AQSh zymyranǵa qarsy qorǵanys júiesiniń kezekti elementin turǵyzyp jatyr. Aliaskadaǵy jańa qýatty radiolokatsiialyq stantsiia osy jyly iske qosylady. Vashington bul júie Iran nemese Soltústik Koreia aýmaǵynan baǵyttalatyn yqtimal zymyran soqqysyn toitarý úshin qajet degendi aitýda. Alaida mamandar RLS múlde basqa maqsatta qoldanylatynyna senimdi, dep jazdy RIA Novosti.
Amerikalyqtar úlken qashyqtyqqa arnalǵan radiolokatsiialyq stantsiianyń (Long Range Discrimination Radar, LRDR) qurylysyn 2018 jyly Clear Air Force aviabazasynda bastaǵan bolatyn. Bul áskeri nysan ótken ǵasyrdyń ortasynan beri jumys istep keledi jáne ol AQSh-tyń zymyranǵa qarsy qorǵanys júiesindegi mańyzdy nysannyń biri sanalady.
RLS ótken jyly iske qosylady dep josparlanǵan bolatyn. Biraq pandemiia saldarynan muny keiinge qaldyrýǵa týra keldi. Birneshe kún buryn joba aiaqtalýǵa jaqyn ekeni belgili boldy.
Ony ázirlegenderdiń aitýnysha, LRDR nysany AN/SPY kóp fýnktsiialy RLS-ten 25 ese úlken. AN/SPY – AQSh ÁTK kreiserler men esminetster jabdyqtalatyn "Idjis" áskeri aqparattyq-basqarý júiesiniń negizgi elementi.
Stantsiia S-diapazonynda jumys isteidi. Ol gallii nitridin qoldaný arqyly daiyndalǵan. Bul onyń tehnikalyq sipattamalaryn edáýir arttyrady. RLS qurlyqaralyq ballistikalyq jáne giperdybysty zymyrandardy anyqtap qana qoimai, qurlyqaralyq ballistikalyq zymyrandardyń áskeri bloktarymen ilese júretin jalǵan nysandardy da anyqtai alady.
Tehnikalyq qyzmet kórsetý kezinde radardy qosý qajettiliginiń bolmaýy onyń kezekti ereksheliginiń biri. Konstrýktsiiasy qatty denelerden daiyndalǵan bloktardan qurastyrylǵan. Qýatyn arttyrý úshin oǵan qosymsha uiashyqtar jalǵaýǵa bolady.
Resmi túrde LRDR AQSh-tyń qurlyqtyq bóligin Iran men Soltústik Koreianyń zymyran shabýylynan qorǵaidy. Alaida sarapshylar RLS úshin negizgi nysan reseilik zymyrandar bolatynyn joqqa shyǵarmaidy.
"Amerikalyqtar Eýropada zymyranǵa qarsy qorǵanys júiesin ornalastyrǵan kezde de bul Irandy tejeý úshin qajet dep sendirdi", –deidi áskeri ǵylymdar doktory Konstantin Sivkov. – Shyndyǵynda, jańa radar Reseige ǵana qarsy baǵyttalǵan. Soltústik Koreianyń ballistikalyq zymyrandarynyń ushý joly Tynyq muhity arqyly ótedi. Olardy qadaǵalaý úshin Gavaii aimaǵynda radar ornalastyrý qajet bolady".
Sarapshynyń aitýynsha, Sibir, Soltústik flot jáne Tynyq muhityndaǵy startegiialyq sýasty qaiyqtarynan ushyrylǵan reseilik qurlyqaralyq ballistikalyq zymyrandar dál osy Aliaskaarqyly ótedi.
Sivkov Aliaskada qazirdiń ózinde ZQQ jahandyq júiesiniń komponentteri bar ekenine qaramastan, uzaq qashyqtyqqa arnalǵan RLS Pentagonnyń QBZ-ǵa tosqaýyl bolý múmkindigin arttyrady.
"Iia, bul biz úshin jaǵymsyz jańalyq, biraq jaǵdai kúrt ózgeredi deý qiyn, – dep sanaidy maman. – Buǵan jaýap retinde Reseige osy jáne basqa radarlardy basýǵa qabiletti radioelektrondy kúres jabdyqtaryn qurý qajet. Meniń oiymsha, mundai quraldar qazirde de bar jáne jaqyn arada ornalastyrylady. Sonymen qatar soǵys qimyldary bastalǵan jaǵdaida bul radardyń kózin tez arada joiý ádisterin qarastyrý qajet".
Amerikalyqtar úshin Aliaska strategiialyq mańyzdy aimaq. Bul óńirden Reseidiń áskeri bazalary qol sozym jerde tur jáne Bering buǵazyna deiin birneshe shaqyrym ǵana júrse jetkilikti. Pentagon Aliaskada radarlar ornatyp qana qoimai, soqqy kúshterin de ulǵaityp jatyr.
Sol sebepti jaqyn arada AQSh-taǵy eń iri besinshi býyn joiǵyshtary – F-35 jáne F-22 Raptor, shamamen 150 ushaq eki áýe bazasynda ornalastyrylady. Olardyń maqsaty – Reseidi Arktikada ysyryp shyǵarý. Alaida Aliaskada qurlyqtaǵy ásker óte az. Munda artilleriiasy jáne brondy tasymaldaǵyshy bar ary ketse eki brigada ǵana jumyldyrylǵan. Asa úlken flot ta joq. Tek jaǵalaý kúzeti ǵana. Jalpy Pentagon Aliaskadaǵy áskeri qyzmet úshin úgit-nasihat júrgizý naýqanyn iske qosty. Sarbazdar men ofitserlerge joǵary jalaqy ýáde etýde.
LRDR deńgeiindegi radar Reseide de bar. Bireý emes, ekeý. Sońǵy jyldary zymyran shabýyly týraly eskertý júiesi (ZShEJ) aitarlyqtai jańardy. KSRO taraǵannan keiin Vashingtonnyń qysym kórsetýimen kóptegen stantsiia qiratyldy da, jańa RLS qurylysy toqtap qaldy.
2020 jyldyń jeltoqsanynda zymyran shabýyly týraly eskertý júiesin memlekettik synaý aiaqtaldy. Búginde ol memlekettik jáne áskeri basqarý oryndaryna yqtimal zymyran shabýyly týraly eskertý málimetterin sátti usynyp, Máskeýdiń zymyranǵa qarsy qorǵanys júiesin qajetti aqparatpen qamtamasyz etip otyr.
ZShEJ birinshi eshelony biryńǵai ǵarysh júiesiniń spýtnikteri tobynan, ekinshisi – jerdegi radiolokatsiialyq júilerden turady. Bul negizinen jańa "Voronej" stantsiialary. RLS barlyq perimetr boiynsha ornalastyrylǵan: Leningrad, Kaliningrad, Irkýtsk, Orynbor oblystarynda, Krasnodar, Krasnoiarsk jáne Altai ólkelerinde. 2021 jyly Komi Respýblikasynda kezekti stantsiia qurylysy aiaqtalyp, Mýrmansk mańynda taǵy bireýi turǵyzylady.
