رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتيننٸڭ رەزەڭكە ماسكاسىن كيٸپ, ٷنەمٸ جالعىز نارازىلىق شاراسىن ٶتكٸزۋمەن تانىلعان مەسكەۋلٸك بەلسەندٸ رومان روسلوۆتسەۆ ۋكراينادان ساياسي باسپانا سۇرادى.
روسلوۆتسەۆ تامىزدىڭ 20-سى كٷنٸ تٷس ەلەتٸندە مەسكەۋدەگٸ جالدامالى پەتەرٸنە زاتتارىن تاستاپ كەتٸپ قالعان. تامىزدىڭ 22-سٸ كٷنٸ كيەۆتە ازاتتىق تٸلشٸسٸنە بەرگەن سۇحباتىندا ول ٶزٸ كيٸپ جٷرگەن پۋتيننٸڭ ماسكاسى دا سول پەتەردە قالعانىن ايتتى. بەلسەندٸ رەسەي ٸشٸندە عانا جارايتىن پاسپورتىن, اقشاسىن جەنە بٸر قابات كيٸم-كەشەگٸن عانا الىپ كەتكەن. رەسەيدٸڭ قاۋٸپسٸزدٸك قىزمەتٸ تەلەفونىن تىڭدايدى دەپ كٷدٸكتەنگەن ول قاشىپ بارا جاتقانىن تٸپتٸ اناسىنا دا ايتپاعان.
بۇدان سوڭ ونى دوسى اۆتوكٶلٸكپەن بەلارۋسكە الىپ بارادى, تٷنگٸ 12-لەر شاماسىندا ول جٷك كٶلٸگٸنٸڭ ارتىنا جارماسىپ, ۋكراينا شەكاراسىنا جەتەدٸ. وندا ول ۋكراينانىڭ شەكارا جەنە قاۋٸپسٸزدٸك قىزمەتٸ وفيتسەرٸنە ساياسي باسپانا سۇرايتىنىن ايتادى.
ۋكراينانىڭ شەكارا قاۋٸپسٸزدٸگٸ قىزمەتٸنٸڭ باسپاسٶز حاتشىسى ولەگ سلوبوديان ازاتتىقتىڭ ۋكراين قىزمەتٸنە روسلوۆتسەۆتٸڭ تامىزدىڭ 21-ٸ كٷنٸ سولتٷستٸك ۋكرايناداعى نوۆىە ياريلوۆيچي شەكارا بەكەتٸندە ساياسي باسپانا سۇراعانىن راستادى.
رومان روسلوۆتسەۆ
بەلسەندٸنٸ ۋكراينا اۋماعىنا ٶتكٸزگەن شەكاراشىلار وعان كوفە بەرٸپ تىنىقتىرىپ, سوسىن كيەۆكە باراتىن اۆتوبۋسقا وتىرعىزىپ جٸبەرگەن. روسلوۆتسەۆ ۋكراينا استاناسىنا كەلەسٸ كٷنٸ تاڭعى ساعات 10-دا جەتتٸ.
مەسكەۋدە تۋىپ-ٶسكەن 36 جاستاعى ەسەپشٸ رومان روسلوۆتسەۆ 2013 جىلى ۋكراينادا «ەۋرومايدان» كٶتەرٸلٸسٸ باستالعانعا دەيٸن ساياساتپەن اينالىسپاي, بەيقام جٷرگەن. جەمقورلىق پەن شەكسٸز بيلٸككە نارازى جۇرتتىڭ كيەۆتەگٸ شەرۋٸ وعان قاتتى ەسەر ەتسە كەرەك. وسىدان بٸرنەشە اي بۇرىن رەسەي جيىن ٶتكٸزۋ ەركٸندٸگٸن شەكتەيتٸن قاتال زاڭ قابىلداعاندا ول دا ٶز ەلٸنٸڭ ٷكٸمەتٸنە اشىق نارازىلىق بٸلدٸرۋ كەرەك ەكەنٸن تٷسٸنەدٸ.
پۋتيننٸڭ ماسكاسىن كيٸپ, «مەن 212.1-دەن قورىقپايمىن» دەگەن جازۋى بار ترانسپارانت الىپ كٶشەگە شىققان ول قىزىل الاڭدا تۇرىپ, ودان ارى كرەملگە قاراي بارماق بولادى. رەسەي قىلمىستىق كودەكسٸنٸڭ 212-بابى 1-تارماعى بويىنشا جيىن ٶتكٸزۋ تۋرالى زاڭداردى بۇزىپ, ميتينگٸگە شىققان ادام بەس جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى مٷمكٸن. ارادا بٸرنەشە مينۋت ٶتكەندە ونى پوليتسييا ۇستاپ ەكەتەدٸ.
دەگەنمەن ونىڭ بۇل ەرەكەتٸ ينتەرنەتتەگٸ جۇرتتىڭ نازارىن اۋداردى. سودان باستاپ ول قايتا-قايتا شەرۋگە شىعىپ, پوليتسييانىڭ تۇتقىنىنا تٷسە بەردٸ. تەرتٸپ ساقشىلارى ونى 21 رەت قاماعان, سونىڭ 13-ٸندە ول پۋتيننٸڭ ماسكاسىن كيٸپ جٷرگەن جەرٸنەن ۇستالدى.
2011-2012 جىلدارداعى «بولوتنىي كٶتەرٸلٸسٸ» سيياقتى ٸرٸ نارازىلىق شارالارىن ۇيىمداستىرۋعا جول بەرمەۋ ٷشٸن 2014 جىلدىڭ شٸلدە ايىندا رەسەيدٸڭ قىلمىستىق كودەكسٸنە بٸراز قاتاڭ ٶزگەرٸس ەنگٸزٸلدٸ. ادام قۇقىقتارىن قورعاۋشىلار بۇل زاڭدى سىنايدى. Human Rights Watch ۇيىمى زاڭدى «ساياسي سىندى قىلمىستىق ەرەكەتكە تەڭەستٸردٸ» دەپ ايىپتادى.
قاشۋ جوسپارى
روسلوۆتسەۆ ماۋسىمنىڭ 10-ى كٷنٸ بولعان سوڭعى قارسىلىق شاراسىنان سوڭ ەلدەن قاشۋ تۋرالى جوسپار قۇرا باستاعان. سول جولى ول ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزعاندارعا تاعايىندالاتىن ەڭ اۋىر جازاعا كەسٸلٸپ, 30 كٷن اباقتىدا وتىردى. سسسر كگب-سىنىڭ ورنىن باسقان فسب-نىڭ اڭدۋىنان شارشاعان ول «رەسەيدە قارسىلىق بٸلدٸرۋ مٷمكٸندٸگٸ سارقىلدى» دەپ, كەتۋگە بەل بايلاعانىن ايتادى.
بەلسەندٸ ٶزٸنە قارسى قىلمىستىق ٸس قوزعالادى دەپ ويلاعان. اشىق سوت بولعان جاعدايدا بۇل مەسەلەگە قالىڭ كٶپشٸلٸكتٸڭ نازارىن اۋدارتۋعا مٷمكٸندٸك تۋاتىن ەدٸ. ول سوتتا جاڭا زاڭنىڭ «اقىلعا سىيمايتىن» قۇجات ەكەنٸن دەلەلدەگٸسٸ كەلگەن. الايدا, قىلمىستىق ٸس قوزعالمادى.
ەسەسٸنە فسب ٶكٸلدەرٸ وعان جالعىز نارازىلىق شارالارىن جالعاستىرعان جاعدايدا «نە جىندىحاناعا جٸبەرەمٸز, نە 30 تەۋلٸككە قامايمىز» دەپ ەسكەرتكەن. روسلوۆتسەۆ «مەن ماقساتىما جەتە المايتىنىمدى ۇقتىم – قىلمىستىق ٸس قوزعالمادى» دەيدٸ.
رومان روسلوۆتسەۆتٸ (ماسكا كيگەن) تۇتقىنداپ جاتقان پوليتسييا. مەسكەۋ, قىزىل الاڭ, 14 مامىر 2016 جىل.
مۇنان سوڭ, شٸلدەنٸڭ 10-ى كٷنٸ قاماۋدان شىققان بەتتە ول رەسەيدەن قاشىپ كەتۋدٸڭ جوسپارىن جاساپ, دوستارىمەن اقىلداسا باستايدى. تامىزدىڭ 20-سى - قاشاتىن كٷن جەتكەندە رومان روسلوۆتسەۆ ٶزٸ تۇراتىن ٷيدٸڭ اۋلاسىندا جٷرگەن كٷدٸكتٸ ەكٸ ادامدى كٶرٸپ, كٸدٸرٸپ قالادى.
- ولار كٶرشٸلەردٸڭ كەيپٸنە ەنٸپ, تەمەكٸ تارتقان بولىپ, ەسٸك الدىندا تۇرا بەردٸ. تٷرلەرٸ بەيتانىس, مەن بۇل ٷيدە تۇراتىنداردى تەگٸس بٸلەمٸن, - دەيدٸ روسلوۆتسەۆ.
ونى الىپ كەتۋگە مەشينەمەن دوسى كەلگەندە روسلوۆتسەۆ ەلگٸ ادامدارعا سىر بٸلدٸرمەس ٷشٸن چەموداندارىن تاستاپ كەتۋگە مەجبٷر بولىپتى.
«بەلسەندٸ كٷرەس»
ۋكراينا «پۋتين رەجيمٸمەن بەلسەندٸ كٷرەسٸپ كەلە جاتقاندىقتان», وسى شاراعا ٶز ٷلەسٸن قوسۋ ٷشٸن ول كيەۆتەن باسپانا سۇراۋدى ۇيعارىپتى.
- ۋكراينا ارميياسىندا قىزمەت ەتكٸم كەلەدٸ. [وسىنداي مٷمكٸندٸك بەرٸلسە] العىسىم شەكسٸز بولار ەدٸ, - دەيدٸ ول.
ۋكراينا قارۋلى كٷشتەرٸ ەلدٸڭ شىعىسىندا رەسەيشٸل سەپاراتيستەرمەن 2014 جىلدان بەرٸ سوعىسىپ جاتىر. بٸتٸم شارتى جاسالعانىنا قاراماستان, سودان بەرٸ 9 مىڭ 500-گە جۋىق ادام قازا تاپتى.
الايدا, ونىڭ بۇل ارمانعا قول جەتكٸزۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرمەيتٸن بٸر كەدەرگٸ بار. رومان ترومبوفلەبيت ناۋقاسىنا شالدىققان, اياق قان تامىرلارىندا ترومب تۇرىپ قالا بەرەدٸ.
- بۇل – اۋىر دەرت, سوندا دا شىدايمىن. وسىمەن-اق قىزمەت ەتە الامىن, - دەيدٸ ول. ونىڭ ٷستٸنە روسلوۆتسەۆتٸڭ كٶزٸ دۇرىس كٶرمەيدٸ, استيگماتيك بولعانى ٷشٸن ونى رەسەيدە دە ەسكەرگە الماعان.
ۋكراينا احۋالى
قاتال زاڭنىڭ كەسٸرٸنەن قۋدالانعان رەسەيلٸك ەكٸ بەلسەندٸ شىعىس ەۋروپادان ساياسي باسپانا الىپ ٷلگەردٸ. مامىر ايىندا يرينا كالمىكوۆانى ليتۆا پانالاتسا, تامىزدىڭ 15-ٸ كٷنٸ جيىن ٶتكٸزۋ تۋرالى زاڭمەن سوتتالعان العاشقى بەلسەنٸ, 79 جاستاعى ۆلاديمير يونوۆقا ۋكراينا ساياسي باسپانا بەردٸ.
جالپى, ۋكراينا - ساياسي باسپانا سۇراعانداردىڭ تالابىن كٶپ ەسكەرە بەرمەيتٸن ەل. ونىڭ ٷستٸنە مۇندا باس ساۋعالاپ كەلگەندەردٸ قورعاۋعا دا ايتارلىقتاي كٶڭٸل بٶلٸنبەيدٸ.
2015 جىلى ۋكراينانىڭ كٶشٸ-قون قىزمەتٸ قۋعىننان قورقىپ, كيەۆتٸ پانالاعان رەسەيلٸكتەردٸڭ كٶبٸنە «ساياسي بوسقىن» ستاتۋسىن بەرمەدٸ. ۆۆس-دٸڭ ۋكراين قىزمەتٸنٸڭ قاڭتارداعى مەلٸمەتتەرٸنە قاراعاندا, بىلتىر ٶتٸنٸش بەرگەن 86 ادامنىڭ تەك جەتەۋٸ عانا ۋكراينادان ساياسي باسپانا العان. ساياسي باسپانا سۇراۋشىلارعا قۇقىقتىق قولداۋ كٶرسەتەتٸن Without Borders ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ ۇيىمى ٶكٸلٸ ماكسيم بۋتكەۆيچ ۆۆس-گە بەرگەن سۇحباتىندا:
كيەۆ كٶرٸنٸستەرٸنٸڭ بٸرٸ.
- ولار ۋكراينا ەندٸ عانا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان پوست-رەۆوليۋتسييالىق, دەموكراتييالىق ەل دەپ ٷمٸتتەنٸپ كەلەدٸ. ونىڭ ورنىنا ەسكٸ پوست-سوۆەتتٸك بيۋروكراتييالىق جٷيەگە تاپ بولادى, - دەيدٸ.
بۇۇ بوسقىندار اگەنتتٸگٸ (UNHCR) 2013 جىلى ۋكراينانى «ساياسي باسپانا سۇراۋشىلاردى لايىقتى تٷردە قورعاۋ ٷشٸن» ساياسي باسپانا بەرۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋگە شاقىرعان.
«ساياسي باسپانا سۇراعانداردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸن اشىق تا ەدٸل تٷردە قاراستىرۋعا, تەۋەلسٸز شەشٸمدەردٸڭ قابىلدانۋىنا جاعداي جاسالۋى كەرەك» دەپ جازادى بۇۇ بوسقىندار اگەنتتٸگٸ.
ال حاركوۆتاعى ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ توبى مٷشەسٸ حالييا كويناش «الايدا, ودان بەرٸ كٶپ ەشتەڭە ٶزگەرمەدٸ» دەيدٸ.
پرەزيدەنت پەتر پوروشەنكو 2015 جىلى سەۋٸردە رەسەيلٸك جۋرناليست ەكاتەرينا سەرگاتسكوۆاعا ۋكراين پاسپورتىن بەرٸپ تۇرىپ پارلامەنتتٸ قۋعىن كٶرٸپ جاتقان ازاماتتارعا, ەسٸرەسە رەسەيلٸكتەرگە ساياسي باسپانا بەرۋدٸ جەڭٸلدەتەتٸن زاڭ قابىلداۋعا شاقىراتىنىن ايتقان.
الايدا پارلامەنتكە ەلٸ مۇنداي زاڭ جوباسى تٷسكەن جوق. رومان روسلوۆتسەۆتٸڭ ٶتٸنٸش جازۋىنا كٶمەكتەسٸپ جاتقان زاڭگەر يۋريي شۋليپا رەسەيلٸك بەلسەندٸنٸڭ ٶتٸنٸشٸ دۇرىس شەشٸلەتٸنٸنە سەنٸمدٸ.
«روسلوۆتسەۆ پۋتين رەجيمٸمەن اشىق كٷرەسٸپ جٷرگەندٸكتەن ەرٸ مۇنىڭ الدىندا دا وسى زاڭ اياسىندا قۋدالانعان ادامنىڭ ساياسي باسپانا العانىن ەسكەرسەك, ونىڭ ٶتٸنٸشٸ قاناعاتتاندىرىلاتىنىنا شٷبە جوق» دەيدٸ شۋليپا.
كريستورفەر ميللەردٸڭ ماقالاسى اعىلشىن تٸلٸنەن اۋدارىلدى.
مۇحتار ەكەي, ازاتتىق
