فوتو: baigenews.kzقوعامدىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىلارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ «Ana tili» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتىن تالدادى, دەپ حابارلايدى Ult.kz, BaigeNews.kzكە سٸلتەمە جاساپ.
مادينا نۇرعاليەۆا پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆتىڭ سۇحباتى 2024 جىلعى 30 جەلتوقساندا جارييالانعانىن جەنە ونىڭ مازمۇنى تاڭەرتەڭنەن باستاپ مۇقييات وقىلىپ, ەربٸر سٶيلەمٸ «ٷلكەيتكٸش ەينەكپەن» قاراعانداي زەرتتەلٸپ, وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزٸلٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر بۇل سۇحبات تۋرالى بەلسەندٸ تٷردە جازىپ, ونى ەلٸ ۇزاق ۋاقىت تالقىلايتىن بولادى.
ونىڭ ويىنشا, بۇل كٶلەمدٸ سۇحباتتا كٶپتەگەن ماڭىزدى جايتتار ايتىلعان.
«زەردەلٸ وقىرمان قازٸرگٸ كٷن تەرتٸبٸندەگٸ بارلىق كٷردەلٸ, سەزٸمتال جەنە ەكٸۇداي سۇراقتارعا جاۋاپ تابادى. جاعدايلار ستاندارتتى ەمەس, مەسەلەلەر ەرتٷرلٸ, بٸراق ٶزگەرمەيتٸنٸ – ٸس-ەرەكەتتٸڭ ايقىندىعى مەن جٷيەلٸلٸگٸ. شىن مەنٸندە, پرەزيدەنت ٶز ٷلگٸسٸمەن جاڭا مەدەنيەت پەن مٸنەز-قۇلىق ٷلگٸسٸن ساياساتكەرلەر, شەنەۋنٸكتەر, ساراپشىلار جەنە ازاماتتار ٷشٸن تاباندىلىقپەن ەنگٸزۋدە. ەلدە نە بولىپ جاتقانى جەنە الدا قالاي ەرەكەت ەتۋ كەرەكتٸگٸ تۋرالى شىنايى ەرٸ اشىق, كەيدە قاتقىل, بٸراق باتىل ەرٸ ناقتى ايتۋ كەرەك ەكەنٸن كٶرسەتۋدە», – دەپ جازادى ول.
ابدۋللا تٶكەنوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, دەستٷرلەر ماڭىزدى — ولار جەكە تۇلعاعا دا, ەل ٶمٸرٸنە دە قاتىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, دەستٷرلەردٸڭ ٶز كٷشٸ بار — ولار تۇراقتىلىق قالىپتاستىرىپ, سەنٸمدٸلٸك بەرەدٸ.
«ساياساتتا دەستٷرلەر تەز قالىپتاسپايدى, بٸراق سوڭعى جىلدارى بيلٸك پەن قوعام اراسىنداعى جاڭا قارىم-قاتىناس تٷرلەرٸنٸڭ پايدا بولۋىن بايقايمىز. مىسالى, جاڭا پارلامەنت سەسسيياسىنىڭ اشىلۋى الدىندا پرەزيدەنتتٸڭ حالىققا جولداۋ جاساپ, وندا ماڭىزدى ستراتەگييالىق مەسەلەلەردٸ تالقىلاۋى نەمەسە يدەولوگييالىق تاقىرىپتارعا ارنالعان ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىستارى. ەندٸ بۇل وقيعالار قاتارىنا تاعى بٸر دەستٷر قوسىلدى — جاڭا جىلدىڭ باسىندا پرەزيدەنتتٸڭ سۇحبات بەرۋٸ. بۇل – مەملەكەت باسشىسىنىڭ قوعامدى تولعاندىراتىن بارلىق ماڭىزدى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋ ٷشٸن سۇحبات بەرٸپ وتىرعان ەكٸنشٸ جىلى», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ادامداردى ٶزدەرٸن تولعاندىرعان سۇراقتارمەن جالعىز قالدىرۋعا بولمايدى, ال بۇل سۇحبات ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸنە جان-جاقتى جاۋاپ بەرەدٸ.
نۇرجان نۇرقاسىمنىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸ ق. ك. توقاەۆتىڭ سۇحباتىندا جاستار اراسىندا ەڭبەكقورلىق پەن كەسٸبيلٸك قۇندىلىقتارىن ٸلگەرٸلەتۋ تاقىرىبى قوزعالعان.
«بۇل سۇراق قازٸرگٸ قوعام ٷشٸن تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, ەلەم بويىنشا دا ٷلكەن ماڭىزعا يە. ٶكٸنٸشكە وراي, بٷگٸنگٸ تاڭدا عالامدىق مەديا جەنە مەدەني كەڭٸستٸك بوس ٶمٸر سالتىن جەنە «وڭاي» اقشا تابۋدىڭ كۋلتٸن كٶرسەتۋگە تولىپ جاتىر. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ الگوريتمدەر مەن ۇسىنىستار جٷيەسٸ دەل وسىلاي جۇمىس ٸستەيدٸ, ياعني بۇل جالعان «قۇندىلىقتاردى» قىزىعۋشىلىق تانىتقان ماسسالارعا ودان ەرٸ ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان. بۇل جاس ۇرپاقتىڭ شىنايى ٶمٸر تۋرالى قاتە تٷسٸنٸك قالىپتاستىرۋعا, توقمەيٸلسۋگە جەنە جىلدام ەرٸ «وڭاي» تابىس تابۋدىڭ جولدارىن ٸزدەۋگە ىقپال ەتەدٸ», – دەپ ەسەپتەيدٸ ول.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل تەرٸس قۇبىلىس جاستاردىڭ فيزيكالىق ەڭبەكتەن تۇراتىن جۇمىسقا از كٶڭٸل بٶلۋٸنە ەكەلەدٸ. جاستاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى ستاتيستيكاسىنا سەيكەس, بۇل ترەند شىن مەنٸندە ٶز دەلەلٸن تابادى. مىسالى, اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە قۇرىلىس سالالارىندا 650 مىڭ ادام جۇمىس ٸستەسە, ەرتٷرلٸ قارجى, ەكٸمشٸلٸك جەنە باسقا دا كەسٸبي قىزمەت سالالارىندا جۇمىس ٸستەيتٸندەر سانى ەكٸ ەسەگە جۋىق ارتىق (1293 مىڭ ادام).
«وعان قاراماستان, مەن مەملەكەتتٸك اپپاراتتىڭ, ەڭ الدىمەن پرەزيدەنتتٸڭ, وسى قۇبىلىسقا ۋاقىتىندا جەنە تيٸمدٸ رەاكتسييا بەرگەنٸن ەسەپتەيمٸن, سەبەبٸ 2022 جىلعى جولداۋدا وسى باعىتتا يدەولوگييالىق جۇمىستار جٷرگٸزٸلەتٸندٸگٸ جارييالانعان بولاتىن», – دەيدٸ ول.
2023 جىلدان باستاپ ەلٸمٸزدە قوعامدا ەڭبەك قۇندىلىعىن ناسيحاتتاۋعا ارنالعان كەشەندٸ جوسپار جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. باعدارلاما اياسىندا يدەولوگييالىق (جۋرناليستيكادا مىڭنان استام ماتەريال) جەنە ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىس (اكتسييالار مەن كونكۋرستار, كەسٸبي باعدار بەرۋ جۇمىستارى, ەڭبەك ديناستييالارىمەن كەزدەسۋلەر جەنە ت.ب.) جٷرگٸزٸلدٸ. بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جەنە باسقا ۆيزۋالدى بەينەلەر ارقىلى ەڭبەك ادامىنىڭ بەينەسٸ بەلسەندٸ تٷردە ناسيحاتتالۋدا, ول قوعامدا قۇرمەتكە يە جەنە ەرەكشە ستاتۋسقا يە. مىسالى, 2024 جىلدىڭ شٸلدەسٸندە قاراعاندىداعى كوستەنكو شاحتاسىنىڭ ەكٸمشٸلٸك عيماراتىندا جۇمىسقا اتتانعان شاحتەردٸڭ بەينەسٸ بار مۋرال اشىلدى, ونى جۇمىسقا ەيەلٸ مەن ۇلى شىعارىپ سالىپ جاتىر. مۇنداي ارت-وبەكتٸلەر ەربٸر قاراپايىم جۇمىسشى ٷشٸن كٷش پەن شابىت كٶزٸ, ولاردىڭ قوعامداعى ەڭبەگٸن باعالاۋدىڭ بەلگٸسٸ بولادى.
«پرەزيدەنت ٶز سۇحباتىندا تاعى دا ايتىپ ٶتتٸ, بارلىق جۇمىسشى ماماندىقتار ٶكٸلدەرٸ سۇرانىسقا يە بولىپ, بٸزدٸڭ قوعامدا ەرەكشە ستاتۋسقا يە بولادى. مەن سەنٸمدٸمٸن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2025 جىلدى ەڭبەك ماماندىقتارىنىڭ جىلى دەپ جارييالاۋى ەڭبەك قۇندىلىقتارىن قوعامدا نىعايتۋعا جەنە قازٸرگٸ جاستاردىڭ ەلدٸڭ ٶندٸرٸستٸك سالالارىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋعا قوسىمشا سەرپٸن بەرەدٸ», – دەپ قورىتىندىلادى نۇرقاسىم.
جاڭا جىلدىڭ باسىندا ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىن كەڭ كٶلەمدٸ سۇحبات ارقىلى شىعارۋ دەستٷرٸ, ٶتكەن جىلى «Egemen Qazaqstan» گازەتٸندە جارييالانعانداي, ساياسي تەجٸريبەنٸڭ ماڭىزدى ەلەمەنتٸنە اينالدى, دەپ ەسەپتەيدٸ سەرٸك احمەتجانوۆ.
ول سۇحباتتى ٷلكەن قىزىعۋشىلىقپەن وقىعانىن جەنە ونىڭ تەك ەل دامۋىنىڭ نەگٸزگٸ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرٸپ قانا قويماي, اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتە جيٸ تۋىندايتىن ەرتٷرلٸ قاۋەسەتتەر مەن ينسينۋاتسييالاردى دا جوققا شىعاراتىنىنا قۋانىشتى ەكەنٸن ايتتى.
ساياسي بلوكتا ەرەكشە ماڭىزدىسى, پرەزيدەنتتٸڭ ايتقان رەفورمالارىنىڭ پرينتسيپتٸ سيپاتتا بولۋى. مۇنداي پوزيتسييا ەسٸرەسە مٷمكٸن بولاتىن مەرزٸمٸنەن بۇرىنعى پارلامەنتتٸك سايلاۋ تۋرالى قاۋەسەتتەر اياسىندا ماڭىزدى. پرەزيدەنت ايقىن ايتتى: «مەنٸڭ پٸكٸرٸمشە, مەرزٸمٸنەن بۇرىنعى پارلامەنت سايلاۋىنا نەگٸز جوق. سايلاۋ زاڭمەن بەلگٸلەنگەن ۋاقىتتا ٶتەدٸ. پارلامەنت ۇزاق مەرزٸمدٸ جۇمىسقا باعىتتالعان».
ەكونوميكالىق بلوكتا پرەزيدەنت ٷكٸمەتتٸڭ جۇمىسىنا باعا بەرۋدە ەندٸ تەك ەكونوميكا ٶسۋٸنٸڭ كٶرسەتكٸشتەرٸنە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ناقتى جاقسارۋىنا دا نەگٸزدەلەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. بۇل باسقارۋ تەسٸلٸندە ماڭىزدى ٶزگەرٸس, ٶيتكەنٸ ەسكٸ «ەكونوميكا رادي ەكونوميكا» مودەلٸ شەگٸنٸس جاساپ, نازار ورتالىعىنا ادام مەن ونىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸ قويىلادى.
بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى ەسكٸ جۇمىس ەدٸستەرٸنە ٷيرەنگەن كەيبٸر ەكونوميست-باسشىلار ٶزدەرٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ تۋرالى تەرەڭ ويلانۋى كەرەكتٸگٸن اشىق ايتتى: «شىن ايتايىن, قازٸرگٸ ەكونوميست-باسشىلاردىڭ جۇمىسىن ورتاشادان تٶمەن دەپ باعالايمىن. حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ لەكسيكاسىنان شىققان تىم كٶپ ريتوريكا, ناقتى ٸستەر تىم از».
سەرٸك احمەتجانوۆ ەرقايسىسىن ق.ك. توقاەۆتىڭ سۇحباتىمەن تانىسۋعا شاقىرادى. كٶپتەگەن قىزىقتى نەرسەلەر تابا الاسىز: «شىن مەنٸندە, بۇل مەنٸڭ وتانداستارىمنا ارناعان ارنايى ٷندەۋٸم, ول تەرەڭ ويلانۋعا تٷرتكٸ بولىپ, وسى جىلعى جۇمىسىمىزعا باعىت بەرەدٸ».
التاي ديۋسەكەەۆ تە مەملەكەت باسشىسىنىڭ «انا تٸلٸ» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتى تۋرالى پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ. ول پرەزيدەنتتٸڭ بٸزدٸڭ مەملەكەتٸمٸزدٸڭ قانداي باعىتتا دامىپ جاتقانىن قىزىقتى تٷردە جەتكٸزگەنٸن ايتتى. بۇل ەڭ الدىمەن زاڭ جەنە تەرتٸپ. ەر ادامنىڭ مۇقتاجى بولعان نەرسە.
«تاعى بٸر قۋانتاتىنى, توقاەۆتىڭ جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاپ, ماڭىزدى وقيعالاردى نازاردان تىس قالدىرمايتىنى. بۇل تالعار تۋرالى دا, تاسقىندار تۋرالى دا, تەڭگە كۋرسى تۋرالى دا. قىسقاشا ايتقاندا, مەن پرەزيدەنتتەن كٶرگٸم كەلەتٸن نەرسە — جاۋاپكەرشٸلٸك, ادالدىق جەنە شىنايىلىق», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
التاي ديۋسەكەەۆ پرەزيدەنتتٸڭ يدەولوگيياسى بارلىق نەرسەدە ايقىن كٶرٸنٸس تاباتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
«مەملەكەت باسشىسى نەگٸزٸنەن قازاقستاندىقتارعا ەكولوگييالىق كٶزقاراس, ادالدىق, تەرتٸپتٸلٸك, ەدٸلەتتٸلٸك جەنە باسقا دا كٶپتەگەن قاسيەتتەردٸ سٸڭٸرۋدٸ ماقسات ەتەدٸ. بۇل پروتسەسس ۇزاق ەرٸ قيىن, بٸراق بٸز ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى. وسىسىز, بولاشاق ۇلتقا اينالۋ مەن ٷشٸن مٷمكٸن ەمەس سيياقتى. بۇل ٶتە قيىن, بٸراق ماڭىزدى جۇمىس», – دەپ قوستى ول.
قورىتىندىلاي كەلە, ول وسىنداي جىلدىڭ قورىتىندىسى ەرقايسىمىزعا قاتىستى ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇعان نازار اۋدارۋ كەرەك, ال قاراپايىمدىلىق قاجەت ەمەس, ٶزٸڭنٸڭ جۇمىستىڭ نەتيجەلەرٸن كٶرسەتۋ كەرەك, ال توقاەۆ دەل وسىنى ٸستەپ وتىر.
ەكاتەرينا بەركۋتوۆا 2025 جىل قازاقستاندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «انا تٸلٸ» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتى ارقىلى باستالعانىن جازادى.
بۇل — پرەزيدەنتتٸڭ تٸكەلەي كوممۋنيكاتسييا جەنە جوسپارلاۋ ەدٸستەرٸنٸڭ بٸرٸ.
ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ, جاقىن اراداعى جەنە ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا دامۋدىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى مەن ۆەكتورلارى انىقتالدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنت تاعى دا رەفورمالاردىڭ لوگيكاسىن ايقىنداپ, مەملەكەت دامۋىنىڭ قوعامدىق-ساياسي جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق باعىتىن بەلگٸلەپ, ٸشكٸ جەنە سىرتقى ساياسات تۋرالى پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ.
سونىمەن قاتار, ونىڭ ايتۋىنشا, ەلدە جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ دامۋى تۋرالى كٶزقاراس قىزىقتى, سونداي-اق «تازا قازاقستان» باستاماسىنىڭ جالعاسى دا ماڭىزدى.
«سوڭعىسى — بٸزدٸڭ ەكولوگييالىق سانامىز, مٸنەز-قۇلىق مەدەنيەتٸمٸزدٸڭ جەنە قوعامدىق كٶزقاراستارىمىزدىڭ ەۆوليۋتسيياسى. ەڭ بولماسا, مەن جاقىن بولاشاقتا قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ بٷكٸل ەل بويىنشا جالپى پراكتيكاعا اينالادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸن, تەك جاۋاپتى ازاماتتاردىڭ توبى عانا ەمەس», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ سۇحباتى «انا تٸلٸ» گازەتٸندە جارييالاندى. پرەزيدەنت 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى, ٶتكەننٸڭ ساباقتارى, كەلەر جىلعا جوسپارلار, حالىقارالىق قاتىناستار جەنە ەلەمدٸك پەن قازاقستاندىق كٷن تەرتٸبٸندەگٸ باسقا دا ٶزەكتٸ تاقىرىپتار تۋرالى ايتتى.
