ەلەم ەلدەرٸنٸڭ نازارىن اۋدارىپ وتىرعان سالافيلٸك يدەولوگييانىڭ سالقىنى ەل ٸشٸن جايلاپ, دەستٷرلٸ دٸني تانىمىمىزعا قايشى كەلەتٸن تٷسٸنٸكتەرٸمەن قوعامدا ٸرٸتكٸ سالىپ جٷر. سالافيلٸك يدەولوگييانىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن مەدەني-دٸني تانىمدى بۇزۋعا باعىتتالعان ەرەكەتتەرٸنە قاراماستان كەيبٸر ازاماتتارىمىز وسى اعىمنىڭ جەتەگٸنە ەرٸپ, سولاردىڭ سەنٸمدەرٸن يسلامنىڭ شىنايى قاعيداتتارى رەتٸندە قابىلداۋدا.
سالافيزم يدەولوگيياسى ۇستانۋشىلارىنىڭ ۋاعىزدارىمەن ۇلتتىق, دٸني دٷنيەتانىمىمىزعا قايشى كەلەتٸن يدەولوگييا تارالۋدا. دٸن اتىن جامىلعان اعىمنىڭ كٶزقاراستارى بويىنشا, مەدەنيەتتٸڭ مۋزىكا, ٶنەر, تەاتر سەكٸلدٸ قۇرامداس بٶلشەكتەرٸ – حارام, دەستٷرلٸ قۇندىلىقتارىمىز – قۇنسىز. ولار حالىقتى رۋحاني قۇلدىراۋعا ۇشىراتىپ, ٶز ماقساتتارىنا جاقىنداي تٷسۋ ٷشٸن جانتالاسۋدا. سونىڭ سالدارىنان قوعامدا تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸكتەر مەن قايشىلىقتار تۋىنداپ, ەكٸۇداي سەنٸم جەتەگٸندەگٸلەر كٶبەيۋدە.
سىرتقى كەلبەتٸ دەسالافيلٸك يدەولوگييامەن «قارۋلانعان» ادام ەكەنٸن بايقاتاتىن دٸنشٸلدەر باسقا اعىم ٶكٸلدەرٸنە اگرەسسييامەن, تەكاپپارلىقپەن قارايدى. ەلٸمٸزدەگٸ دەستٷرلٸ ەمەس اعىمنىڭ ۇستانۋشىلارى ساقالدارىن ۇزىن قويىپ, توبىقتان جوعارى كەلەتٸن قىسقا شالبار نەمەسە ارابتىق ٷلگٸدەگٸ كيٸم, ال ەيەلدەرٸ قارا جەنە سۇر تٷستٸ نيقاب كيەدٸ, پارانجا جامىلادى. الايدا, حيدجابپەن جٷرٸپ, ساقال ٶسٸرٸپ, ناماز وقيتىنداردىڭ تەك تەرٸس دٸني اعىم ٶكٸلدەرٸ ەمەس, حالقىمىز ٷشٸن دەستٷرلٸ بولىپ تابىلاتىن حانافي مازحابىنداعى يسلام دٸنٸنۇستاناتىندارى دا بار, ولاردى اجىراتۋ ٷشٸن دٸني كٶزقاراستارىنا نازار اۋدارۋ قاجەت.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ قارا نيقاب پەن پارانجا ەلٸمٸزدەگٸ داۋلى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸنە اينالىپ وتىر. قارا جامىلعان قىزداردى بٷگٸن قازاقستاننىڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸنەن كەزدەستٸرۋگە بولادى, تٸپتٸ, كٶزدەرٸنە كٶزٸلدٸرٸك تاعىپ, قولدارىنا قولعاپ كيٸپ, شەكتەن شىعۋشىلىققا دەيٸن باراتىندارى دا بار. ەڭ قاۋٸپتٸسٸ – ولاردىڭ سانى كٷننەن-كٷنگە ارتۋدا.
ەلباسى قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋ بارىسىندا «سوڭعى كەزدە جاس جٸگٸتتەر ساقالىن ساپسيتىپ قويىپ, بالاقتارىن شورت كەسەتٸن بولدى. بەتٸن تۇمشالاپ, بٷركەپ, قاپ-قارا كٶيلەك كيگەن قىزداردىڭ قاتارى كٶبەيدٸ. بۇل بٸزدٸڭ ۇلتىمىزعا دا, سانا-سەنٸمٸمٸزگە دە, دەستٷرٸمٸزگە دە كەلمەيدٸ. قازاقتا قارا كيٸم كٸسٸ ٶلگەندە كيەدٸ... ەرينە ەركٸمنٸڭ نە كيەم دەسەم, ٶزٸم بٸلەم دەيتٸن بوستاندىعى بار. ول - باسقا نەرسە. مىناۋ - ەدەيٸلەپ تۇرىپ بٸزگە قارسى شىعاتىن, قازاقتى بٶلەتٸن قۇبىلىس», – دەپ ٶز پوزيتسيياسىن بٸلدٸردٸ, قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارمانىڭ تٶراعاسى ەرجان قاجى مالعاجىۇلى دا سٶز تەرٸ كەلگەندە بەتتٸ تۇمشالاۋ شاريعاتتا جوق ەكەنٸنە نازار اۋدارىپٶتتٸ. وسى كەزدەسۋدەن كەيٸن اتالمىش اتريبۋتتارعا شەكتەۋ قويۋ مەسەلەسٸ قارالىپ جاتقاندىعىنا قۇزىرلى ورگان ٶكٸلدەرٸنٸڭ عالامتوردا جاسالعان كٶپتەگەن جارييالانىمدارى دەلەل.
قر دٸن ٸستەرٸ جەنە ازاماتتىق قوعام مينيسترلٸگٸ قارا جامىلعىعا بايلانىستى جاساعان ۇستانىمىندا شەكتەۋ حيدجاب پەن ورامالعا ەمەس, ادامنىڭ بەت-جٷزٸن انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەيتٸن كيٸم تٷرلەرٸنە عانا قاتىستى بولاتىندىعىن ايتادى. شەكتەۋ نەمەسە تىيىم سالۋ كونفەسسييالاردىڭ دٸني قىزمەتكەرلەرٸنە نەمەسە شەتەل ازاماتتارىنا نەمەسە بەتتٸ جاسىراتىن كيٸمدٸ كييۋگە مٸندەتتەيتٸن قىزمەتكەرلەرگە قويىلمايدى. بۇل شەكتەۋدٸڭ ماڭىزدىلىعى – دٸندارلىقتىڭ سىرتقى اتريبۋتيكاسىنا شەكتەن تىس نازار اۋدارعان شەتٸن كٶزقاراستى توپتار تٶندٸرەتٸن قاۋٸپتٸڭ الدىن الۋعا باعىتتالادى. دٸني فاناتيزمگە بوي الدىرماي, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى, دٸني مەدەنيەت پەن دەستٷرٸمٸزدٸ ساقتاپ قالۋ – ەلٸمٸزدٸڭ دامۋى مەن ەكونوميكالىق ٶركەندەۋٸنٸڭ كەپٸلٸ بولىپ تابىلادى. وسى جايىندا مينيسترلٸك يسلام دٸنٸنٸڭ دەستٷرگە دەگەن تولەرانتتى كٶزقاراسى تۋرالى تۇجىرىمدى نەگٸزگە الا وتىرىپ, قازاق حالقىنىڭ يمانى سىرتقى كەلبەتٸ ەمەس, ٸشكٸ تازالىعىندا دەگەن ويدى ورتاعا سالدى.
جالپى,يسلام دٸنٸندە كيٸمنٸڭ تٷسٸ مەن ٷلگٸسٸ بەكٸتٸلمەگەن, سوندىقتان دا كيٸم ٷلگٸلەرٸ ەربٸر حالىقتىڭ دەستٷرلٸ تانىمى مەن مەدەنيەتٸنە, اۋا-رايىنىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸنە وراي قالىپتاسادى. ال كەيبٸر ازاماتتار ٷشٸن «دٸني» كيٸمگە اينالعان نيقاب پەن پارانجا حالقىمىزدىڭ دەستٷرٸنە دە, دٷنيەتانىمىنا دا ساي كەلمەيدٸ. وسى تۇستا ەلباسىمىز ٶز سٶزٸندە «بٸزدٸڭ ەيەلدەر ەشقاشان ونى كيمەگەن, جٷزدەرٸن جاسىرماعان. ەرينە, بٸز مۇسىلمان دٸنٸنٸڭ بارلىق ٶكٸلدەرٸنە قۇرمەتپەن قارايمىز, بٸراق بٸزدٸڭ ٶز جولىمىز بار, ٶز ۇلتتىق سالت-دەستٷرلەرٸمٸز بار. جاستاردىڭ بويىندا دٸنگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋى – جاعىمدى پروتسەسس. بٸراق شىنايى دٸندٸ جالعان دٸننەن ايىرا بٸلۋ قاجەت», – دەپ ارابتىق كيٸمدەردٸڭ حالقىمىزدىڭ تانىمىنا ساي كەلمەيتٸنٸن ايتىپ ٶتكەن.
ال سالافيزم يدەياسىن ۇستانۋشىلار ٷشٸن ارابشا ٷلگٸدەگٸ كيٸم ٷلگٸلەرٸن كيٸپ, بەتتٸ جاۋىپ تۇراتىن قارا جامىلعىنى جابۋ – پارىز, مۇنىڭ سەبەبٸن كەيبٸر عالىمدار ولاردىڭ حاديس دەرەجەلەرٸن اجىراتا بٸلمەگەندٸكتەرٸنەن دەپ ەسەپتەيدٸ. ولار عالامتور جەلٸلەرٸندە حيدجاب, پارانجا, نيقابتى ناسيحاتتايتىن پوستتار مەن بەينەروليكتەردٸ, ۇلتتىق كيٸم سانالاتىن كيمەشەكتٸ نيقابتىڭ بٸر تٷرٸ دەگەن ويلاردى تاراتىپ قوعامدا ەكٸجاقتى پٸكٸرلەر تۋدىرۋدا. بۇل جاعداي عالامتوردىڭ تۇراقتى قولدانۋشىلارى – ساناسى قاتايماعان جاستاردىڭ وعاش تٷسٸنٸكتەردٸ قابىلداۋىنا سەبەپ بولىپ وتىر.
دٸني يدەولوگييانى قارۋ ەتٸپ, حالىقتىڭ دٸني ساۋاتسىزدىعى مەن ەلەۋمەتتٸك جاعدايىنىڭ تٶمەندٸگٸن پايدالانعان شەتٸن كٶزقاراستاعىلاردىڭ تۇجىرىمدامالارىنا قارسى تۇرۋدىڭ بٸردەن-بٸر جولى – دٸني جەنە دٸنتانۋلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرىپ, ۇلتتىق دەستٷرلەرٸمٸزدٸ دەرٸپتەۋ. قوعامداعى كەلەڭسٸزدٸكتٸڭ الدىن الۋ ٷشٸن يدەولوگيياعا يدەولوگييامەن تويتارىس بەرٸپ, دەستٷرلٸ ەمەس اعىمداردىڭ ەتەك جايۋىنا جول بەرمەۋ قاجەت.
زاينولدينا ا.ا.
قر دٸن ٸستەرٸ جەنە ازاماتتىق قوعام مينيسترلٸگٸ دٸن ٸستەرٸ كوميتەتٸ دٸن مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تالداۋ ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرٸ
