júie quryp jatyrmyz. Biz salyqtyq jeńildik týraly túsinik beremiz. Jeńildikterdi berý, uzartý, qysqartý sharttaryn belgileimiz. Jyl saiyn olardyń tiimdiligine monitoring júrgiziletin bolady. Biz salyq mólsherlemelerin saralaimyz. Korporativtik tabys salyǵynyń bazalyq mólsherlemesi 20% deńgeiinde saqtalady, biraq jekelegen sektorlar úshin joǵary mólsherleme belgilenedi. Bul bank jáne oiyn sektory. Mólsherleme 25%-dy quraidy», ‒ deidi Jumanǵarin.
Sondai-aq qarjy lizingi jáne áleýmettik sala úshin korporativtik tabys salyǵynyń mólsherlemesin kezeń kezeńmen 10%-ǵa deiin kóbeitý usynylady. Al aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler úshin mólsherleme 3% deńgeiinde qalady.
«Biz investorlar úshin, sonyń ishinde geologiialyq barlaý úshin qosymsha yntalandyrýdy qarastyrdyq. Qurylys salý, jabdyqtardy jáne baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi satyp alý, sondai-aq olardy qaita qurý jáne jańǵyrtý shyǵyndary boiynsha 100%-dyq shegerimderdi usynamyz.
Qoldanystaǵy kelisimsharttar nemese odan tys qyzmet sheńberinde barlaý shyǵyndaryna shegerimderdi paidalanýǵa ruqsat berý josparlanýda. Sondai-aq ken oryndarynyń rentabeldiligi tómen jańa bólikterin igerý úshin 5 jylǵa deiin paidaly qazbalardy óndirý salyǵynyń nóldik mólsherlemesin engizý usynylady», ‒ dep otyr ol.
Qatty paidaly qazbalardy qaita óńdeý úshin salyqtyq preferentsiialar engiziledi.
Sondai-aq, sarqylǵan munai ken oryndary úshin jer qoinaýyn paidalanýǵa arnalǵan balama salyq usynylady.
Salyq jeńildikterinen únemdelgen qarajat jer qoinaýyn paidalanýshylarda qalmaidy. Dividendter alýǵa tyiym salý kózdelgen. Qarajat óndirýge arnalǵan investitsiialarǵa jáne óńirdi damytýǵa — infraqurylymdy jaqsartýǵa, jergilikti kadrlardy oqytýǵa jáne ǵylymi zertteýlerdi qoldaýǵa baǵyttalatyn bolady.
«Biz arnaýly salyq rejimderin reformaladyq» degen Serik Jumanǵarin bul Kodeks jobasynyń eń kóp talqylanatyn máseleleriniń biri ekenán arnaýly salyq rejimderi aitarlyqtai ońtailandyrylatynyn jetkizdi. Nátijesinde olardyń úsheýi ǵana qalady eken. Olar qazir jeteý:
1. Ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar úshin jańa jeńildikti rejim.
2. Ońailatylǵan deklaratsiia negizindegi arnaýly salyq rejimi.
3. Sharýa jáne fermer qojalyqtary úshin arnaýly salyq rejimi.
«Sán-saltanat salyǵy» degen ne?
«Biz «sán-saltanat salyǵy» dep atalatyn taýarlardyń jekelegen sanattaryna joǵary salyq salýdy usynamyz. Ol úshin jyljymaityn múlik quny 450 million teńgeden asatyn bolsa, múlik salyǵynyń mólsherlemesin ulǵaitý usynylady. Sondai-aq quny 75 million teńgeden asatyn jeńil avtomobilderge, sondai-aq qymbat teńiz kemeleri men ushý apparattaryna aktsizder engizý josparlanýda. Ádildik maqsatynda qymbat alkogoldik sýsyndar men sigaralarǵa 10% aktsizder usynylady», ‒ dedi ministr.
Sondai-aq, salyq tóleýshilermen jumystyń servistik modeli usynylady.
Salyqtyq ákimshilik jazalaýdy toqtatady.
«Besikten» shyqqannan bastap jabylǵanǵa deiin fiskaldyq» súiemeldeýdi engizýge basa nazar aýdarylatyn bolady. Bul rette salyq eseptiligi 30%-ǵa qysqaratyn bolady. Biz kameralyq baqylaý tásilderin túbegeili ózgertýdi usynamyz. Eger qazir bul baqylaý tásili bolsa, onda bolashaqta bul protsedýra buzýshylyqtardy joiý salasynan sáikessizdikter anyqtaý salasyna aýysyp, eskertý sipatyna ie bolady», -deidi Jumanǵarin.
Salyq bereshegin májbúrlep óndirip alý tásilderi de ózgeredi.
«Mańyzdy másele, biz qazir salyqtardyń az mólsherine bailanysty biznestiń barlyq qyzmetine tosqaýyl qoimaimyz», ‒ deidi ol.
Orta jáne shaǵyn bizneske arnalǵan arnaýly salyq rejimi týraly
Endi ol ońailatylǵan deklaratsiia negizindegi arnaýly salyq rejimi dep atalady. Kiris limiti – qazirgidei 600 myń ailyq eseptik kórsetkish bolyp saqtalady. Qyzmetkerler sany boiynsha shekteýler alynyp tastalady. Mólsherleme - 4% jáne ony máslihattar 50%-ǵa deiin tómendetýi múmkin. Úkimet rejimdi tek belgili bir qyzmet túrlerine qoldanýdy usyndy jáne basty shart – tek B2C operatsiialary.
Bul rette V2V operatsiialary arnaýly rejim sheńberinde ǵana júzege asyrylýy múmkin. Eger jalpyǵa birdei belgilengen rejimde jumys isteitin salyq tóleýshi taýardy nemese qyzmetti «arnaýly rejimshiden» satyp alsa, onda onyń mundai shyǵyndardy shegerýge quqyǵy joq.
Qyzmet túrleriniń sanyn Úkimet retteitin bolady
«Osylaisha, «úi janyndaǵy» dúkender, shashtarazdar jáne halyqpen jumys isteitin kásipkerler osy sharttarǵa sáikes keledi jáne qosylǵan qun salyǵyn tóleýshi bolmaidy. Olarǵa qorqýdyń qajeti joq.
Sonymen birge, biz sizderdiń qaraýlaryńyzǵa salyq júiesin transformatsiialaýǵa baǵyttalǵan túzetýler engizdik.
Mańyzdy bastamalardyń biri – jeke tabys salyǵynyń progressivti mólsherlemesin engizý bolyp tabylady. Máselen, jyldyq tabysy 8 500 ailyq eseptik kórsetkishten asatyn qyzmetkerler úshin joǵary 15% mólsherlemeni belgileý usynylady. Bul joǵary tabysqa qosymsha salyq salynatyn tetikti qurýǵa múmkindik beredi», ‒ dep otyr ol.
Memlekettik baǵaly qaǵazdar boiynsha kiristerge 10% mólsherleme boiynsha korporativtik tabys salyǵy salynatyn bolady. Olar qazir salyqtan bosatylǵan.
«Sondai-aq, kvazimemlekettik sektor sýbektileri shyǵarǵan baǵaly qaǵazdar boiynsha kiristerge salyq salý usynylady. Bul rette ekonomikanyń naqty sektoryn qoldaý jáne infraqurylymdyq jobalarǵa investitsiialar tartý úshin «Báiterek» Ulttyq basqarýshy holdingi shyǵarǵan baǵaly qaǵazdardan túsetin kiristerdi 2030 jylǵa deiin salyq salýdan bosatý usynylady. Bul ekonomikaǵa jyl saiyn 10 trln. teńge qarajat salýǵa múmkindik beredi», ‒ dep otyr ministr.
Budan bólek, ziiandy sýsyndardy tutynýdy azaitý maqsatynda alkogolsiz energetikalyq sýsyndarǵa aktsiz engizý usynylady. Sonymenq tatar, biznesti bólshekteýmen kúresti kúsheitý úshin zańdy tulǵalardy tirkeýge qatysty ózgerister usynylady.
«Quryltaishylary nemese basshylary buryn aýyr salyqtyq buzýshylyqtar úshin jaýapqa tartylǵan kompaniialar jańa zańdy tulǵany tirkei almaidy. Salyqtyq ákimshilendirýdiń sapasyn jaqsartý úshin, salyq organdary adal bizneske tiispeýi úshin, eger kásiporynnyń salyq júktemesi sala men aimaq boiynsha ortasha deńgeiden tómen bolsa ǵana keshendi salyqtyq tekserýler taǵaiyndaý usynylady. Bul salyq organdaryna óz kúshterin eń táýekeldi jaǵdailarǵa baǵyttaýǵa jáne negizsiz tekserýlerden aýlaq bolýǵa kómektesedi. Osylaisha, usynylǵan salyq reformasy óz kiristerin jasyratyn adal emes salyq tóleýshilerge, sondai-aq salyq salýdyń ádilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Bailar kóbirek tóleýi tiis», ‒ deidi ministr Jumanǵarin.
Salyq reformasynan ne kútemiz?
Nátije aiqyn seziletin bolady dep esepteitin Serik Jumanǵarin jylyna qosymsha 4-5 trln teńge salyq túsimderi, Ulttyq qorǵa táýeldiliktiń tómendeýi kútiledi jáne biýdjet ózin-ózi qamtamasyz etedi dep otyr.
«Iá, ózgerister infliatsiiaǵa áser etýi múmkin, biraq bul áser ýaqytsha bolady jáne bir jyl ishinde kútilýde. Bizdiń esepteýlerimiz boiynsha qosymsha infliatsiia 2,5-3%-dy quraidy. Bul jobanyń negizgi usynystary. Bizdiń birlesken jumysymyz eldiń damýy úshin qarjylyq negizdi qamtamasyz etetin jáne halyqtyń kásipkerlik belsendiligin yntalandyratyn jańa ádil salyq júiesin qurýǵa múmkindik beretinine senimdimin», ‒ dep sózin qorytyndylady Ulttyq ekonomika ministri Sserik Jumanǵarin.
Aita keteiik, Qazaqstan Respýblikasynyń Salyq kodeksi birinshi oqylymda maquldandy.
