Temirjol tasymaly tolaǵai mindetke toly qyzmet. Shoiyn jol ár memlekettiń basty kúretamyryndai. Osy joldar arqyly kúnine qanshama taýar tasylyp, elimizdiń boiyna qan júgirip otyrǵanyn biler me edi, shirkin. Temirjol salasynda áskeri tasymal uiymdastyrý isi úlken jaýapkershilikti qajet etetin is. Bul mindetti atqarýshylar kóbine-kóp kózge de túse bermes, biraq aýqymdy jumystardyń bas-qasynda júrgen eńbektiń naǵyz qaratorylary. Taqyrypqa orai jaqynda biz Ulttyq ulannyń «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵynyń arnaiy jáne áskeri temirjol tasymaly bóliminiń bastyǵy podpolkovnik Pavel Feshenkomen suhbattasqan bolatynbyz.
- Pavel Nikolaevich, sizdiń qazaq tilin bilýge degen umtylsyńyz kóp áriptesterińizge úlgi. Qazaq tilinde az-azdap til syndara bastapsyz?
- Oǵan tańyrqaityn eshteńe joq. Meniń elim - Qazaqstan, týǵan Otanym, kindik qanym tamǵan jer. Bizdi, iaǵni meniń arǵy atalarym sonaý Ýkrain jerinen Uly dalaǵa taban tiregen. Kórmegenderi, bastan keshpegen qiynshylyqtaryn estigende tóbe shashyńyz tik turady. Al munda kelgen soń darqan júrekti qazaq ulty baýyryna basqan. Osylai, bizdiń qazaq jurtynan kórgen jaqsylyǵymyz ol urpaqtan urpaqqa umystylmas jaqsylyq. Al qazaq tilin men jetik meńgerýge kún sanap talpynyp kelemin. Taza sóilep, jaza bilsem degen armanym.
- «Jaqsynyń jaqsylyǵyn ait, nury tasysyn» degen halqymyzda sóz bar. Eger qatelespesem, byltyr sizdiń «naǵyz batyr» degen atqa ie bolyp, juldyzyńyz janǵan sát boldy. Bundaǵy aitpaǵym, Siz ótken jyly qaýipti qylmyskerdi aýyzdyqtap, adam ólimin boldyrmai, úlken erlik is jasadyńyz. Osy oqiǵany oqyrman úshin qaita eske alsańyz.
- Men ózim artyq maqtaýdy, sheksiz qurmet degendi jaqtyra bermeitin janmyn. Otan qorǵaýshy degen mamandyqty alyp júrgendikten osy salada júrgen ár azamat eldi, jerdi kez kelgen jamandyq, kesapattan qorǵaýǵa árdaiym daiyn bolýy kerek dep oilaimyn. Óitkeni, ol - onyń áýelgi mindeti. Men ózimdi erlik jasadym dep aita almaimyn. Elge, bir áýlet, adam bolsa da, solarǵa kómek jasaǵanyma qýanamyn.
Men óz basymda osyndai oqys oqiǵaǵa eki ret tap boldym. Endi ózińiz aityp bergenimdi qalap otyrǵannan keiin qysqa toqtalǵandy jón kórip otyrmyn. Bir oqiǵa bylai boldy. Biz otbasynda eki balamyz, menen úlken ápkem bar, turmysta. Ótken jyly demalys kúnderdiń birinde qal-jaǵdailaryn bilmekke ápke-jezdemniń úiine barǵam. Olar Almatynyń Túrkisib aýdanynda turatyn. Úige jete bergende ápkemniń úiine kórshi úidiń janyna kóp adamnyń jinalyp turǵany ańǵardym, meditsina qyzmetiniń, birneshe politsiia kólikteri turdy. Ishtei munda bir jamandyqtyń bolǵanyn sezdim. Kóńilim aldamapty. Surastyrsam, munda úidiń qojaiynyn belgisiz bireýler tapa-tal túste baýyzdap ketkenin estidim. Biraq qylmysker tabylmaǵan, izdeitin aiǵaq taba almai politsiia qyzmetkerleri daǵdyryp tur eken. Ýaqyt ótken saiyn qylmyskerdiń izin sýytyp úlgeretinin oilasaq, ish qazandai qainap tur. Urys ta turys joq. Men ózimshe izdeýge kirisip kettim. Áýeli, sol mańdaǵy birneshe ishkilikke salynǵan azamattarǵa jolyǵyp, suraý saldym. Jalpy, bul kóbine kóp zańmen «problemasy bar», ári aimaqtaǵy anaý, mynaý qylmystarǵa kimniń qatysy bary, bolmasa joǵy jaily «kriminaldyq ósekti» jetkizip otyratyndary jasyryn emes. Men solardyń bireýmen sóilese otyryp, oqiǵadan bir kún buryn «bálenbai degen retsidivistiń osydan bir kún buryn kisi qolynan qaza bolǵan adammen birge júrgenin kórgenin estidim». Aqyry osy aqparattyń aqyryna jetýge tyrystym. Politsiianyń jedel ýákilderin alyp, álgi azamattyń turatyn jerin izdep taptyq. Ol da bizdi tosyp otyr eken. «Kisi óltirgenim úshin politsiia meni qashan izdep keledi dep otyr edim», dep barlyq bolǵan jaitty moiyndady.
Endi bir oqiǵa ózderińiz biletindei ol da byltyr oryn aldy. Demalys kúni bolatyn. Úige qaramaǵymdaǵy áriptesim maior Ismail Qadyrov kelgen bolatyn. Kún ekintige aýyp bara jatqan mezgil. Aýlada otyr edik. Syrttan «qutqaryńdar, kómektesińder, óltiredi» degen shý shyqty. Biz Ismail ekeýmiz kóshege júgire shyqsaq, týra úiimizge taiaý tusta alqyna júgire jetken orta jastaǵy azamatty kórdik. Ústi-basy qyp-qyzyl qanǵa boialǵan, kóz aldy kókala qoidai soǵylǵan, kúp bolyp isip ketipti. Biz basynda abdyryp qaldyq artynan jyldam es jiyp, eki jaqtap ne bolǵanyn suradyq. Ol da jylarman bolyp, kósheniń arǵy jaqtaǵy qiylysyn kórsete berdi. «Meni óltirmek boldy, áreń qutylyp shyqtym. Olardyń qoldarynda pyshaqtary bar. Qazir meni izdep artymnan kele jatyr. Kómektesińder, qutqaryńyzdar», - dei berdi. Sodan kóshe boilap júrdik. Burylysqa jetken kezde eki adam júgirip keledi eken. Qarasaq, qoldarynda pyshaq. Qaraityn túri joq, aldyǵa ekpindep tur. «Pyshaqtaryńdy tastańdar», - degenimizge qaramai bizge qarsy pyshaqtaryn sholjańdatyp tap berdi. Osy tusta meniń de, Ismaildyń da jastaiymyzdan sportpen ainalysqany kóp sep boldy. Ańysyn ańdyp, jekpe-jektiń ádis-tásilderin paidalanyp aqyrynda ekeýin de jerge jyǵyp, qarýsyzdandaryp, politsiia qyzmetkerlerin shaqyrdyq. Barlyq erligimiz osy. Bizdi qurmettep, keýdemizge «Erligi úshin» medalin taqqan basshylyǵymyzǵa úlken rahmetimdi aitamyz.
- Iá, onyń da durys Pavel, bul seniń naǵyz azamatqa tán sabyrlyǵyń, saliqalyǵyń ǵoi. Áitpese, qylmyskermen alysýǵa kez kelgenniń batyly jetpes. Endi jumys jaǵdailaryńa kóshsek. Qyzmetteriń qalai, qandai ózindik ereksheligi, talap, mindetteri bar. Josparlaryń qandai, osymen bólisseń.
- Qyzmetime keler bolsaq, bizdiń mindetter tikelei temirjolmen bailanysty. Bizdiń elimiz ózderińizge belgili, ainalasynda muhit tasymal joldary joq, qurlyq ishilik tasymalǵa ie el. Sondyqtan da búkil eldegi tasymal negizinen poiyz jol jáne kólik joldar arqyly asyrylady, oynyń ishinde temirjoldyń júk jetkizý úlesi 100 paiyzdan 73 paiyzǵa deiin mindetti atqarady. Biz osy transport túrinde arnaiy jáne áskeri tasymaldy úilestiremiz. Bizdiń qyzmetke elimizdegi kez kelgen mekeme arnaiy tapsyrys berý arqyly júginedi. Máselen, Shekara qyzmeti ózderiniń qurylymdyq bólimshelerine ár túrli júkterdi jetkizýdi uiymdastyrýǵa, al Ulttyq bank valiýta tasymalyn uiymdastyrýǵa tapsyrystar berip jatady. Kórip otyrǵandaryńyzdai bizdiń júk tasymalyna artylǵan jaýapkershilik zor. Ol birinshiden sol tasylatyn júktiń mańyzdylyǵyna, onymen birge onyń memleket úshin strategiialyq orny bar bolǵandyqtan máni de jaýapkershilik te arta túsedi. Odan basqa da adamdardy temirjol arqyly tiisti jerge jetkizý, áskeri tehnika, Qarýly Kúshterimizge qatysty kez kelgen tasymal isin biz atqarmyz. 2009 jylǵa deiin biz Ishki ister ministrliginiń quramynda boldyq. Sol jyldan bastap bizdiń qyzmet búgingi Ulttyq ulan quramyna engizildi. Bul - jumystyń tiimdiligi úshin vedomstvoaralyq júrgizilgen reforma.
Arnaiy jáne áskeri temirjol júk tasymaly qyzmetindegi asa jaýapty is bul qaýipsizdik sharalaryna árdaiym bekem bolý. Ol degenimiz, tasymaldanýshy júkterdi, paidalaný tehnikany qaýipsizdik talaptaryna sai jabdyqtaý, mamandarǵa qaýipsizdik erejelerin udaiy oqytyp-úiretý. Qazirgi tańda bul máseleler «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵynyń tasymalǵa qóatysty bólimshelerinde tolyqtai sheshimin tapqan. Jyl saiyn mamandardy arnaiy kýrstarda oqytyp, biliktiligin jetildirip otyrmyz. Munyń syrtynda «Qazaqstan temirjoly» AQ mamandary qajetti ádistemelik kómekterin udaiy kórsetip turady.
- Men Otan úshin ot kesher áskeri azamattarymyzben áńgimeleskende kóp qoiar suraǵym bar. Ol suraqty sizge de qoiǵym kelip otyr. Qoiylar saýal - patriotizm degenimiz ne? Osy suraqqa árkim árqalai jaýap beredi, ár adam ózinshe ton pishedi. Siz qalai oilaisyz?
- «Otansyz adam bolmas, ormansyz bulbul bolmas» degen orys halqynyń naqyly tegin aitylmasa kerek. Patriotizm – bul eldikti, memlekettilikti sanaly túrde seziný. Máselen, kez kelgen adamnyń ózi týyp-ósken jerine baýyr basýy, ana tilin tolyq meńgerip, oǵan qurmetpen qaraýy, óz Otanyńnyń múddesin oilaý, týǵan jerińe degen adaldyq pen azamattyq sezimder, óz elińniń saiasi, ekonomikalyq, áleýmettik, mádeni saladaǵy jetistikterin maqtan etý, óz Otanyńnyń bostandyǵy men táýelsizdigin qorǵaý, ata-babalaryń men Otanyńnyń tarihyna qurmetpen qaraý, sondai-aq ózińniń tabanaqy, mańdai terińdi týǵan elińniń gúldenýine arnaý – osynyń barlyǵy qazaqstandyq patriotizm degen uǵymynyń ishine siiady. Iaǵni, bul ómirdiń máni dep bilemin. Meniń oiymdaǵy patriotizm osy.
- Suhbatyńyzǵa rahmet!
Áńgimelesken maior A.ÁÝBÁKIROV,
Almaty qalasy
