Álem elderiniń nazaryn aýdaryp otyrǵan salafilik ideologiianyń salqyny el ishin jailap, dástúrli dini tanymymyzǵa qaishy keletin túsinikterimen qoǵamda iritki salyp júr. Salafilik ideologiianyń ulttyq qundylyqtar men mádeni-dini tanymdy buzýǵa baǵyttalǵan áreketterine qaramastan keibir azamattarymyz osy aǵymnyń jetegine erip, solardyń senimderin islamnyń shynaiy qaǵidattary retinde qabyldaýda.
Salafizm ideologiiasy ustanýshylarynyń ýaǵyzdarymen ulttyq, dini dúnietanymymyzǵa qaishy keletin ideologiia taralýda. Din atyn jamylǵan aǵymnyń kózqarastary boiynsha, mádeniettiń mýzyka, óner, teatr sekildi quramdas bólshekteri – haram, dástúrli qundylyqtarymyz – qunsyz. Olar halyqty rýhani quldyraýǵa ushyratyp, óz maqsattaryna jaqyndai túsý úshin jantalasýda. Sonyń saldarynan qoǵamda túsinispeýshilikter men qaishylyqtar týyndap, ekiudai senim jetegindegiler kóbeiýde.
Syrtqy kelbeti desalafilik ideologiiamen «qarýlanǵan» adam ekenin baiqatatyn dinshilder basqa aǵym ókilderine agressiiamen, tákapparlyqpen qaraidy. Elimizdegi dástúrli emes aǵymnyń ustanýshylary saqaldaryn uzyn qoiyp, tobyqtan joǵary keletin qysqa shalbar nemese arabtyq úlgidegi kiim, al áielderi qara jáne sur tústi niqab kiedi, paranja jamylady. Alaida, hidjabpen júrip, saqal ósirip, namaz oqityndardyń tek teris dini aǵym ókilderi emes, halqymyz úshin dástúrli bolyp tabylatyn hanafi mazhabyndaǵy islam dininustanatyndary da bar, olardy ajyratý úshin dini kózqarastaryna nazar aýdarý qajet.
Búgingi kúni qara niqab pen paranja elimizdegi daýly máselelerdiń birine ainalyp otyr. Qara jamylǵan qyzdardy búgin Qazaqstannyń barlyq óńirlerinen kezdestirýge bolady, tipti, kózderine kózildirik taǵyp, qoldaryna qolǵap kiip, shekten shyǵýshylyqqa deiin baratyndary da bar. Eń qaýiptisi – olardyń sany kúnnen-kúnge artýda.
Elbasy Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy ókilderimen kezdesý barysynda «Sońǵy kezde jas jigitter saqalyn sapsityp qoiyp, balaqtaryn short kesetin boldy. Betin tumshalap, búrkep, qap-qara kóilek kigen qyzdardyń qatary kóbeidi. Bul bizdiń ultymyzǵa da, sana-senimimizge de, dástúrimizge de kelmeidi. Qazaqta qara kiim kisi ólgende kiedi... Árine árkimniń ne kiem desem, ózim bilem deitin bostandyǵy bar. Ol - basqa nárse. Mynaý - ádeiilep turyp bizge qarsy shyǵatyn, qazaqty bóletin qubylys», – dep óz pozitsiiasyn bildirdi, Qazaqstan musylmandary dini basqarmanyń tóraǵasy Erjan qajy Malǵajyuly da sóz teri kelgende betti tumshalaý shariǵatta joq ekenine nazar aýdarypótti. Osy kezdesýden keiin atalmysh atribýttarǵa shekteý qoiý máselesi qaralyp jatqandyǵyna quzyrly organ ókilderiniń ǵalamtorda jasalǵan kóptegen jariialanymdary dálel.
QR Din isteri jáne azamattyq qoǵam ministrligi qara jamylǵyǵa bailanysty jasaǵan ustanymynda shekteý hidjab pen oramalǵa emes, adamnyń bet-júzin anyqtaýǵa múmkindik bermeitin kiim túrlerine ǵana qatysty bolatyndyǵyn aitady. Shekteý nemese tyiym salý konfessiialardyń dini qyzmetkerlerine nemese shetel azamattaryna nemese betti jasyratyn kiimdi kiiýge mindetteitin qyzmetkerlerge qoiylmaidy. Bul shekteýdiń mańyzdylyǵy – dindarlyqtyń syrtqy atribýtikasyna shekten tys nazar aýdarǵan shetin kózqarasty toptar tóndiretin qaýiptiń aldyn alýǵa baǵyttalady. Dini fanatizmge boi aldyrmai, ulttyq qundylyqtarymyzdy, dini mádeniet pen dástúrimizdi saqtap qalý – elimizdiń damýy men ekonomikalyq órkendeýiniń kepili bolyp tabylady. Osy jaiynda ministrlik islam dininiń dástúrge degen tolerantty kózqarasy týraly tujyrymdy negizge ala otyryp, qazaq halqynyń imany syrtqy kelbeti emes, ishki tazalyǵynda degen oidy ortaǵa saldy.
Jalpy,islam dininde kiimniń túsi men úlgisi bekitilmegen, sondyqtan da kiim úlgileri árbir halyqtyń dástúrli tanymy men mádenietine, aýa-raiynyń erekshelikterine orai qalyptasady. Al keibir azamattar úshin «dini» kiimge ainalǵan niqab pen paranja halqymyzdyń dástúrine de, dúnietanymyna da sai kelmeidi. Osy tusta Elbasymyz óz sózinde «Bizdiń áielder eshqashan ony kimegen, júzderin jasyrmaǵan. Árine, biz musylman dininiń barlyq ókilderine qurmetpen qaraimyz, biraq bizdiń óz jolymyz bar, óz ulttyq salt-dástúrlerimiz bar. Jastardyń boiynda dinge degen qyzyǵýshylyqtyń artýy – jaǵymdy protsess. Biraq shynaiy dindi jalǵan dinnen aiyra bilý qajet», – dep arabtyq kiimderdiń halqymyzdyń tanymyna sai kelmeitinin aityp ótken.
Al salafizm ideiasyn ustanýshylar úshin arabsha úlgidegi kiim úlgilerin kiip, betti jaýyp turatyn qara jamylǵyny jabý – paryz, munyń sebebin keibir ǵalymdar olardyń hadis dárejelerin ajyrata bilmegendikterinen dep esepteidi. Olar ǵalamtor jelilerinde hidjab, paranja, niqabty nasihattaityn posttar men beinerolikterdi, ulttyq kiim sanalatyn kimeshekti niqabtyń bir túri degen oilardy taratyp qoǵamda ekijaqty pikirler týdyrýda. Bul jaǵdai ǵalamtordyń turaqty qoldanýshylary – sanasy qataimaǵan jastardyń oǵash túsinikterdi qabyldaýyna sebep bolyp otyr.
Dini ideologiiany qarý etip, halyqtyń dini saýatsyzdyǵy men áleýmettik jaǵdaiynyń tómendigin paidalanǵan shetin kózqarastaǵylardyń tujyrymdamalaryna qarsy turýdyń birden-bir joly – dini jáne dintanýlyq saýattylyqty arttyryp, ulttyq dástúrlerimizdi dáripteý. Qoǵamdaǵy keleńsizdiktiń aldyn alý úshin ideologiiaǵa ideologiiamen toitarys berip, dástúrli emes aǵymdardyń etek jaiýyna jol bermeý qajet.
Zainoldina A.A.
QR Din isteri jáne azamattyq qoǵam ministrligi Din isteri komiteti Din máseleleri jónindegi ǵylymi-zertteý jáne taldaý ortalyǵynyń ǵylymi qyzmetkeri
