Resei prezidenti Vladimir Pýtinniń rezeńke maskasyn kiip, únemi jalǵyz narazylyq sharasyn ótkizýmen tanylǵan máskeýlik belsendi Roman Roslovtsev Ýkrainadan saiasi baspana surady.
Roslovtsev tamyzdyń 20-sy kúni tús áletinde Máskeýdegi jaldamaly páterine zattaryn tastap ketip qalǵan. Tamyzdyń 22-si kúni Kievte Azattyq tilshisine bergen suhbatynda ol ózi kiip júrgen Pýtinniń maskasy da sol páterde qalǵanyn aitty. Belsendi Resei ishinde ǵana jaraityn pasportyn, aqshasyn jáne bir qabat kiim-keshegin ǵana alyp ketken. Reseidiń qaýipsizdik qyzmeti telefonyn tyńdaidy dep kúdiktengen ol qashyp bara jatqanyn tipti anasyna da aitpaǵan.
Budan soń ony dosy avtokólikpen Belarýske alyp barady, túngi 12-ler shamasynda ol júk kóliginiń artyna jarmasyp, Ýkraina shekarasyna jetedi. Onda ol Ýkrainanyń shekara jáne qaýipsizdik qyzmeti ofitserine saiasi baspana suraitynyn aitady.
Ýkrainanyń shekara qaýipsizdigi qyzmetiniń baspasóz hatshysy Oleg Slobodian Azattyqtyń Ýkrain qyzmetine Roslovtsevtiń tamyzdyń 21-i kúni soltústik Ýkrainadaǵy Novye Iarilovichi shekara beketinde saiasi baspana suraǵanyn rastady.
Roman Roslovtsev
Belsendini Ýkraina aýmaǵyna ótkizgen shekarashylar oǵan kofe berip tynyqtyryp, sosyn Kievke baratyn avtobýsqa otyrǵyzyp jibergen. Roslovtsev Ýkraina astanasyna kelesi kúni tańǵy saǵat 10-da jetti.
Máskeýde týyp-ósken 36 jastaǵy esepshi Roman Roslovtsev 2013 jyly Ýkrainada «Eýromaidan» kóterilisi bastalǵanǵa deiin saiasatpen ainalyspai, beiqam júrgen. Jemqorlyq pen sheksiz bilikke narazy jurttyń Kievtegi sherýi oǵan qatty áser etse kerek. Osydan birneshe ai buryn Resei jiyn ótkizý erkindigin shekteitin qatal zań qabyldaǵanda ol da óz eliniń úkimetine ashyq narazylyq bildirý kerek ekenin túsinedi.
Pýtinniń maskasyn kiip, «Men 212.1-den qoryqpaimyn» degen jazýy bar transparant alyp kóshege shyqqan ol Qyzyl alańda turyp, odan ary Kremlge qarai barmaq bolady. Resei qylmystyq kodeksiniń 212-baby 1-tarmaǵy boiynsha jiyn ótkizý týraly zańdardy buzyp, mitingige shyqqan adam bes jylǵa deiin bas bostandyǵynan aiyrylýy múmkin. Arada birneshe minýt ótkende ony politsiia ustap áketedi.
Degenmen onyń bul áreketi internettegi jurttyń nazaryn aýdardy. Sodan bastap ol qaita-qaita sherýge shyǵyp, politsiianyń tutqynyna túse berdi. Tártip saqshylary ony 21 ret qamaǵan, sonyń 13-inde ol Pýtinniń maskasyn kiip júrgen jerinen ustaldy.
2011-2012 jyldardaǵy «Bolotnyi kóterilisi» siiaqty iri narazylyq sharalaryn uiymdastyrýǵa jol bermeý úshin 2014 jyldyń shilde aiynda Reseidiń qylmystyq kodeksine biraz qatań ózgeris engizildi. Adam quqyqtaryn qorǵaýshylar bul zańdy synaidy. Human Rights Watch uiymy zańdy «saiasi syndy qylmystyq áreketke teńestirdi» dep aiyptady.
QAShÝ JOSPARY
Roslovtsev maýsymnyń 10-y kúni bolǵan sońǵy qarsylyq sharasynan soń elden qashý týraly jospar qura bastaǵan. Sol joly ol ákimshilik quqyq buzǵandarǵa taǵaiyndalatyn eń aýyr jazaǵa kesilip, 30 kún abaqtyda otyrdy. SSSR KGB-synyń ornyn basqan FSB-nyń ańdýynan sharshaǵan ol «Reseide qarsylyq bildirý múmkindigi sarqyldy» dep, ketýge bel bailaǵanyn aitady.
Belsendi ózine qarsy qylmystyq is qozǵalady dep oilaǵan. Ashyq sot bolǵan jaǵdaida bul máselege qalyń kópshiliktiń nazaryn aýdartýǵa múmkindik týatyn edi. Ol sotta jańa zańnyń «aqylǵa syimaityn» qujat ekenin dáleldegisi kelgen. Alaida, qylmystyq is qozǵalmady.
Esesine FSB ókilderi oǵan jalǵyz narazylyq sharalaryn jalǵastyrǵan jaǵdaida «ne jyndyhanaǵa jiberemiz, ne 30 táýlikke qamaimyz» dep eskertken. Roslovtsev «men maqsatyma jete almaitynymdy uqtym – qylmystyq is qozǵalmady» deidi.
Roman Roslovtsevti (maska kigen) tutqyndap jatqan politsiia. Máskeý, Qyzyl alań, 14 mamyr 2016 jyl.
Munan soń, shildeniń 10-y kúni qamaýdan shyqqan bette ol Reseiden qashyp ketýdiń josparyn jasap, dostarymen aqyldasa bastaidy. Tamyzdyń 20-sy - qashatyn kún jetkende Roman Roslovtsev ózi turatyn úidiń aýlasynda júrgen kúdikti eki adamdy kórip, kidirip qalady.
- Olar kórshilerdiń keipine enip, temeki tartqan bolyp, esik aldynda tura berdi. Túrleri beitanys, men bul úide turatyndardy tegis bilemin, - deidi Roslovtsev.
Ony alyp ketýge máshinemen dosy kelgende Roslovtsev álgi adamdarǵa syr bildirmes úshin chemodandaryn tastap ketýge májbúr bolypty.
«BELSENDI KÚRES»
Ýkraina «Pýtin rejimimen belsendi kúresip kele jatqandyqtan», osy sharaǵa óz úlesin qosý úshin ol Kievten baspana suraýdy uiǵarypty.
- Ýkraina armiiasynda qyzmet etkim keledi. [Osyndai múmkindik berilse] alǵysym sheksiz bolar edi, - deidi ol.
Ýkraina qarýly kúshteri eldiń shyǵysynda reseishil separatistermen 2014 jyldan beri soǵysyp jatyr. Bitim sharty jasalǵanyna qaramastan, sodan beri 9 myń 500-ge jýyq adam qaza tapty.
Alaida, onyń bul armanǵa qol jetkizýine múmkindik bermeitin bir kedergi bar. Roman tromboflebit naýqasyna shaldyqqan, aiaq qan tamyrlarynda tromb turyp qala beredi.
- Bul – aýyr dert, sonda da shydaimyn. Osymen-aq qyzmet ete alamyn, - deidi ol. Onyń ústine Roslovtsevtiń kózi durys kórmeidi, astigmatik bolǵany úshin ony Reseide de áskerge almaǵan.
ÝKRAINA AHÝALY
Qatal zańnyń kesirinen qýdalanǵan reseilik eki belsendi Shyǵys Eýropadan saiasi baspana alyp úlgerdi. Mamyr aiynda Irina Kalmykovany Litva panalatsa, tamyzdyń 15-i kúni jiyn ótkizý týraly zańmen sottalǵan alǵashqy belseni, 79 jastaǵy Vladimir Ionovqa Ýkraina saiasi baspana berdi.
Jalpy, Ýkraina - saiasi baspana suraǵandardyń talabyn kóp eskere bermeitin el. Onyń ústine munda bas saýǵalap kelgenderdi qorǵaýǵa da aitarlyqtai kóńil bólinbeidi.
2015 jyly Ýkrainanyń kóshi-qon qyzmeti qýǵynnan qorqyp, Kievti panalaǵan reseilikterdiń kóbine «saiasi bosqyn» statýsyn bermedi. VVS-diń Ýkrain qyzmetiniń qańtardaǵy málimetterine qaraǵanda, byltyr ótinish bergen 86 adamnyń tek jeteýi ǵana Ýkrainadan saiasi baspana alǵan. Saiasi baspana suraýshylarǵa quqyqtyq qoldaý kórsetetin Without Borders adam quqyqtaryn qorǵaý uiymy ókili Maksim Býtkevich VVS-ge bergen suhbatynda:
Kiev kórinisteriniń biri.
- Olar Ýkraina endi ǵana qalyptasyp kele jatqan post-revoliýtsiialyq, demokratiialyq el dep úmittenip keledi. Onyń ornyna eski post-sovettik biýrokratiialyq júiege tap bolady, - deidi.
BUU Bosqyndar agenttigi (UNHCR) 2013 jyly Ýkrainany «saiasi baspana suraýshylardy laiyqty túrde qorǵaý úshin» saiasi baspana berý júiesin jetildirýge shaqyrǵan.
«Saiasi baspana suraǵandardyń ótinishterin ashyq ta ádil túrde qarastyrýǵa, táýelsiz sheshimderdiń qabyldanýyna jaǵdai jasalýy kerek» dep jazady BUU Bosqyndar agenttigi.
Al Harkovtaǵy Adam quqyqtaryn qorǵaý toby múshesi Haliia Koinash «Alaida, odan beri kóp eshteńe ózgermedi» deidi.
Prezident Petr Poroshenko 2015 jyly sáýirde reseilik jýrnalist Ekaterina Sergatskovaǵa ýkrain pasportyn berip turyp parlamentti qýǵyn kórip jatqan azamattarǵa, ásirese reseilikterge saiasi baspana berýdi jeńildetetin zań qabyldaýǵa shaqyratynyn aitqan.
Alaida parlamentke áli mundai zań jobasy túsken joq. Roman Roslovtsevtiń ótinish jazýyna kómektesip jatqan zańger Iýrii Shýlipa reseilik belsendiniń ótinishi durys sheshiletinine senimdi.
«Roslovtsev Pýtin rejimimen ashyq kúresip júrgendikten ári munyń aldynda da osy zań aiasynda qýdalanǵan adamnyń saiasi baspana alǵanyn eskersek, onyń ótinishi qanaǵattandyrylatynyna shúbá joq» deidi Shýlipa.
Kristorfer Millerdiń maqalasy aǵylshyn tilinen aýdaryldy.
Muhtar Ekei, Azattyq
