Damyǵan alpaýyt elderdiń qataryna enýdi maqsat tutqan elimiz shirek ǵasyrda biik belesterdi baǵyndyryp, tynyshtyq pen beibitshiliktiń turaqty bolýyna basa nazar aýdarýda. Qazaqstan Respýblikasy san ulttardy baýyryna basyp, tili men dinin, tarihy men tanymyn asyl amanatyndai saqtap keldi jáne keledi de. Biraq baǵa jetpes beibitshiligimizdiń shyrqyn buzǵan lankestik toptardyń áreketteriniń oryn ala basqandyǵy ókinishti-aq.
Alǵashqy lankestik oqiǵa elimizde 2011 jyly Aqtóbe qalasynda Ulttyq qaýipsizdik komitetiniń departamenti ǵimaratynyń qasynda 25 jastaǵy jas jigittiń ózin ózi jaryp jiberýi, osy oqiǵadan keiin elimizde 8 terrorlyq oqiǵa oryn alǵan. Sol kezde álemde oryn alǵan teraktilerdiń elimizge jetkendigine kózimiz jetti. Sarapshylar men ǵalymdarymyzdyń paiymdaýynsha bul lankestik oqiǵalardyń basynda «salafizm» aǵymy tur. Bul toptyń negizgi kózdegen maqsaty – memleketimizdiń beibitshiligin qurtý, ulttyqjáne dini senim bostandyǵyn qamtamasyz etetin zaiyrlyq qundylyqtardy teristeý, san ǵasyrlar boiy ártúrli etnostar men konfessiia ókilderiniń arasyndaǵy turaqtylyqty, kelisim men toleranttylyq kórinisterinjoiý bolyp tabylady.
Islamda «ás-Salaf ás-Sálih» dep bizdiń zamanymyzdan buryn,izgi de, saliqaly nietpen ǵumyr keshken, shynaiy amal qylǵan yqylasty babalartýraly aitylady. Salafizm sóziniń arab tilindegi túp-tórkini «salaf», iaǵni«burynǵy ótken, aldyńǵylar» degen sózden shyqqan. Islam tarihyndaǵy alǵashqy úsh býyn —Muhammed paiǵambardyń sahabalary, tabiǵinder jáne olardyńizbasarlary. Bul úsh býynnyń ustanǵan joly aqiqat ári eń durys bolyp sanalady.Olar diniń taza qalpynda saqtap, ǵylym, bilim arqyly urpaqtan-urpaqqa jetýineden qoiǵan tulǵalar edi.
Al qazirgi ózderin «salafimyz» deitinder «ótkenderdiń izin jalǵastyrýshy», «taza dindi ustanýshy», mazhabty moiyndamaityn salt-dástúrlerdi teriske shyǵaratyn jáne ózi bilmeitin ózgeniń ideologiiasyn jalaý etip júrgen dini baǵyt. Bul baǵyttyń elimizde taraýyna qalai múmkindik berdik degen zańdy suraq týyndaýy múmkin. Bul suraq astynda birneshe faktor bar:
Birinshiden, elimiz Táýelsizdik alǵan jyldary basty nazar ekonomikalyq áleýetke jumsaldy. Halyq arasynda dinge qyzyǵýshylyq arttyp, ár kim óz betinshe din týraly málimetter men ýaǵyzdardy túrli dini aǵym ókilderinen aldy.
Ekinshiden, din týraly alǵashqy zańda dini birlestikterdiń qyzmetine tolyq bostandyq berildi, iaǵni 1992 jyl «Dini nanym-senim bostandyǵy jáne dini birlestikter týraly» zańy qabyldanǵan. Bul zań aiasynda elimizge kóptegen halyqaralyq dini uiymdar, sonyń ishinde jat piǵyldy destrýktivti dini aǵymdarda shoǵyrlandy.
Úshinshiden, dini mamandar daiyndaý máselesine bailanysta aqsaýymyz. Dini bilim alam deýshi jastarymyz beibereket shetelderge, sonyń ishinde Saýd-Arabiiasy, BAÁ, Pákistan sekildi elderge bilim alýǵa jiberildi. «Qandai baǵytty ustanady?», «Qandai dini oqý oryndarynyń ustanymy bizdiń dástúrli dini senimge sáikes keledi?» degen máselelerge kóńil bólinbedi.
Tórtinshiden,kóshi-qon jáneeńbek migratsiasynyń oryn alýy. Memleketimizdiń saiasaty men birtutastyǵyna qaýip tóndirip otyrǵan jat piǵyldy dini aǵym ókilderiniń kóbeiýi.
Bul aǵymnankelip jatqan eń basty qaýip ol — jastardy óz qatarlaryna qosýdy maqsat tutýy. Jastardyń sanasynan «ulttyq negiz», «otansúigishtik», «salt-dástúr» atty qundylyqtardan aiyrý, máńgút etip, bir-birine aidap salý. Din salasyndaǵy qabyldanǵan tujyrymǵa súiensek, jastardyń destrýktivti aǵymdar ideologiiasynyń jeteginde júrýiniń birneshe faktorlary:áleýmettik-ekonomikalyq problemalarynyń bolýy, áleýmettik ádiletsizdik sezimi, ómirlik tájiribeleriniń joqtyǵy, syni qabyldaý qabiletiniń tómendigi bolyp tanylady.
Olazdai islamnyń VIII ǵasyrdan bergi qazaq jerindegi tarihyn joqqa shyǵardy. Osy ideologiia negizinde jasyryn neke qiyp, artynan «talaq» aityp, tiri jetim bolyp qalǵan sábiler men jesir áielder burynǵy kúieýinen kók tiyn óndirte almai júrgender kóp. Osy ma din?! Islam dini adamzatqa beibitshilikti, tynyshtyqty jáne jumsaqtyqty ornatý úshin jiberilgen. Muhammed Paiǵambar dindi jetkizýine qatysty bir hadisinde: «Dindi aýyrlatpańdar – jeńildetińder,qorqytpańdar – súiinshileńder», «islam ol – kórkem minez»– degen sózderin aiaq asty qyldy. Sonda ózderin «sheih» dep sanaityndar, óz betinshe úkim berip,Paiǵambardyń sózin aiaq asty etkenderi me? Olar ózderinshe dindi qarý etip aram isterin jaqsy oryndap keledi.
Islam dini ulttyq erekshelikterdi joiýǵa, árbir tildiń tabiǵi zańdylyqtaryn mansuq etýge múlde shaqyrǵan emes, ári shaqyrmaidy da. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti N.Á.Nazarbaev: «Biz musylmanbyz, onyń ishinde Ábý Hanifa mazhabyn ustanatyn súnnittermiz. Babalarymyz ustanǵan bul jol ulttyq salt-dástúrdi, ata-anany syilaýǵa negizdelgen. Endeshe, búgingi urpaq ta álemdegi eń izgi din – islam dinin qadirlei otyryp, ata dástúrin ardaqtaǵany abzal» - dep atap ótti.Jat ideologiiaǵa biz ózimizdiń ulttyq qundylyqtarymyz arqyly ǵana tótep bere alamyz. Ulttyq tárbie oqshaýlaný emes, kerisinshe ulttyq tárbie úlgilerimen álemdik ideialardy qabyldap, neniń ozyq, neniń tozyq ekendigin tani bilý, órisi, dúnietanymy keń azamattardy tárbieleýge múmkindik beredi.
M. Qudaibergen
