foto: baigenews.kzQoǵamdyq saiasat institýtynyń sarapshylary memleket basshysynyń «Ana tili» gazetine bergen suhbatyn taldady, dep habarlaidy Ult.kz, BaigeNews.kzke silteme jasap.
Madina Nurǵalieva prezident Q.K.Toqaevtyń suhbaty 2024 jylǵy 30 jeltoqsanda jariialanǵanyn jáne onyń mazmuny tańerteńnen bastap muqiiat oqylyp, árbir sóilemi «úlkeitkish áinekpen» qaraǵandai zerttelip, oi eleginen ótkizilip jatqanyn atap ótti. Onyń pikirinshe, buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jeliler bul suhbat týraly belsendi túrde jazyp, ony áli uzaq ýaqyt talqylaityn bolady.
Onyń oiynsha, bul kólemdi suhbatta kóptegen mańyzdy jaittar aitylǵan.
«Zerdeli oqyrman qazirgi kún tártibindegi barlyq kúrdeli, sezimtal jáne ekiudai suraqtarǵa jaýap tabady. Jaǵdailar standartty emes, máseleler ártúrli, biraq ózgermeitini – is-árekettiń aiqyndyǵy men júieliligi. Shyn máninde, prezident óz úlgisimen jańa mádeniet pen minez-qulyq úlgisin saiasatkerler, sheneýnikter, sarapshylar jáne azamattar úshin tabandylyqpen engizýde. Elde ne bolyp jatqany jáne alda qalai áreket etý kerektigi týraly shynaiy ári ashyq, keide qatqyl, biraq batyl ári naqty aitý kerek ekenin kórsetýde», – dep jazady ol.
Abdýlla Tókenovtyń pikirinshe, dástúrler mańyzdy — olar jeke tulǵaǵa da, el ómirine de qatysty. Onyń aitýynsha, dástúrlerdiń óz kúshi bar — olar turaqtylyq qalyptastyryp, senimdilik beredi.
«Saiasatta dástúrler tez qalyptaspaidy, biraq sońǵy jyldary bilik pen qoǵam arasyndaǵy jańa qarym-qatynas túrleriniń paida bolýyn baiqaimyz. Mysaly, jańa parlament sessiiasynyń ashylýy aldynda prezidenttiń halyqqa joldaý jasap, onda mańyzdy strategiialyq máselelerdi talqylaýy nemese ideologiialyq taqyryptarǵa arnalǵan Ulttyq quryltai otyrystary. Endi bul oqiǵalar qataryna taǵy bir dástúr qosyldy — jańa jyldyń basynda prezidenttiń suhbat berýi. Bul – memleket basshysynyń qoǵamdy tolǵandyratyn barlyq mańyzdy suraqtarǵa jaýap berý úshin suhbat berip otyrǵan ekinshi jyly», – dep atap ótti ol.
Sarapshynyń aitýynsha, adamdardy ózderin tolǵandyrǵan suraqtarmen jalǵyz qaldyrýǵa bolmaidy, al bul suhbat olardyń kópshiligine jan-jaqty jaýap beredi.
Nurjan Nurqasymnyń pikirinshe, Qazaqstan Respýblikasy Prezidenti Q. K. Toqaevtyń suhbatynda jastar arasynda eńbekqorlyq pen kásibilik qundylyqtaryn ilgeriletý taqyryby qozǵalǵan.
«Bul suraq qazirgi qoǵam úshin tek Qazaqstanda ǵana emes, álem boiynsha da úlken mańyzǵa ie. Ókinishke orai, búgingi tańda ǵalamdyq media jáne mádeni keńistik bos ómir saltyn jáne «ońai» aqsha tabýdyń kýltin kórsetýge tolyp jatyr. Áleýmettik jelilerdegi algoritmder men usynystar júiesi dál osylai jumys isteidi, iaǵni bul jalǵan «qundylyqtardy» qyzyǵýshylyq tanytqan massalarǵa odan ári nasihattaýǵa baǵyttalǵan. Bul jas urpaqtyń shynaiy ómir týraly qate túsinik qalyptastyrýǵa, toqmeiilsýge jáne jyldam ári «ońai» tabys tabýdyń joldaryn izdeýge yqpal etedi», – dep esepteidi ol.
Onyń pikirinshe, bul teris qubylys jastardyń fizikalyq eńbekten turatyn jumysqa az kóńil bólýine ákeledi. Jastardyń jumyspen qamtylýy statistikasyna sáikes, bul trend shyn máninde óz dálelin tabady. Mysaly, aýyl sharýashylyǵy jáne qurylys salalarynda 650 myń adam jumys istese, ártúrli qarjy, ákimshilik jáne basqa da kásibi qyzmet salalarynda jumys isteitinder sany eki esege jýyq artyq (1293 myń adam).
«Oǵan qaramastan, men memlekettik apparattyń, eń aldymen Prezidenttiń, osy qubylysqa ýaqytynda jáne tiimdi reaktsiia bergenin esepteimin, sebebi 2022 jylǵy Joldaýda osy baǵytta ideologiialyq jumystar júrgiziletindigi jariialanǵan bolatyn», – deidi ol.
2023 jyldan bastap elimizde qoǵamda eńbek qundylyǵyn nasihattaýǵa arnalǵan keshendi jospar júzege asyrylyp jatyr. Baǵdarlama aiasynda ideologiialyq (jýrnalistikada myńnan astam material) jáne uiymdastyrýshylyq jumys (aktsiialar men konkýrstar, kásibi baǵdar berý jumystary, eńbek dinastiialarymen kezdesýler jáne t.b.) júrgizildi. Bizdiń elimizde buqaralyq aqparat quraldary jáne basqa vizýaldy beineler arqyly eńbek adamynyń beinesi belsendi túrde nasihattalýda, ol qoǵamda qurmetke ie jáne erekshe statýsqa ie. Mysaly, 2024 jyldyń shildesinde Qaraǵandydaǵy Kostenko shahtasynyń ákimshilik ǵimaratynda jumysqa attanǵan shahterdiń beinesi bar mýral ashyldy, ony jumysqa áieli men uly shyǵaryp salyp jatyr. Mundai art-obektiler árbir qarapaiym jumysshy úshin kúsh pen shabyt kózi, olardyń qoǵamdaǵy eńbegin baǵalaýdyń belgisi bolady.
«Prezident óz suhbatynda taǵy da aityp ótti, barlyq jumysshy mamandyqtar ókilderi suranysqa ie bolyp, bizdiń qoǵamda erekshe statýsqa ie bolady. Men senimdimin, memleket basshysynyń 2025 jyldy Eńbek mamandyqtarynyń jyly dep jariialaýy eńbek qundylyqtaryn qoǵamda nyǵaitýǵa jáne qazirgi jastardyń eldiń óndiristik salalaryna degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrýǵa qosymsha serpin beredi», – dep qorytyndylady Nurqasym.
Jańa jyldyń basynda ótken jyldyń qorytyndysyn keń kólemdi suhbat arqyly shyǵarý dástúri, ótken jyly «Egemen Qazaqstan» gazetinde jariialanǵandai, saiasi tájiribeniń mańyzdy elementine ainaldy, dep esepteidi Serik Ahmetjanov.
Ol suhbatty úlken qyzyǵýshylyqpen oqyǵanyn jáne onyń tek el damýynyń negizgi suraqtaryna jaýap berip qana qoimai, aqparattyq keńistikte jii týyndaityn ártúrli qaýesetter men insinýatsiialardy da joqqa shyǵaratynyna qýanyshty ekenin aitty.
Saiasi blokta erekshe mańyzdysy, Prezidenttiń aitqan reformalarynyń printsipti sipatta bolýy. Mundai pozitsiia ásirese múmkin bolatyn merziminen burynǵy parlamenttik sailaý týraly qaýesetter aiasynda mańyzdy. Prezident aiqyn aitty: «Meniń pikirimshe, merziminen burynǵy parlament sailaýyna negiz joq. Sailaý zańmen belgilengen ýaqytta ótedi. Parlament uzaq merzimdi jumysqa baǵyttalǵan».
Ekonomikalyq blokta Prezident úkimettiń jumysyna baǵa berýde endi tek ekonomika ósýiniń kórsetkishterine ǵana emes, sonymen qatar azamattardyń ál-aýqatynyń naqty jaqsarýyna da negizdeletinin atap ótti. Bul basqarý tásilinde mańyzdy ózgeris, óitkeni eski «ekonomika radi ekonomika» modeli sheginis jasap, nazar ortalyǵyna adam men onyń qajettilikteri qoiylady.
Bul rette memleket basshysy eski jumys ádisterine úirengen keibir ekonomist-basshylar ózderiniń tiimdiligi týraly tereń oilanýy kerektigin ashyq aitty: «Shyn aitaiyn, qazirgi ekonomist-basshylardyń jumysyn ortashadan tómen dep baǵalaimyn. Halyqaralyq qarjy institýttarynyń leksikasynan shyqqan tym kóp ritorika, naqty ister tym az».
Serik Ahmetjanov árqaisysyn Q.K. Toqaevtyń suhbatymen tanysýǵa shaqyrady. Kóptegen qyzyqty nárseler taba alasyz: «Shyn máninde, bul meniń otandastarymna arnaǵan arnaiy úndeýim, ol tereń oilanýǵa túrtki bolyp, osy jylǵy jumysymyzǵa baǵyt beredi».
Altai Diýsekeev te memleket basshysynyń «Ana tili» gazetine bergen suhbaty týraly pikirin bildirdi. Ol prezidenttiń bizdiń memleketimizdiń qandai baǵytta damyp jatqanyn qyzyqty túrde jetkizgenin aitty. Bul eń aldymen Zań jáne tártip. Ár adamnyń muqtajy bolǵan nárse.
«Taǵy bir qýantatyny, Toqaevtyń jaǵdaidy baqylaýda ustap, mańyzdy oqiǵalardy nazardan tys qaldyrmaityny. Bul Talǵar týraly da, tasqyndar týraly da, teńge kýrsy týraly da. Qysqasha aitqanda, men prezidentten kórgim keletin nárse — jaýapkershilik, adaldyq jáne shynaiylyq», – dep atap ótti ol.
Altai Diýsekeev prezidenttiń ideologiiasy barlyq nársede aiqyn kórinis tabatynyn atap ótti.
«Memleket basshysy negizinen qazaqstandyqtarǵa ekologiialyq kózqaras, adaldyq, tártiptilik, ádilettilik jáne basqa da kóptegen qasietterdi sińirýdi maqsat etedi. Bul protsess uzaq ári qiyn, biraq biz úshin óte mańyzdy. Osysyz, bolashaq ultqa ainalý men úshin múmkin emes siiaqty. Bul óte qiyn, biraq mańyzdy jumys», – dep qosty ol.
Qorytyndylai kele, ol osyndai jyldyń qorytyndysy árqaisymyzǵa qatysty mańyzdy ekenin atap ótti. Onyń pikirinshe, buǵan nazar aýdarý kerek, al qarapaiymdylyq qajet emes, ózińniń jumystyń nátijelerin kórsetý kerek, al Toqaev dál osyny istep otyr.
Ekaterina Berkýtova 2025 jyl Qazaqstanda memleket basshysynyń «Ana tili» gazetine bergen suhbaty arqyly bastalǵanyn jazady.
Bul — prezidenttiń tikelei kommýnikatsiia jáne josparlaý ádisteriniń biri.
Ótken jyldyń qorytyndysy shyǵarylyp, jaqyn aradaǵy jáne orta merzimdi perspektivada damýdyń negizgi baǵyttary men vektorlary anyqtaldy.
Onyń aitýynsha, prezident taǵy da reformalardyń logikasyn aiqyndap, memleket damýynyń qoǵamdyq-saiasi jáne áleýmettik-ekonomikalyq baǵytyn belgilep, ishki jáne syrtqy saiasat týraly pikirin bildirdi.
Sonymen qatar, onyń aitýynsha, elde jasandy intellektiniń damýy týraly kózqaras qyzyqty, sondai-aq «Taza Qazaqstan» bastamasynyń jalǵasy da mańyzdy.
«Sońǵysy — bizdiń ekologiialyq sanamyz, minez-qulyq mádenietimizdiń jáne qoǵamdyq kózqarastarymyzdyń evoliýtsiiasy. Eń bolmasa, men jaqyn bolashaqta qaldyqtardy suryptaý búkil el boiynsha jalpy praktikaǵa ainalady dep úmittenemin, tek jaýapty azamattardyń toby ǵana emes», – dep atap ótti ol.
Esterińizge sala keteiik, memleket basshysynyń suhbaty «Ana tili» gazetinde jariialandy. Prezident 2024 jyldyń qorytyndysy, ótkenniń sabaqtary, keler jylǵa josparlar, halyqaralyq qatynastar jáne álemdik pen qazaqstandyq kún tártibindegi basqa da ózekti taqyryptar týraly aitty.
