Atyraý oblysynda týyp-ósip, Ekinshi dúniejúzilik soǵysqa attanǵan Ajar Orazǵalieva búginde 93 jasqa toldy.
Zenitshi Orel, Harkov, Briansk qalalaryn azat etýge qatysyp, Kýrsk doǵasyndaǵy shaiqasta boldy. Jeńisti Berlinde qarsy aldy. Soǵys ardageri QazAqparat tilshisine 1942-1945 jyldary aralyǵynda maidan dalasynda bolǵan kúnderin aityp berdi.
Ajar Orazǵalieva Aqtóbe qalasyndaǵy soǵys ardagerlerine arnalǵan kópqabatty turǵyn úide turady. Bul úidi munai kompaniiasy 2003 jyly salyp, paidalanýǵa berdi. Ol kezde 80 páterli úidiń árqaisysynda soǵysty kórgen, maidan dalasynda ot keshken ardager turdy. Búginde olardyń úsheýi ǵana qalǵan. Ózgesi qonys aýdardy, dúnieden ozdy.
«Páter kúieýim, soǵys ardageri Ǵabidolla Orazǵalievqa berildi. Ol 1938-1941 jyldary aralyǵynda Otan aldyndaǵy boryshyn ótedi. 1941 jyly úiine oralýy tiis edi. Biraq kenetten soǵys bastalyp, keri qaitaryldy. Ol 122 millimetrlik zeńbirekten oq atty, ony «Soǵystyń qudaiy» dep atady. Túsken jeriniń bárin qazyp, typ-tipyl etetin. Keiin Cheliabi qalasynan tank aldyryp, sol tanktiń komandiri boldy. Ǵabidolla mergen edi. Onyń bul erligi eskerýsiz qalǵan sekildi. Qazir qolymyzda kitap bar. Onyń tankten shyǵyp turǵan sýreti saqtaýly. 1944 jyly tank órtenip, aýyr jaraqattan soń elge oralǵan», - dep eske aldy Ajar Orazǵalieva.
Al zenitshi Ajar Orazǵalieva soǵysqa 18 jasynda attanǵan. 1941 jyly kesh qalyp, 1942 jyldyń tamyz aiynda qurbysy Janiia Berniiazovanyń «soǵysqa alyp jatyr» degen habaryn estidi. Olar oilanbastan bir sheshimge keldi, maidanǵa birge attandy.
«Men esepshi bolyp jumys istedim. Qurbymnan habar alyp, áskeri komissariatqa bardym. Ótinish jazyp, 4-5 qyz qabyldandy. Sol kezde Atyraý stansasynda Stalingradtan kelgen poiyz turdy. Poiyzda 416 zenitti artilleriialyq divizion boldy. Bizdi sol divizionǵa qosyp, bir ai daiyndyq jumystaryn júrgizdi. Atyraýda júrgen kezde uzyn shashymdy jýyp, tarap, órdim de qiǵyzdym. Shashymdy «saqtai alsańdar, saqtap qoiyńdar» dep tapsyryp kettim. Keiin er balalardyń úlgisine salyp qidyryp, jańa kiim aldym. Al naǵyz soǵysqa 1943 jyly Kýrsk qalasynda aralastyq»,- dep eske aldy ótken kúnderin soǵys ardageri.
Kýrsk qalasyndaǵy soǵys úsh aiǵa sozyldy. Áigili Kýrsk doǵasyndaǵy shaiqasty ótkergen ardager kúni-túni uiyqtamai, zeńbirekti qushaqtap otyratynyn, úsh ai boiy aiaq kiimin sheshpei, soǵys dalasynda tamaqtanatynyn aitty.
«Adam uiqysyz júrse ólmeidi eken. Kýrsk doǵasy shaiqasy kezinde 9 qyz bir zeńbirekten oq atyp, ushqan ushaqtardy qulatamyz. Olardyń jarylǵysh zat tastaýyna kedergi keltiremiz. Kúnde bomba, kúnde órt. Keiin Keńes áskeri shabýyl jasaý týraly sheshim qabyldady. Sol kezde nemisterdiń qolastyna ótip ketken Orel, Harkov, Briansk qalalary azat etildi. Keiin bizdi Kiev qalasyna jiberdi. Sol jerde jaqyn qurbym Jemispen qoshtastym, ózim de jaralandym. Ota jasalyp, denemnen temirdiń synyǵy alyndy», - dedi Ajar Orazǵalieva.
Aýyr jaralanǵan jaýynger maidan dalasyn tastap ketken joq. Es jinap, boiyn tiktegen soń qaita soǵysqa aralasty. Rýmyniiaǵa baryp, 1945 jyly Berlinge baǵyt aldy. Sol jerde Jeńis týynyń tigilgenin kórip, qýanysh merekesin toilady.
«Berlinge barǵan soń 7 mamyr kúni nemis kúshiniń álsiregenin estidik. Al 8 mamyr kúni túngi saǵat 2-den kete bizge qarai júgirip kele jatqan maiordy kórdim. Sol kezde men túngi kúzetti qabyldap jatqan edim. Ai jaryq. Qýanǵanymnan qyzdardy oiattym. Olar senbedi. Keiin bári oryndarynan turyp, bir-birimizdi quttyqtadyq. Úige oralyp, baýyrlarymyzdy kóretin kúnge jetkenimizge táýbe dedik. Al 9 mamyr kúni nemistiń berilgenin binokl arqyly kórdik. Qyzdar binokldi bir-birinen alma-kezek alyp, Raqymjan Qoshqarbaevtyń komandiri onyń qolyna tý ustatyp, shyǵaryp salǵanyn da kórdi. Qoshqarbaev sol kezde bárimen qoshtasyp ketti. Keiin tý tigilip, joldastary ony aspanǵa laqtyryp, quttyqtady», - dedi Ajar Orazǵalieva.
93 jastaǵy áje «Nege soǵysqa bardym?» degen suraqty óz-ózine qoiǵan emes. Ol soǵysqa baryp, elin qorǵaýdy, azamattyq paryzy sanady.
«Soǵys bitken soń poiyzben, kememen Atyraýǵa jettim. Ol kezde ár soldatty kútip alyp, úiine aparyp tastaidy eken. Áke-sheshemiz jazǵy qonysqa ketken. Aldymnan inim men sińlim shyqty. Ájem qýanyshtan es-tússiz jatty. Kóterip alyp, betinen súidim»,- dedi soǵys ardageri. 1945 jyldyń qarasha aiynda Ǵabidolla Orazǵaliev pen Ajar Orazǵalieva otaý quryp, 10 bala súidi. Qazir Ajar áje on baladan 12 nemere, 15 shóbere súiip otyr.
