Adamzat órkenietine ólsheýsiz úles qosqan islam dini qazaq dalasynda VIII ǵasyrdyń basynda tarala bastaǵan. Islam dinimen birge kelgen arab mádenieti kóshpendi halyqtyń salt-dástúri men jón-joralǵysyn qazirgi qazaq eli jailaǵan ulan-ǵaiyr daladan yǵystyra alǵan joq.
Qazaqtar san ǵasyrlar boiy islamnyń súnnittik baǵytyndaǵy tórt mazhabtyń biri – imam Aǵzam Ábý Hanifanyń mazhabyn ustanyp keledi.
QR Prezidenti N.Nazarbaev 2012 jylǵy 14 jeltoqsandaǵy «Qazaqstan-2050» strategiiasy qalyptasqan memlekettiń jańa saiasi baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda el musylmandarynyń dini ustanymdary: «... Biz – musylmanbyz, onyń ishinde Ábý Hanifa mazhabyn ustanatyn súnnittermiz. Babalarymyz ustanǵan bul jol ulttyq salt-dástúrdi, ata-anany syilaýǵa negizdelgen. Jastardyń úlkenderdi syilaýyna negizdelgen. Bizdiń ata-babalarymyz esh ýaqytta qyz balanyń betin búrkemegen. Endeshe, búgingi urpaq ta álemdegi izgi din – islam dinin qadirlei otyryp, ata dástúrin ardaqtaǵany abzal», – dep jastardy islam dininiń haq jolynan adastyryp, teris baǵytqa tartyp júrgen syrtqy kúshterdi meńzegen.
Ú.j. 19 sáýirinde Elbasy Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy ókilderimen kezdesý barysynda dinniń qoǵamdaǵy roli men jastardyń dini saýatsyzdyǵy týraly: «Dini saýatsyzdyqtyń saldarynan jastarymyz saqal qoiyp, shalbarynyń balaqtaryn qysqartyp tastaidy. Qara kóilek kiip, bet-aýzyn tumshalaǵan qyzdarymyzdyń qatary kóbeidi. Bul bizdiń dástúrimizge de, halqymyzǵa da jat. Buǵan zańnamalyq deńgeide tyiym salý máselesin pysyqtaý kerek. Qazaq qara kiimdi qaraly kezde ǵana kiedi», – dep bul máseleni dástúrimizge jat qubylys retinde zańmen shekteý qajet ekenin atap kórsetti. Halqymyz ǵasyrlar boiy ustanyp kele jatqan Hanafi mazhabyn moiyndamaý, memlekettiń zaiyrly ustanymdaryn qurmettemeý – basqa eldiń mádenietin nasihattaý bolyp esepteledi.
Atalǵan máselege bailanysty elimizdegi bedeldi qoǵam qairatkerleri, QMDB ókilderi jáne dintanýshylar óz pikirleri men kózqarastarynda salafizmdi ustanatyn azamattardyń kiim kiiý úlgisi men saqal qoiý mánerin qoǵamdyq normalarǵa sai kelmeitin qubylys retinde áshkerelep, shynaiy islamnyń belgileri adamgershilik, bilimdilik, eńbeksúigishtik jáne meiirimdilik ekenin jetkizgen.
Sonymen qatar, Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy osy máselege qatysty resmi ustanymyn bildirip, el musylmandaryn birlik pen yntymaqqa úndep, dini alaýyzdyqtan saq bolýǵa shaqyrdy. Dini basqarma ókilderi musylman jamaǵatyn saqal qoiýda onyń jarasymyna basa mán berý men kiim kiiýde shekten shyqpaý qajettiligin eskertken.
«Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy elimizdegi musylman qyz-kelinshekter men áielderge shariǵat talaptaryn saqtai otyryp, qazaq halqynyń salt-dástúrlerine sai, jinaqy kiinýge keńes beredi. Kózge ersi kórinetin, dene bitimin aiqyndaityn, qara tústi kiim-keshekterdi paidalanbaǵan durys. Al paranja (niqab) men qara kiim kiiý – saltymyzǵa qaishy, bul ata-babalarymyzdyń joly emes», – dep atap kórsetken.
Alaida, dástúrli emes islamdy ustanatyn keibir azamattar bul ustanymdarmen kelispeitindikterin bildirip, barynsha aqtalýda.
Ókinishke orai, ótken ǵasyrdyń 90-jyldary dini bilim alý maqsatynda arab memleketterine ketken jastardyń atalmysh elderdegi dástúrli emes dini oqý oryndarynda jat ideologiiany sińirýiniń saldarynan, elge oralǵannan keiin ata-babamyz ǵasyrlar boiy ustanǵan islamdy teristep, jalǵan din men jat mádenietti nasihattaǵandyqtarynan dástúrli emes islam baǵytyn ustanatyn toptar paida boldy. Sondyqtan memleket dini alaýyzdyqqa tosqaýyl qoiýǵa, ishki jáne syrtqy turaqtylyqty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan keshendi is-sharalar júrgizýde.
Sonyń aiasynda halyqqa zaiyrlylyqtyń dinsizdik nemese dindi joqqa shyǵarý emes ekenin, memlekettiń dinge degen ustanymynyń demokratiialyq, quqyqtyq sipatta bolatynyn, al memleket basqarý isinde dini emes quqyqtyq qaǵidattarǵa súienetini jan-jaqty túsindirilýde.
Osyndai keshendi aqparattyq-túsindirý jumystarynyń nátijesinde dástúrli emes islam baǵytyn ustanatyn azamattardyń dástúrli islamnyń erekshelikteri men qundylyqtaryn túsine bastaǵanyn atap aitý kerek.
Degenmen, buǵan toqmeiilsýge bolmaidy, aýrýdyń batpandap kirip, mysqyldap shyǵatynyn eskersek, eldiń keleshegi men urpaqtyń bolashaǵyna tikelei qatysy bar mańyzdy máselede memleket pen qoǵam birlesip, aianbai ter tógý kerek ekenin aitý lázim.
Q.Beisenǵazin,
QR DIAQM DIK Din máseleleri jónindegi ǵylymi zertteý jáne taldaý ortalyǵynyń jetekshi ǵylymi qyzmetkeri
