.jpg)
Ataqty, Ermitaj kórkemsýret murajaiy - Resei elindegi Sankt - Peterbýrg qalasynyń, tipti, tutas memlekettiń maqtanyshy deýge bolady. Osy murajaidaǵy myńnan astam zaldardyń bireýi, Uly Italiia sýretshisi Rafael Santi (1483 – 1520) týyndylaryna arnalǵan.
Uly Sýretshiniń Otany – Ýrbino qalasy, kezinde Italiiadaǵy Órkendeý mádenieti men gýmanizm ortalyqtarynyń biri sanalǵan bolatyn. Jas sýretshiniń tuńǵysh ustazy óz ákesi Djovanni Santi boldy. Osy kisiniń sheberhanasynda endi qanattanyp kele jatqan sýretshi Rafael, óziniń antikalyq dáýir tarihyna bailanysty «Seriniń túsi», « Úsh gratsiia» degen shyǵarmalaryn jazady.
Sýretshiniń otandastary, Leonardo da Vinchi jáne Fra Bartololio, endi ǵana qalyptasyp kele jatqan, Rafael shyǵarmashylyǵyna óte úlken áserin tigizdi. Leonardonyń anatomiiaǵa arnalǵan eńbekteri men garmoniia týraly qaǵidalary, jas sheberdiń izdený baǵytyna tyń ózgerister kirgizdi. Endi, erterektegi lirikalyq áýendi sýretterdiń ornyna, dramatizm men qimyl kóbirek oryn alatyn shyǵarmalar jazyla bastaidy. Solardyń biri – «Áýlie Georgii» . Aýyzdyqpen alysqan at ústindegi seri tulǵasy kimdi bolsyn súisindirerliktei, tuiaǵynan jalyn shashqan symbatty arǵymaq eshqandai bógetti eleitin emes sekildi.
Sonymen qatar, sýretshi dál osy jyldary ónerdegi máńgi taqyryp - ana taqyrybyna arnalǵan birqatar áigili shyǵarmalaryn jaza bastaidy. Sonyń biri, mysaly : «Madonna Grandýka», «Madonna Koýper», « Qus ustaǵan Madonna», taǵy basqa da kórkem shyǵarmalary dúniege keldi.
1508 jyl - Rafael ómirindegi jańa kezeń bolyp sanalady. Osy jyly ol Rimge shaqyrtylady. Papa II Iýlii, odan soń H Lev, sýretshige Vatikandaǵy eń saltanatty zaldardy kórkemdeýge tapsyrys beredi. Aty álemge áigili «Dispýt», «Afiny mektebi», « Parnas», «Iýrisprýdentsiia» degen shyǵarmalary osy kezeńde jazyldy, negizgi taqyryby – gýmanizm ideialary, adamnyń áli ashyla qoimaǵan rýhani kúshterin jyrlaý.
Ómiriniń sońǵy bes jyly ishinde (1515 – 1519) Rafael óz shyǵyrmalaryndaǵy sarqylmas taqyryp - ana taqyrybyna qaita ainalyp soǵyp, óziniń eń uly, eń áigili shyǵarmasy – « Sikst Madonnasyn» jazýǵa kiristi.
«Sikst Madonnasy» bes ǵasyr ýaqyt ótse de keremettei shyǵarma. Kórermenderdi osy ýaqytqa deiin tolqytyp ta, tebirentip te keledi. Degenmen, qandai syr bar onda? Árqashan da ásemdikti ańsaǵan adamzat, nege óz armanyn dál osy shyǵarmadan izdeidi? Bul suraqtarǵa jaýap berý ońai emes shyǵar!
Bult ústinde samǵaǵan ýyzdai jas ana, óziniń súiikti perzentin baýyryna qysa túsken. Bar yqylasyn sábige arnaǵan albyrt ana júzinde, sabyrlylyq pen qasiret izi bar. Anaý úlken, qaiǵyly kózderden barlyq analardyń mahabbaty men muńy, náziktigi men sheksiz meiirbandyǵy kóringendei. Madonnaǵa qaraǵanda janaryń jasqa tolyp, eriksiz tolqisyń. Ǵajap-aý óner qudireti.
Kezinde, sonaý 1912 jyly qazirgi aty álemge áigili Nefertiti músini tabylǵan kúni, nemis arheology Liýdvig Borhardt jumys kúndeligine tórt-aq sóz jazǵan eken: « Sýretteý paidasyz, kórý kerek!»
Demek, bizdiń de aitpaǵymyz, Rafael qylqalamynan týǵan uly shyǵarmalardy múmkindiginshe baryp kórý kerek shyǵar.
Kóptegen uly shyǵarmalardyń avtory, teńdesi joq sheber sýretshi Rafael Santi 1520 jyly kenetten dúnie salǵan eken. Dál sol kúni, osy áigili adam otyz jeti jasqa ǵana tolypty.
