Foto: Kisi.kz
6 aqpanda Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti janyndaǵy Qazaqstannyń strategiialyq zertteýler institýtynda «Q.K. Toqaevtyń 3 jyldyq saiasi reformalarynyń nátijeleri» atty taqyrypta «KISI GPS: Gylym. Pikir. Sayasat.» Ulttyq saraptama alańynyń otyrysy ótti, dep habarlaidy Ult.kz.
Shara barysynda talqylaýǵa qatysýshylar – memlekettik organdar men parlament ókilderi, jetekshi taldaý ortalyqtarynyń basshylary, táýelsiz sarapshylar men qoǵam qairatkerleri Qazaqstanda sońǵy úsh jylda júzege asyrylǵan saiasi reformalardyń negizgi aspektilerin, olardyń memlekettik basqarýdy, quqyqtyq júieni jáne azamattyq qoǵamdy damytýǵa yqpalyn talqylady.
Talqylaýdaǵy alǵysózinde Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti janyndaǵy QSZI direktory Erkin Tuqymov Qazaqstanda sońǵy úsh jylda elimizde ǵana emes, búkil postkeńestik elderde buryn-sońdy bolmaǵan demokratiialyq reformalar júzege asyrylǵanyn erekshe atap ótti.
«Memleket basshysy birneshe ret atap ótkendei, saiasi jańǵyrtýsyz eldiń turaqty ilgerileýi múmkin emes. Jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaiynda jan-jaqty saiasi reformalardyń júzege asýy álemdik qaýymdastyqqa Qazaqstandy aiaǵyna nyq turǵan memleket jáne bizdiń aýyzbirlikti birtutas ult ekenimizdi bildiretin signal. Prezident Toqaev Qazaqstannyń damý, ilgerileý jáne reformalar jolyn tańdap jatqanyn kórsetti. Bul onyń tarihi missiiasy, el basshysy retindegi jaýapkershiligi. Reformalardyń túpki maqsaty – árbir qazaqstandyqtyń ál-aýqatyn arttyrý, elimizdiń egemendigin nyǵaitý, demokratiialyq institýttardy nyǵaitý jáne jańa saiasi dástúrlerdi qalyptastyrý», – dedi E.Tuqymov.
Foto: Kisi.kz
QSZI direktory, sondai-aq reformalardyń túpki maqsaty árbir qazaqstandyqtyń ál-aýqatyn arttyrý, elimizdiń egemendigin nyǵaitý, demokratiialyq institýttardy shyńdaý jáne jańa saiasi dástúrlerdi qalyptastyrý ekenin basa aitty.
QR Konstitýtsiialyq Sotynyń Tóraǵasy Elvira Ázimova Ádiletti Qazaqstan tujyrymdamasy aiasynda zańnyń ústemdigi mádenieti jańartylyp, adam quqyqtaryn qorǵaý jáne quqyq qorǵaý institýttaryn nyǵaitý salasynda keshendi sharalar júzege asyrylyp jatqanyn – olardyń ishinde qalpyna keltirilgen Konstitýtsiialyq sot ortalyq oryn alatynyn atap ótti.
«Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq Soty Konstitýtsiianyń saqtalýyn qamtamasyz etý boiynsha mańyzdy missiiany júzege asyrady. Ol azamattardyń konstitýtsiialyq quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaityn tejeý men tepe-teńdik júiesiniń negizgi elementine ainaldy. Sot zańdar men normativtik quqyqtyq aktilerdiń Konstitýtsiiaǵa sáikestigin tekserip, konstitýtsiialyq daýlardy sheshedi, bul memleketimizdegi zańdylyq pen quqyqtyq tártiptiń kepili bolyp tabylady.
Konstitýtsiialyq Sotty qurý onyń óz fýnktsiialaryn tiimdi oryndaýyna múmkindik beretin táýelsizdik pen ádildik qaǵidattaryn saqtai otyryp júzege asyrylady. Konstitýtsiialyq sot qyzmet etýi jyldarynda zańnyń ústemdigin bekitip, azamattardyń memlekettik institýttarǵa senimin nyǵaitýǵa kómektesetin mańyzdy nátijelermen kórindi», — dep atap ótti Elvira Ázimova.
QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Aidos Sarym úkimet birqatar jaǵdailarǵa, atap aitqanda qańtar oqiǵasyna bailanysty saiasi reformalar júrgizýge májbúr boldy degen ańyzdyń joqqa shyǵardy.
«Biraq demokratiialyq úderister tek jaǵymsyz oqiǵalarǵa reaktsiia ǵana emes. Shyn máninde, saiasi reformalar – bul prezident Toqaevtyń filosofiiasy», — dedi A.Sarym.
Foto: Kisi.kz
Qoǵamdyq-saiasi reformalardyń qajettiligi men suranysy týraly aita kele, májilis depýtaty 2015-2019 jyldary Qazaqstannyń ekonomikalyq damýdyń shegine jetkenin atap ótti.
«Ol kezge deiin ósýdi qamtamasyz etetin áleýetimiz bolmady. Halyq sany 5 millionǵa ósti, biraq bizde osy 5 million azamatty boiyna sińirip, áleýmettik jeńildikter jasai alatyn ekonomika bolmady. Qalai bolǵanda da, biz áleýmettik-saiasi reformalarǵa keler edik. Sol kezdiń ózinde-aq «Halyq únine qulaq asatyn memlekettiń» keibir institýttary iske qosyldy, olardyń mindetterine úkimetti, onyń organdaryn bolatyn ózgeristerge daiyndaý, túzetý kirdi», — dedi A.Sarym.
Májilis depýtaty Ermurat Bapi sońǵy úsh jyldaǵy demokratiialyq ózgeristerdiń oń dinamikasyn, onyń ishinde birqatar mańyzdy zańnamalyq bastamalardyń júzege asyrylýyn atap ótti.
«Alaida reformalardy tek zań arqyly júzege asyrý múmkin emes. Qoǵamdyq sanaǵa ózgerister qajet. 30 jyl boiy qoǵam toqyraý jaǵdaiynda boldy. Sondyqtan ózgeristerdi júzege asyrý kezeń-kezeńimen júrýi kerek. Qoǵamdyq sanada áli de demokratiialyq qundylyqtarǵa betburys bolǵan joq», — dep atap kórsetti E.Bapi.
Foto: Kisi.kz
Bala quqyqtary jónindegi ýákil Dinara Zákieva óz sózinde zań ústemdigi qaǵidatyn nyǵaitý jáne áielder men balalardy zańnamalyq qorǵaý siiaqty reformanyń mańyzdy baǵytyna toqtaldy. Balalar ombýdsmeni óz institýtynyń qyzmetiniń nátijelerimen bólisti.
«Búginde 2 myń otbasyn qoldaý ortalyǵy ashyldy, taǵy 125 ashylýǵa daiyndyq ústinde. Problemalyq otbasylardy baqylaý maqsatynda 45 myń reid uiymdastyrylady. Barlyq oblystarda psihologiialyq qoldaý ortalyqtary ashyldy. «Jaqynda balalardyń quqyqtaryn qorǵaý bólimderi de ashylady», — dedi D.Zákieva.
Foto: Kisi.kz
Sondai-aq, IýNISEF te Qazaqstannyń balalardy qorǵaý jónindegi jumysyn joǵary baǵalaitynyn atap ótti.
Májilis depýtaty Nikita Shatalov Prezidenttiń saiasi reformalary ulttyq mádeniet pen ulttyq institýttarmen bailanysty ekenine nazar aýdardy. Memleket pen qoǵam burynǵy qoǵamdyq-saiasi formatsiiadan muraǵa qalǵan institýttar jáne sońǵy 30 jyldaǵy zamanaýi institýttarmen bailanysty.
«Institýt degenimiz ne? Bul depýtattar, sýdialar, prokýrorlar otyratyn ǵimarat emes. Bul únemi qaitalanatyn erejeler men qaǵidalar. Prezidenttiń saiasi reformalarynyń basty mindetteriniń biri – osy erejeler men qaǵidalardy biriktirip, olardy júieli etý. Mysaly, eger bul sailaý bolsa, onda olar turaqty. Óńirlerge issaparlar barysynda sailanǵan ákimderge degen senimniń artyp kele jatqanyn óz tájiribemnen kórip júrmin. Óitkeni halyq ákimge senedi, al ákim turǵyndar úshin jaýapkershilikti óz moinyna alady. Bul bilik pen halyq arasyndaǵy bailanysty nyǵaitady. Munyń bári joǵary ekonomikalyq ósýdiń negizgi quraldarynyń biri retinde qoǵamǵa bazalyq senimdi qalyptastyrý úshin qajet. Ártúrli deńgeide senim joǵary bolǵan jerde tranzaktsiialyq shyǵyndar bolmaidy, menshik quqyǵynyń kepildigi jáne quqyqtyq júielerdiń turaqtylyǵy bolady. «Qazirgi tańda biz soǵan qarai jyljyp kelemiz», — dep túiindedi májilismen.
Foto: Kisi.kz
Qazaqstan halqy Assambleiasy Hatshylyǵy meńgerýshisiniń orynbasary Anastasiia Shegortsova óz sózinde halyqtyń qoldaýy reformalardyń tabysty bolýynyń mańyzdy sharty ekenin erekshe atap ótti.
«Azamattyq qoǵam Prezident reformalarynyń benefitsiaryna ǵana emes, sýbektisine de ainaldy. Búgingi tańda qazaqstandyq qoǵam jańa saiasi shyndyqta – jańa etika, jańa erejeler, jańa saiasi mádeniet jaǵdaiynda ómir súrip jatyr, bul basqalarmen qatar onlain ótinishter institýtynyń jáne Konstitýtsiialyq sottyń paida bolýymen bailanysty», — dedi QHA ókili.
Foto: Kisi.kz
Sonymen qatar, A.Shegortsova Qazaqstan halqy Assambleiasynyń reformalardy júzege asyrýdaǵy róline toqtaldy.
«Qazaqstan halqy Assambleiasy óziniń 30 jyldyq qyzmetinde konsýltativtik-keńesshi organnan Parlamenttegi ókildik fýnktsiiasy bar konstitýtsiialyq organǵa ainaldy. Assambleianyń barlyq jumysy birlik ornatýǵa baǵyttalǵan, onsyz elimizdiń ilgeri damýy múmkin emes. Assambleia Prezidenttiń barlyq bastamalaryna belsene aralasady», — degen pikir bildirdi.
Qoldanbaly etnosaiasi zertteýler institýtynyń direktory Talǵat Qaliev reformalar árqashan jailylyq aýmaǵynan shyǵýdy bildiredi dep málimdedi.
Foto: Kisi.kz
«Qazaqstan joiqyn daýyl jaǵdaiynda reformalardy júzege asyrdy: bir jaǵynan Qantar boldy, ekinshi jaǵynan geosaiasi jaǵdaidyń shielenisýi boldy. Munyń bári reformalardy toqtatyp, neǵurlym qolaily saiasi jáne ekonomikalyq sátti kútýge sebep bolýy múmkin edi. Reformalardyń júzege asyrý perspektivalarynan góri táýekelderi kóp boldy. «Olardy osyndai jaǵdaida ótkizý batyl sheshim boldy», — dep bólisti belgili saiasattanýshy.
Sonymen qatar, reforma bul nysannyń ózgerýi ekenin, al jańartylǵan institýttardyń mazmuny men tolyqtyrylýy azamattyq sektor men memlekettik organdardyń birlesken jumysyna bailanysty bolatynyna toqtaldy.
«Sońǵy úsh jylda biz bul reformalardyń nátijelerin, olardyń kúrdeliligi men aýqymdylyǵyn kórdik. Buǵan deiin Ulttyq qoǵamdyq senim keńesinde sarapshylar talqylap, sol kezde iske aspaityndai bolyp kóringen kóptegen bastamalar qazir shyndyqqa ainaldy», — dep túiindedi sózin T.Qaliev.
Astana Open Dialogue analitikalyq platformasynyń teń quryltaishysy, Májilis janyndaǵy Qoǵamdyq palatanyń múshesi Aleksandr Danilov saiasi reformalar negizinen Qantardan keiin «qylburaý salynady» dep boljaǵan sarapshylardyń kútilimine qarama-qaishy júzege asyryldǵanyn eske saldy.
«Saiasi reformalardyń eń mańyzdy nátijesi – osy ýaqyt ishinde bizde eshqandai keri qaitarý bolǵan joq jáne biz yryqtandyrýdy jalǵastyramyz. Degenmen, júrgizilip jatqan reformalardy baǵalaý úshin áli de kóp jumys isteý kerek, QSZI olardy qadaǵalaityn negizgi institýttardyń biri», — dedi saiasattanýshy.
Saiasattanýshy, media-menedjer Syrym Itqulov saiasi reformalardyń nátijesiniń biri aqparattyq mádenietti arttyrý bolýy kerek degen pikir bildirdi.
Foto: Kisi.kz
«Búgin biz qoǵamnyń kúshti saiasilanýynyń kýási bolyp otyrmyz, ol memlekettik sheshimderdiń barlyǵy árbir qazaqstandyqqa qatysty ekenin túsinýden kórinedi. Sondyqtan saiasatkerlerdiń de, qoǵamnyń da jaýapkershiligi, eń bastysy, barsha adamǵa ádildik kerek», — dep atap kórsetti S.Itqulov.
Talqylaý sońynda sarapshylar saiasi reformalar Qazaqstannyń turaqty damýy men memlekettik basqarýdyń tiimdi júiesin qalyptastyrýǵa, sondai-aq qoǵamdy toptastyrýǵa jáne azamattardyń elimizdiń saiasi ómirine belsendi qatysýyna berik negiz qalady degen qorytyndyǵa keldi.
