فوتو: farabi.university
بٷگٸن, 9 سەۋٸردە پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ جالپى وتىرىسىنا قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى ‒ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ س.م. جۇمانعاريننٸڭ سالىق كودەكسٸنٸڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاسادى, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
ايتا كەتەيٸك, جوبا ٶتكەن جىلعى قىركٷيەكتەن باستاپ قارالۋدا. اعىمداعى جىلى وعان تۇجىرىمدامالىق تٷزەتۋلەر ەنگٸزٸلدٸ.
«بٸرٸنشٸ – قوسىلعان قۇن سالىعى 16% بولادى. ەكٸنشٸ – قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ شەگٸ. قوسىلعان قۇن سالىعى بويىنشا شەك 40 ملن. تەڭگە مٶلشەرٸندە بەلگٸلەنەدٸ. ٷشٸنشٸ – ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك, كٸتاپ باسىپ شىعارۋ, ارحەولوگييا – قوسىلعان قۇن سالىعىن تٶلەۋدەن بوساتىلادى. تٶرتٸنشٸ – ەلەۋمەتتٸك سالادا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ٷكٸمەت قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتىلعان دەرٸ-دەرمەكتەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك تٸزٸمٸن ايقىندايتىن بولادى. قوسىلعان قۇن سالىعى تەك اقىلى مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە سالىنادى. قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ مٶلشەرلەمەسٸ 10% بولادى. ەلەۋمەتتٸك سالاداعى كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعى – 2026 جىلدان باستاپ 5% جەنە 2027 جىلدان باستاپ 10% بولادى. بەسٸنشٸ – بانك وپەراتسييالارىنا قوسىلعان قۇن سالىعى سالىنادى. ولاردىڭ باعاسىنىڭ ٶسۋٸنە جول بەرمەۋ ٷشٸن بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ اگەنتتٸگٸ ٷكٸمەتپەن بٸرلەسٸپ اعىمداعى باعالاردىڭ دۇرىستىعىنا تالداۋ جٷرگٸزەدٸ. التىنشى – ارناۋلى سالىق رەجيمٸ بويىنشا رۇقسات ەتٸلگەن تٸزٸم ەمەس, تىيىم سالىنعان تٸزٸم ەنگٸزٸلەدٸ. تىيىم سالىنباعاننىڭ بەرٸنە رۇقسات ەتٸلەدٸ. جەتٸنشٸ – اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەر بويىنشا بەرٸن سول كٷيٸندە قالدىرامىز. ياعني, 70% جەڭٸلدٸك قالادى. سەگٸزٸنشٸ – ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنە كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعىنىڭ 20% مٶلشەرلەمەسٸ بويىنشا سالىق سالىنادى», ‒ دەگەن جۇمانعارين.
«بٸز سالىقتاردى, تٶلەمدەر مەن الىمداردى قىسقارتامىز» دەگەن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ 12 سالىقتىڭ ورنىنا 11 بولاتىنىن ايتتى. مينيستردٸڭ سٶزٸنشە 10 تٶلەمنٸڭ 2-ٸن الىپ تاستاۋ ۇسىنىلادى. ولار جارنامانى ورنالاستىرعانى جەنە ليتسەنزييالاردى پايدالانعانى ٷشٸن تٶلەمدەر ەكەن.
3 تٶلەمدٸ بٸرٸكتٸرۋ ۇسىنىلادى
سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ, ورماندى پايدالانۋ ٷشٸن جەنە جانۋارلار دٷنيەسٸن پايدالانۋ ٷشٸن تٶلەمدەردٸ بٸرٸكتٸرۋ ۇسىنىلادى.
«تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانعانى ٷشٸن تٶلەم بولادى. بۇل تٶلەمدەردەگٸ مٶلشەرلەمەلەر سانى 77-گە قىسقارادى. الىمداردىڭ 6 تٷرٸن قىسقارتۋ ۇسىنىلادى. ولار بويىنشا مٶلشەرلەمەلەردٸڭ 34 تٷرٸ الىنىپ تاستالادى. سونداي-اق مەملەكەتتٸك باجدىڭ 5 تٷرٸ الىنىپ تاستالادى, ولار بويىنشا مٶلشەرلەمەلەر 51-گە قىسقارادى», ‒ دەگەن مينيستر سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸن وڭتايلاندىرامىز دەپ وتىر.
سالىق دەكلاراتسييالارىنىڭ دەرەكتەرٸ بويىنشا سوماسى 3,4 ترلن تەڭگە 453 نورما جەڭٸلدٸك دەپ تانىلدى.
«بٷگٸنگٸ تاڭدا سوماسى 1,3 ترلن تەڭگەدەن استام 128 سالىق جەڭٸلدٸگٸن الىپ تاستاۋ ۇسىنىلىپ وتىر. بٸز بۇل مەسەلەدە اشىق جاڭا جٷيە قۇرىپ جاتىرمىز. بٸز سالىقتىق جەڭٸلدٸك تۋرالى تٷسٸنٸك بەرەمٸز. جەڭٸلدٸكتەردٸ بەرۋ, ۇزارتۋ, قىسقارتۋ شارتتارىن بەلگٸلەيمٸز. جىل سايىن ولاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸنە مونيتورينگ جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى. بٸز سالىق مٶلشەرلەمەلەرٸن سارالايمىز. كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعىنىڭ بازالىق مٶلشەرلەمەسٸ 20% دەڭگەيٸندە ساقتالادى, بٸراق جەكەلەگەن سەكتورلار ٷشٸن جوعارى مٶلشەرلەمە بەلگٸلەنەدٸ. بۇل بانك جەنە ويىن سەكتورى. مٶلشەرلەمە 25%-دى قۇرايدى», ‒ دەيدٸ جۇمانعارين.
سونداي-اق قارجى ليزينگٸ جەنە ەلەۋمەتتٸك سالا ٷشٸن كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعىنىڭ مٶلشەرلەمەسٸن كەزەڭ كەزەڭمەن 10%-عا دەيٸن كٶبەيتۋ ۇسىنىلادى. ال اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەر ٷشٸن مٶلشەرلەمە 3% دەڭگەيٸندە قالادى.
«بٸز ينۆەستورلار ٷشٸن, سونىڭ ٸشٸندە گەولوگييالىق بارلاۋ ٷشٸن قوسىمشا ىنتالاندىرۋدى قاراستىردىق. قۇرىلىس سالۋ, جابدىقتاردى جەنە باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدٸ ساتىپ الۋ, سونداي-اق ولاردى قايتا قۇرۋ جەنە جاڭعىرتۋ شىعىندارى بويىنشا 100%-دىق شەگەرٸمدەردٸ ۇسىنامىز.
قولدانىستاعى كەلٸسٸمشارتتار نەمەسە ودان تىس قىزمەت شەڭبەرٸندە بارلاۋ شىعىندارىنا شەگەرٸمدەردٸ پايدالانۋعا رۇقسات بەرۋ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق كەن ورىندارىنىڭ رەنتابەلدٸلٸگٸ تٶمەن جاڭا بٶلٸكتەرٸن يگەرۋ ٷشٸن 5 جىلعا دەيٸن پايدالى قازبالاردى ٶندٸرۋ سالىعىنىڭ نٶلدٸك مٶلشەرلەمەسٸن ەنگٸزۋ ۇسىنىلادى», ‒ دەپ وتىر ول.
قاتتى پايدالى قازبالاردى قايتا ٶڭدەۋ ٷشٸن سالىقتىق پرەفەرەنتسييالار ەنگٸزٸلەدٸ.
سونداي-اق, سارقىلعان مۇناي كەن ورىندارى ٷشٸن جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان بالاما سالىق ۇسىنىلادى.
سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸنەن ٷنەمدەلگەن قاراجات جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردا قالمايدى. ديۆيدەندتەر الۋعا تىيىم سالۋ كٶزدەلگەن. قاراجات ٶندٸرۋگە ارنالعان ينۆەستيتسييالارعا جەنە ٶڭٸردٸ دامىتۋعا — ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋعا, جەرگٸلٸكتٸ كادرلاردى وقىتۋعا جەنە عىلىمي زەرتتەۋلەردٸ قولداۋعا باعىتتالاتىن بولادى.
«بٸز ارناۋلى سالىق رەجيمدەرٸن رەفورمالادىق» دەگەن سەرٸك جۇمانعارين بۇل كودەكس جوباسىنىڭ ەڭ كٶپ تالقىلاناتىن مەسەلەلەرٸنٸڭ بٸرٸ ەكەنەن ارناۋلى سالىق رەجيمدەرٸ ايتارلىقتاي وڭتايلاندىرىلاتىنىن جەتكٸزدٸ. نەتيجەسٸندە ولاردىڭ ٷشەۋٸ عانا قالادى ەكەن. ولار قازٸر جەتەۋ:
1. ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعاندار ٷشٸن جاڭا جەڭٸلدٸكتٸ رەجيم.
2. وڭايلاتىلعان دەكلاراتسييا نەگٸزٸندەگٸ ارناۋلى سالىق رەجيمٸ.
3. شارۋا جەنە فەرمەر قوجالىقتارى ٷشٸن ارناۋلى سالىق رەجيمٸ.
«سەن-سالتانات سالىعى» دەگەن نە?
«بٸز «سەن-سالتانات سالىعى» دەپ اتالاتىن تاۋارلاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنا جوعارى سالىق سالۋدى ۇسىنامىز. ول ٷشٸن جىلجىمايتىن مٷلٸك قۇنى 450 ميلليون تەڭگەدەن اساتىن بولسا, مٷلٸك سالىعىنىڭ مٶلشەرلەمەسٸن ۇلعايتۋ ۇسىنىلادى. سونداي-اق قۇنى 75 ميلليون تەڭگەدەن اساتىن جەڭٸل اۆتوموبيلدەرگە, سونداي-اق قىمبات تەڭٸز كەمەلەرٸ مەن ۇشۋ اپپاراتتارىنا اكتسيزدەر ەنگٸزۋ جوسپارلانۋدا. ەدٸلدٸك ماقساتىندا قىمبات الكوگولدٸك سۋسىندار مەن سيگارالارعا 10% اكتسيزدەر ۇسىنىلادى», ‒ دەدٸ مينيستر.
سونداي-اق, سالىق تٶلەۋشٸلەرمەن جۇمىستىڭ سەرۆيستٸك مودەلٸ ۇسىنىلادى.
سالىقتىق ەكٸمشٸلٸك جازالاۋدى توقتاتادى.
«بەسٸكتەن» شىققاننان باستاپ جابىلعانعا دەيٸن فيسكالدىق» سٷيەمەلدەۋدٸ ەنگٸزۋگە باسا نازار اۋدارىلاتىن بولادى. بۇل رەتتە سالىق ەسەپتٸلٸگٸ 30%-عا قىسقاراتىن بولادى. بٸز كامەرالىق باقىلاۋ تەسٸلدەرٸن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋدٸ ۇسىنامىز. ەگەر قازٸر بۇل باقىلاۋ تەسٸلٸ بولسا, وندا بولاشاقتا بۇل پروتسەدۋرا بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ سالاسىنان سەيكەسسٸزدٸكتەر انىقتاۋ سالاسىنا اۋىسىپ, ەسكەرتۋ سيپاتىنا يە بولادى», -دەيدٸ جۇمانعارين.
سالىق بەرەشەگٸن مەجبٷرلەپ ٶندٸرٸپ الۋ تەسٸلدەرٸ دە ٶزگەرەدٸ.
«ماڭىزدى مەسەلە, بٸز قازٸر سالىقتاردىڭ از مٶلشەرٸنە بايلانىستى بيزنەستٸڭ بارلىق قىزمەتٸنە توسقاۋىل قويمايمىز», ‒ دەيدٸ ول.
ورتا جەنە شاعىن بيزنەسكە ارنالعان ارناۋلى سالىق رەجيمٸ تۋرالى
ەندٸ ول وڭايلاتىلعان دەكلاراتسييا نەگٸزٸندەگٸ ارناۋلى سالىق رەجيمٸ دەپ اتالادى. كٸرٸس ليميتٸ – قازٸرگٸدەي 600 مىڭ ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش بولىپ ساقتالادى. قىزمەتكەرلەر سانى بويىنشا شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالادى. مٶلشەرلەمە - 4% جەنە ونى مەسليحاتتار 50%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋٸ مٷمكٸن. ٷكٸمەت رەجيمدٸ تەك بەلگٸلٸ بٸر قىزمەت تٷرلەرٸنە قولدانۋدى ۇسىندى جەنە باستى شارت – تەك B2C وپەراتسييالارى.
بۇل رەتتە ۆ2ۆ وپەراتسييالارى ارناۋلى رەجيم شەڭبەرٸندە عانا جٷزەگە اسىرىلۋى مٷمكٸن. ەگەر جالپىعا بٸردەي بەلگٸلەنگەن رەجيمدە جۇمىس ٸستەيتٸن سالىق تٶلەۋشٸ تاۋاردى نەمەسە قىزمەتتٸ «ارناۋلى رەجيمشٸدەن» ساتىپ السا, وندا ونىڭ مۇنداي شىعىنداردى شەگەرۋگە قۇقىعى جوق.
قىزمەت تٷرلەرٸنٸڭ سانىن ٷكٸمەت رەتتەيتٸن بولادى
«وسىلايشا, «ٷي جانىنداعى» دٷكەندەر, شاشتارازدار جەنە حالىقپەن جۇمىس ٸستەيتٸن كەسٸپكەرلەر وسى شارتتارعا سەيكەس كەلەدٸ جەنە قوسىلعان قۇن سالىعىن تٶلەۋشٸ بولمايدى. ولارعا قورقۋدىڭ قاجەتٸ جوق.
سونىمەن بٸرگە, بٸز سٸزدەردٸڭ قاراۋلارىڭىزعا سالىق جٷيەسٸن ترانسفورماتسييالاۋعا باعىتتالعان تٷزەتۋلەر ەنگٸزدٸك.
ماڭىزدى باستامالاردىڭ بٸرٸ – جەكە تابىس سالىعىنىڭ پروگرەسسيۆتٸ مٶلشەرلەمەسٸن ەنگٸزۋ بولىپ تابىلادى. مەسەلەن, جىلدىق تابىسى 8 500 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشتەن اساتىن قىزمەتكەرلەر ٷشٸن جوعارى 15% مٶلشەرلەمەنٸ بەلگٸلەۋ ۇسىنىلادى. بۇل جوعارى تابىسقا قوسىمشا سالىق سالىناتىن تەتٸكتٸ قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», ‒ دەپ وتىر ول.
مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدار بويىنشا كٸرٸستەرگە 10% مٶلشەرلەمە بويىنشا كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعى سالىناتىن بولادى. ولار قازٸر سالىقتان بوساتىلعان.
«سونداي-اق, كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور سۋبەكتٸلەرٸ شىعارعان باعالى قاعازدار بويىنشا كٸرٸستەرگە سالىق سالۋ ۇسىنىلادى. بۇل رەتتە ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن قولداۋ جەنە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا ينۆەستيتسييالار تارتۋ ٷشٸن «بەيتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگٸ شىعارعان باعالى قاعازداردان تٷسەتٸن كٸرٸستەردٸ 2030 جىلعا دەيٸن سالىق سالۋدان بوساتۋ ۇسىنىلادى. بۇل ەكونوميكاعا جىل سايىن 10 ترلن. تەڭگە قاراجات سالۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», ‒ دەپ وتىر مينيستر.
بۇدان بٶلەك, زيياندى سۋسىنداردى تۇتىنۋدى ازايتۋ ماقساتىندا الكوگولسٸز ەنەرگەتيكالىق سۋسىندارعا اكتسيز ەنگٸزۋ ۇسىنىلادى. سونىمەنق تاتار, بيزنەستٸ بٶلشەكتەۋمەن كٷرەستٸ كٷشەيتۋ ٷشٸن زاڭدى تۇلعالاردى تٸركەۋگە قاتىستى ٶزگەرٸستەر ۇسىنىلادى.
«قۇرىلتايشىلارى نەمەسە باسشىلارى بۇرىن اۋىر سالىقتىق بۇزۋشىلىقتار ٷشٸن جاۋاپقا تارتىلعان كومپانييالار جاڭا زاڭدى تۇلعانى تٸركەي المايدى. سالىقتىق ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن, سالىق ورگاندارى ادال بيزنەسكە تيٸسپەۋٸ ٷشٸن, ەگەر كەسٸپورىننىڭ سالىق جٷكتەمەسٸ سالا مەن ايماق بويىنشا ورتاشا دەڭگەيدەن تٶمەن بولسا عانا كەشەندٸ سالىقتىق تەكسەرۋلەر تاعايىنداۋ ۇسىنىلادى. بۇل سالىق ورگاندارىنا ٶز كٷشتەرٸن ەڭ تەۋەكەلدٸ جاعدايلارعا باعىتتاۋعا جەنە نەگٸزسٸز تەكسەرۋلەردەن اۋلاق بولۋعا كٶمەكتەسەدٸ. وسىلايشا, ۇسىنىلعان سالىق رەفورماسى ٶز كٸرٸستەرٸن جاسىراتىن ادال ەمەس سالىق تٶلەۋشٸلەرگە, سونداي-اق سالىق سالۋدىڭ ەدٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. بايلار كٶبٸرەك تٶلەۋٸ تيٸس», ‒ دەيدٸ مينيستر جۇمانعارين.
سالىق رەفورماسىنان نە كٷتەمٸز?
نەتيجە ايقىن سەزٸلەتٸن بولادى دەپ ەسەپتەيتٸن سەرٸك جۇمانعارين جىلىنا قوسىمشا 4-5 ترلن تەڭگە سالىق تٷسٸمدەرٸ, ۇلتتىق قورعا تەۋەلدٸلٸكتٸڭ تٶمەندەۋٸ كٷتٸلەدٸ جەنە بيۋدجەت ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتەدٸ دەپ وتىر.
«يە, ٶزگەرٸستەر ينفلياتسيياعا ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن, بٸراق بۇل ەسەر ۋاقىتشا بولادى جەنە بٸر جىل ٸشٸندە كٷتٸلۋدە. بٸزدٸڭ ەسەپتەۋلەرٸمٸز بويىنشا قوسىمشا ينفلياتسييا 2,5-3%-دى قۇرايدى. بۇل جوبانىڭ نەگٸزگٸ ۇسىنىستارى. بٸزدٸڭ بٸرلەسكەن جۇمىسىمىز ەلدٸڭ دامۋى ٷشٸن قارجىلىق نەگٸزدٸ قامتاماسىز ەتەتٸن جەنە حالىقتىڭ كەسٸپكەرلٸك بەلسەندٸلٸگٸن ىنتالاندىراتىن جاڭا ەدٸل سالىق جٷيەسٸن قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸنە سەنٸمدٸمٸن», ‒ دەپ سٶزٸن قورىتىندىلادى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ سسەرٸك جۇمانعارين.
ايتا كەتەيٸك, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سالىق كودەكسٸ بٸرٸنشٸ وقىلىمدا ماقۇلداندى.
