«Oiynshyqqa ainaldyratyn zat emes»: Depýtattar qyz alyp qashý problemasyn kóterdi

Foto:aqmeshit-zhastary.kz alyndy

Murat Ábenovtiń sózinshe qyz alyp qashýǵa zańmen qatań tiym salý kerek.

“Qyz alyp qashý jyldan jylǵa kóbeiip kele jatyr. Ótken jyly 13 qyz alyp qashý deregi sotqa jiberilgen bolsa, biyl tek Túrkistan oblysynda 8 ai ishinde 18 derek tirkelgen. Sebebi oǵan sharalar joq”,- dedi ol.

Depýtattyń sózinshe, buryn qylmystyq kodekstiń 125 babynda osy másele qaralǵanymen, zańnyń bir qosymshasy bar, qosymshada eger jábirlenýshini úsh tórt kún ishinde bosatsa qyz alyp qashqandar jýapkershilikke tartylmaidy.

“Qyz kónbeidi, ony kóndiredi, qaǵaz jazdyrady, uialtyrady, úsh-tórt kún ustaidy, ábden abyroiy tógiledi ol qyzdyń. Sodan keiin, qyzdy jibere salady. Sonda olarǵa eshqandai qylmystyq is qozǵalmaidy. Úsh jyldyń ishinde 214 qylmystyq is qozǵaýǵa usynys berilgen, onyń 10 ǵana sotqa barǵan. Qalǵan jerde eshqandai qylmys joq dep jabyla salǵan. Sotqa barmaǵan, politsiiaǵa barmaǵan qyzdarymyz qanshama. Meniń oiymsha Úkimet bul salaǵa durys qaramaidy. Meniń birinshi bergen usynysymdy joqqa shyǵardy. Qazir de usynys berdim, barlyq memlekettik organdar qarsy shyqty”,-deidi Murat Ábenov. 

Depýtat 215 babty qaita qarap, osy bapqa qosymsha qyz alyp qashý boiynsha birqatar normalar engizýdi usyndy. Odan bólek depýtat Mańǵystaý oblysynda bolǵan oqiǵany eske alyp, oqiǵa boiynsha eki ret qylmystyq is jabylǵanyn aitty. 

“Mańǵystaýdaǵy qyz áli júr. Kimge baramyn? Kimge aitamyn deidi. Meniń oiymsha Mádeniet ministrligi, barlyq ministrlik, Bilim ministrligi de osyǵan qaraýy kerek. Biz tek qana Parlament, IIM dep aitatyn bolsaq, biz qoǵam bolyp bul dertke qarsy tura almaimyz. Prezidenttiń tapsyrmasyn birge oryndaýymyz kerek”,-dedi Murat Ábenov.

Al, depýtat Edil Jańbyrshin qaralyp jatqan zań aldymen jastardyń bilimine den qoiatynyn, Murat Ábenov kótergen másele ózekti ekenin jetkizdi. Onyń sózinshe qazir bul másele qoǵamde etek alyp ketken. 

“21 ǵasyrda áke-sheshesimen kelispei, qyzben sóz bailaspai, kósheden kóringen adamdy salyp alyp ketý. Ol taýar emes, ol zat emes, ol adam ǵoi. Onyń ómirine, taǵdyryna áser etedi. Sondyqtan kóterilip otyrǵan másele óte durys dep esepteimin”,-dedi Edil Jańbyrshin.

Depýtat jigitterdiń mundai áreketi, mádenietti qoǵamǵa sai emes ekeni aitty. 

“Jigitterdi túsinbeimin. Qyzdyń kóńilin taba almaityn jigit, neǵylǵan jigit ol?! Kóshege baryp qyzdy salyp alady degen... Búktep-búktep! Biz damyǵan, jetilgen, mádenietti qoǵamda ómir súretin bolsaq, mádenietti jaǵdaiǵa kelýimiz kerek”,- deidi depýtat.

Odan bólek depýtat, qyz alyp qashý eshqandai elde joq ekenin aitty. Onyń sózinshe Eýropada, Reseide tipti kórshiles elderde de qyzdy urlaidy degen másele joq. “Ony jasap júrgen ózimiz” deidi depýtat. Edil Jańbyrshin qyz alyp qashýdy “qoǵamda úlken dert” dep atap, osy másele boiynsha qylmystyq jaýapkershilik qarastyrý kerektigin usyndy. 

“Memlekettik organdarynyń nege qarsy bolyp otyrǵanyn túsinbeimin. Iaǵni olar sony qoldap otyr. Bul bala-baqshadan bastap balalardyń miyna sińirip qoiatyn zat bolýy kerek. Qyzdy silaý, qyzdy qurmetteý, olar bolashaq ana ǵoi. Biz bolashaq analardy qorǵamaityn bolsaq, onda memlekettiń bolashaǵy joq degen sóz”,- deidi Edil Jańbyrshin.

Depýtat el bolyp qalyptasýymyzdyń basty sebebi qyzdardy qorǵaýymyzda dep otyr.

“Bul kúletin másele emes. Bul oiynshyqqa ainaldyratyn zat emes. Bul memlekettiń qaýipsizdigi. Qyzdardy qorǵaǵandar ǵana el bolǵan. Bizdiń qazaq bolyp otyrǵanymyz, qyzdardy, analardy qorǵaǵannan keiin qazaq bolyp otyrmyz. Memleket bolyp qalyptastyq. Olardy jetimsiretpei, olardy jesir qylmai qorǵadyq. Sondyqtan Ábenov myrzanyń kóterip otyrǵany óte durys”,-dedi Elil Jańbyrshin.

Depýtat, jigitterge qyzdardy qorǵańdar, qorlamańdar dep eskertip, sonda ǵana durys memleket bolatynymyzdy aitty. Edil Jańbyrshinnyń sózinshe, osy másele otbasynda, bilim ordasynda birinshi kezekke qoiylý kerek. Bilim ministrligi tárbie máselesine kóńil bólýi qajettigin aityp, jelide budan da soraqy qylmystar bar ekenin jetkizdi.