اقش زىمىرانعا قارسى قورعانىس جٷيەسٸنٸڭ كەزەكتٸ ەلەمەنتٸن تۇرعىزىپ جاتىر. الياسكاداعى جاڭا قۋاتتى راديولوكاتسييالىق ستانتسييا وسى جىلى ٸسكە قوسىلادى. ۆاشينگتون بۇل جٷيە يران نەمەسە سولتٷستٸك كورەيا اۋماعىنان باعىتتالاتىن ىقتيمال زىمىران سوققىسىن تويتارۋ ٷشٸن قاجەت دەگەندٸ ايتۋدا. الايدا ماماندار رلس مٷلدە باسقا ماقساتتا قولدانىلاتىنىنا سەنٸمدٸ, دەپ جازدى ريا نوۆوستي.
امەريكالىقتار ٷلكەن قاشىقتىققا ارنالعان راديولوكاتسييالىق ستانتسييانىڭ (Long Range Discrimination Radar, LRDR) قۇرىلىسىن 2018 جىلى Clear Air Force اۆيابازاسىندا باستاعان بولاتىن. بۇل ەسكەري نىسان ٶتكەن عاسىردىڭ ورتاسىنان بەرٸ جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ جەنە ول اقش-تىڭ زىمىرانعا قارسى قورعانىس جٷيەسٸندەگٸ ماڭىزدى نىساننىڭ بٸرٸ سانالادى.
رلس ٶتكەن جىلى ٸسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانعان بولاتىن. بٸراق پاندەمييا سالدارىنان مۇنى كەيٸنگە قالدىرۋعا تۋرا كەلدٸ. بٸرنەشە كٷن بۇرىن جوبا اياقتالۋعا جاقىن ەكەنٸ بەلگٸلٸ بولدى.
ونى ەزٸرلەگەندەردٸڭ ايتۋنىشا, LRDR نىسانى AN/SPY كٶپ فۋنكتسييالى رلس-تەن 25 ەسە ٷلكەن. AN/SPY – اقش ەتك كرەيسەرلەر مەن ەسمينەتستەر جابدىقتالاتىن "يدجيس" ەسكەري اقپاراتتىق-باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتٸ.
ستانتسييا S-دياپازونىندا جۇمىس ٸستەيدٸ. ول گالليي نيتريدٸن قولدانۋ ارقىلى دايىندالعان. بۇل ونىڭ تەحنيكالىق سيپاتتامالارىن ەدەۋٸر ارتتىرادى. رلس قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق جەنە گيپەردىبىستى زىمىرانداردى انىقتاپ قانا قويماي, قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق زىمىرانداردىڭ ەسكەري بلوكتارىمەن ٸلەسە جٷرەتٸن جالعان نىسانداردى دا انىقتاي الادى.
تەحنيكالىق قىزمەت كٶرسەتۋ كەزٸندە راداردى قوسۋ قاجەتتٸلٸگٸنٸڭ بولماۋى ونىڭ كەزەكتٸ ەرەكشەلٸگٸنٸڭ بٸرٸ. كونسترۋكتسيياسى قاتتى دەنەلەردەن دايىندالعان بلوكتاردان قۇراستىرىلعان. قۋاتىن ارتتىرۋ ٷشٸن وعان قوسىمشا ۇياشىقتار جالعاۋعا بولادى.
رەسمي تٷردە LRDR اقش-تىڭ قۇرلىقتىق بٶلٸگٸن يران مەن سولتٷستٸك كورەيانىڭ زىمىران شابۋىلىنان قورعايدى. الايدا ساراپشىلار رلس ٷشٸن نەگٸزگٸ نىسان رەسەيلٸك زىمىراندار بولاتىنىن جوققا شىعارمايدى.
"امەريكالىقتار ەۋروپادا زىمىرانعا قارسى قورعانىس جٷيەسٸن ورنالاستىرعان كەزدە دە بۇل يراندى تەجەۋ ٷشٸن قاجەت دەپ سەندٸردٸ", –دەيدٸ ەسكەري عىلىمدار دوكتورى كونستانتين سيۆكوۆ. – شىندىعىندا, جاڭا رادار رەسەيگە عانا قارسى باعىتتالعان. سولتٷستٸك كورەيانىڭ بالليستيكالىق زىمىراندارىنىڭ ۇشۋ جولى تىنىق مۇحيتى ارقىلى ٶتەدٸ. ولاردى قاداعالاۋ ٷشٸن گاۆايي ايماعىندا رادار ورنالاستىرۋ قاجەت بولادى".
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, سٸبٸر, سولتٷستٸك فلوت جەنە تىنىق مۇحيتىنداعى ستارتەگييالىق سۋاستى قايىقتارىنان ۇشىرىلعان رەسەيلٸك قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق زىمىراندار دەل وسى الياسكاارقىلى ٶتەدٸ.
سيۆكوۆ الياسكادا قازٸردٸڭ ٶزٸندە زقق جاھاندىق جٷيەسٸنٸڭ كومپونەنتتەرٸ بار ەكەنٸنە قاراماستان, ۇزاق قاشىقتىققا ارنالعان رلس پەنتاگوننىڭ قبز-عا توسقاۋىل بولۋ مٷمكٸندٸگٸن ارتتىرادى.
"ييا, بۇل بٸز ٷشٸن جاعىمسىز جاڭالىق, بٸراق جاعداي كٷرت ٶزگەرەدٸ دەۋ قيىن, – دەپ سانايدى مامان. – بۇعان جاۋاپ رەتٸندە رەسەيگە وسى جەنە باسقا رادارلاردى باسۋعا قابٸلەتتٸ راديوەلەكتروندى كٷرەس جابدىقتارىن قۇرۋ قاجەت. مەنٸڭ ويىمشا, مۇنداي قۇرالدار قازٸردە دە بار جەنە جاقىن ارادا ورنالاستىرىلادى. سونىمەن قاتار سوعىس قيمىلدارى باستالعان جاعدايدا بۇل راداردىڭ كٶزٸن تەز ارادا جويۋ ەدٸستەرٸن قاراستىرۋ قاجەت".
امەريكالىقتار ٷشٸن الياسكا ستراتەگييالىق ماڭىزدى ايماق. بۇل ٶڭٸردەن رەسەيدٸڭ ەسكەري بازالارى قول سوزىم جەردە تۇر جەنە بەرينگ بۇعازىنا دەيٸن بٸرنەشە شاقىرىم عانا جٷرسە جەتكٸلٸكتٸ. پەنتاگون الياسكادا رادارلار ورناتىپ قانا قويماي, سوققى كٷشتەرٸن دە ۇلعايتىپ جاتىر.
سول سەبەپتٸ جاقىن ارادا اقش-تاعى ەڭ ٸرٸ بەسٸنشٸ بۋىن جويعىشتارى – F-35 جەنە F-22 Raptor, شامامەن 150 ۇشاق ەكٸ ەۋە بازاسىندا ورنالاستىرىلادى. ولاردىڭ ماقساتى – رەسەيدٸ اركتيكادا ىسىرىپ شىعارۋ. الايدا الياسكادا قۇرلىقتاعى ەسكەر ٶتە از. مۇندا ارتيللەريياسى جەنە بروندى تاسىمالداعىشى بار ارى كەتسە ەكٸ بريگادا عانا جۇمىلدىرىلعان. اسا ٷلكەن فلوت تا جوق. تەك جاعالاۋ كٷزەتٸ عانا. جالپى پەنتاگون الياسكاداعى ەسكەري قىزمەت ٷشٸن ٷگٸت-ناسيحات جٷرگٸزۋ ناۋقانىن ٸسكە قوستى. ساربازدار مەن وفيتسەرلەرگە جوعارى جالاقى ۋەدە ەتۋدە.
LRDR دەڭگەيٸندەگٸ رادار رەسەيدە دە بار. بٸرەۋ ەمەس, ەكەۋ. سوڭعى جىلدارى زىمىران شابۋىلى تۋرالى ەسكەرتۋ جٷيەسٸ (زشەج) ايتارلىقتاي جاڭاردى. كسرو تاراعاننان كەيٸن ۆاشينگتوننىڭ قىسىم كٶرسەتۋٸمەن كٶپتەگەن ستانتسييا قيراتىلدى دا, جاڭا رلس قۇرىلىسى توقتاپ قالدى.
2020 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا زىمىران شابۋىلى تۋرالى ەسكەرتۋ جٷيەسٸن مەملەكەتتٸك سىناۋ اياقتالدى. بٷگٸندە ول مەملەكەتتٸك جەنە ەسكەري باسقارۋ ورىندارىنا ىقتيمال زىمىران شابۋىلى تۋرالى ەسكەرتۋ مەلٸمەتتەرٸن سەتتٸ ۇسىنىپ, مەسكەۋدٸڭ زىمىرانعا قارسى قورعانىس جٷيەسٸن قاجەتتٸ اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتٸپ وتىر.
زشەج بٸرٸنشٸ ەشەلونى بٸرىڭعاي عارىش جٷيەسٸنٸڭ سپۋتنيكتەرٸ توبىنان, ەكٸنشٸسٸ – جەردەگٸ راديولوكاتسييالىق جٷيلەردەن تۇرادى. بۇل نەگٸزٸنەن جاڭا "ۆورونەج" ستانتسييالارى. رلس بارلىق پەريمەتر بويىنشا ورنالاستىرىلعان: لەنينگراد, كالينينگراد, يركۋتسك, ورىنبور وبلىستارىندا, كراسنودار, كراسنويارسك جەنە التاي ٶلكەلەرٸندە. 2021 جىلى كومي رەسپۋبليكاسىندا كەزەكتٸ ستانتسييا قۇرىلىسى اياقتالىپ, مۋرمانسك ماڭىندا تاعى بٸرەۋٸ تۇرعىزىلادى.
