QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda Qazaqstannyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomikalyq damý boljamy, «QR Ulttyq qorynan 2021-2023 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly», «2021-2023 jyldarǵa arnalǵan respýblikalyq biýdjet týraly» QR zańdarynyń jobalary, sondai-aq «Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq qorynan 2021 jylǵa arnalǵan nysanaly transfert bólý týraly» QR Prezidenti Jarlyǵynyń jobasy qaraldy. QR ulttyq ekonomika ministri Rýslan Dálenov baiandama jasady, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
Elimizdiń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomikalyq damý boljamy mynadai faktorlardy eskere otyryp ázirlendi:
- 2019 jylǵy jalpy ishki ónim boiynsha eseptik statistikalyq derekter men osy jyldyń qańtar-shilde ailaryndaǵy ekonomikanyń damý qorytyndylary;
- Álemdik ekonomikanyń ósýi boiynsha halyqaralyq qarjy uiymdarynyń jańartylǵan boljamdary. Koronavirýs pandemiiasy aiasynda biyl álemdik ekonomika 4,9%-ǵa tómendep, 2021 jyly 5,4%-ǵa deiin ósedi dep kútilýde;
- Álemdik taýar naryqtaryndaǵy úrdister. Halyqaralyq qarjy uiymdarynyń 2021-2022 jyldarǵa arnalǵan munai baǵasyna konsensýs-boljamy bir barreline tiisinshe 45 jáne 55 dollardy quraidy.
Ministrdiń aitýynsha, Qazaqstan ekonomikasynyń damýyn halyqaralyq reitingtik agenttikter oń baǵalaýda. Moody's jáne FitchRatings reitingtik agenttikteri Qazaqstannyń reitingin investitsiialyq senimdilik deńgeiinde rastady.
«Olardyń ishinde, jaqynda, biylǵy 21 tamyzda FitchRatings agenttigi “turaqty” boljamymen “BBB” deńgeiinde reitingti rastady. FitchRatings pikirinshe, Qazaqstannyń reitingi ekonomikanyń fiskaldyq turaqtylyǵyn, ekonomikany qoldaýdyń tiimdi sharalaryn jáne aqsha-kredit saiasatyn sátti júrgizýdi kórsetedi», — dedi Dálenov.
Vedomstvo basshysy atap ótkendei, syrtqy jáne ishki jaǵdailardy eskere otyryp, Qazaqstan ekonomikasyn damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan 3 yqtimal stsenariii ázirlendi. Bul — bazalyq, optimistik jáne pessimistik stsenarii.
«Konservativti tásildi eskere otyryp, biýdjettik josparlaý úshin bazalyq stsenariidi paidalaný usynylady», — dedi ministr.
Bazalyq stsenariide jalpy ishki ónimniń naqty ósýi 2021 jyly 2,8% deńgeiinde boljanyp otyr. 2025 jyly ol 4,6%-ǵa jetedi. Ataýly jalpy ishki ónim 2021 jyly 76,7 trln teńgeni, al 2025 jyly 104,8 trln teńgeni quraidy. 2021 jyly munai óndirý 86 mln tonnadan 2025 jyly 100,7 mln tonnaǵa deiin ósedi. Barlyq bazalyq salalarda oń ósim kútilýde.
«Óńdeý ónerkásibi jylyna orta eseppen 6,7%-ǵa ósip, ken óndirý ónerkásibine qaraǵanda ozyq qarqynmen ósedi. Ken óndirý ónerkásibine ósim 2,9% deńgeiinde bolady. Ortasha jyldyq ósý qarqyny aýyl sharýashylyǵynda 6,2%, saýdada 5,5% quraidy. Taýarlar eksporty 2021 jyly $41,4 mlrd qurap, 2025 jyly $51,5 mlrd deiin ulǵaiý kútilýde. Import 2021 jylǵy $36,3 mlrd-tan 2025 jyly $37,8 mlrd-qa deiin ósedi», — dedi Dálenov.
«Qazaqstan-2050» strategiiasynyń uzaq merzimdi maqsattaryn eskere otyryp, áleýmettik-ekonomikalyq saiasattyń negizgi basymdyqtary kelesidei bolady:
- Yntalandyrýshy makroekonomikalyq saiasat jáne qarjy naryǵynyń damýy;
- Salalardyń básekege qabilettiligi jáne ekonomikanyń ózin-ózi qamtamasyz etýi;
- Investitsiialyq jáne biznes ahýaldy odan ári jaqsartý;
- Sapaly adami kapital;
- Teńgerimdi óńirlik damý;
- Tiimdi memlekettik sektor;
- Proaktivti saýda saiasaty jáne eksportty ilgeriletý.
Ministrdiń aitýynsha, 2021-2023 jyldarǵa arnalǵan úshjyldyq biýdjetti qalyptastyrý kezinde kelesi boljamdy parametrler qoldanyldy:
- Jalpy ishki ónimniń 2021 jyly 2,8%, 2022 jyly 3,7% jáne 2023 jyly 4,6%-dyq naqty ósýi.
- 2021-2022 jyldary infliatsiia — 4-6%, 2023 jyly — 4-5%.
- Munai óndirý kóleminiń 2021 jyly 86 mln tonna, 2022 jyly 89,6 mln tonna jáne 2023 jyly 100,8 mln tonna deńgeiinde bolýy.
- Konservativti tásildi eskere otyryp, 2021-2023 jyldary munai baǵasynyń bir barreline $35 deńgeiinde alyndy.
Atalǵan makroekonomikalyq kórsetkishter negizinde kelesi biýdjet parametrleriniń boljamy qalyptasty. Respýblikalyq biýdjettiń kiristeri (transfertterdi esepke almaǵanda) 2021 jyly 6 926 mlrd teńgeni, 2022 jyly 8 566 mlrd teńgeni, 2023 jyly 9 217 mlrd teńgeni quraidy.
Dálenov kepildendirilgen transfertti 2021 jyly – 2 700 mlrd teńge, 2022 jyly 2 400 mlrd teńge jáne 2023 jyly – 2 200 mlrd teńge mólsherinde aiqyndaý usynylatynyn atap ótti.
«Kepildendirilgen transfertti áleýmettik mindettemelerdi qarjylandyrýǵa baǵyttaý usynylady. Tiisinshe, damý baǵdarlamalaryn qarjylandyrýdy ulǵaitý úshin 2021 jyly Ulttyq qordan 1 trln teńge mólsherinde nysanaly transfertti tartý usynylady», — dedi ministr.
Osylaisha, boljam boiynsha túsimder 2021 jyly 11,4 trln teńge, 2022 jyly 11,8 trln teńge, 2023 jyly 12 trln teńgeni quraidy.
Respýblikalyq biýdjettiń shyǵystary 2021 jyly 14 049 mlrd teńge, 2022 jyly 13 873 mlrd tg, 2023 jyly 13 889 mlrd teńge kóleminde boljanýda.
Jalpy, áleýmettik-ekonomikalyq damý boljamy makroekonomikalyq turaqtylyqty saqtaýǵa, nátijeli jumyspen qamtýǵa, sonymen qatar ulttyq ekonomikany turaqty jáne sapaly damytýǵa baǵyttalǵan.
