فوتو:aqmeshit-zhastary.kz الىندى
قىز الىپ قاشۋ – قازاق قوعامىندا ۇزاق ۋاقىت بويى تالقىلانىپ كەلە جاتقان ٶزەكتٸ مەسەلە. وسى مەسەلەنٸ بٷگٸن مەجٸلٸستٸڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتات مۇرات ەبەنوۆ كٶتەرٸپ, ونىڭ سٶزٸن ەدٸل جاڭبىرشين قوستادى, دەپ حابارلايدى ult.kz.مۇرات ەبەنوۆتٸڭ سٶزٸنشە قىز الىپ قاشۋعا زاڭمەن قاتاڭ تيىم سالۋ كەرەك.
“قىز الىپ قاشۋ جىلدان جىلعا كٶبەيٸپ كەلە جاتىر. ٶتكەن جىلى 13 قىز الىپ قاشۋ دەرەگٸ سوتقا جٸبەرٸلگەن بولسا, بيىل تەك تٷركٸستان وبلىسىندا 8 اي ٸشٸندە 18 دەرەك تٸركەلگەن. سەبەبٸ وعان شارالار جوق”,- دەدٸ ول.
دەپۋتاتتىڭ سٶزٸنشە, بۇرىن قىلمىستىق كودەكستٸڭ 125 بابىندا وسى مەسەلە قارالعانىمەن, زاڭنىڭ بٸر قوسىمشاسى بار, قوسىمشادا ەگەر جەبٸرلەنۋشٸنٸ ٷش تٶرت كٷن ٸشٸندە بوساتسا قىز الىپ قاشقاندار جۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلمايدى.
“قىز كٶنبەيدٸ, ونى كٶندٸرەدٸ, قاعاز جازدىرادى, ۇيالتىرادى, ٷش-تٶرت كٷن ۇستايدى, ەبدەن ابىرويى تٶگٸلەدٸ ول قىزدىڭ. سودان كەيٸن, قىزدى جٸبەرە سالادى. سوندا ولارعا ەشقانداي قىلمىستىق ٸس قوزعالمايدى. ٷش جىلدىڭ ٸشٸندە 214 قىلمىستىق ٸس قوزعاۋعا ۇسىنىس بەرٸلگەن, ونىڭ 10 عانا سوتقا بارعان. قالعان جەردە ەشقانداي قىلمىس جوق دەپ جابىلا سالعان. سوتقا بارماعان, پوليتسيياعا بارماعان قىزدارىمىز قانشاما. مەنٸڭ ويىمشا ٷكٸمەت بۇل سالاعا دۇرىس قارامايدى. مەنٸڭ بٸرٸنشٸ بەرگەن ۇسىنىسىمدى جوققا شىعاردى. قازٸر دە ۇسىنىس بەردٸم, بارلىق مەملەكەتتٸك ورگاندار قارسى شىقتى”,-دەيدٸ مۇرات ەبەنوۆ.
دەپۋتات 215 بابتى قايتا قاراپ, وسى باپقا قوسىمشا قىز الىپ قاشۋ بويىنشا بٸرقاتار نورمالار ەنگٸزۋدٸ ۇسىندى. ودان بٶلەك دەپۋتات ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بولعان وقيعانى ەسكە الىپ, وقيعا بويىنشا ەكٸ رەت قىلمىستىق ٸس جابىلعانىن ايتتى.
“ماڭعىستاۋداعى قىز ەلٸ جٷر. كٸمگە بارامىن? كٸمگە ايتامىن دەيدٸ. مەنٸڭ ويىمشا مەدەنيەت مينيسترلٸگٸ, بارلىق مينيسترلٸك, بٸلٸم مينيسترلٸگٸ دە وسىعان قاراۋى كەرەك. بٸز تەك قانا پارلامەنت, ٸٸم دەپ ايتاتىن بولساق, بٸز قوعام بولىپ بۇل دەرتكە قارسى تۇرا المايمىز. پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسىن بٸرگە ورىنداۋىمىز كەرەك”,-دەدٸ مۇرات ەبەنوۆ.
ال, دەپۋتات ەدٸل جاڭبىرشين قارالىپ جاتقان زاڭ الدىمەن جاستاردىڭ بٸلٸمٸنە دەن قوياتىنىن, مۇرات ەبەنوۆ كٶتەرگەن مەسەلە ٶزەكتٸ ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. ونىڭ سٶزٸنشە قازٸر بۇل مەسەلە قوعامدە ەتەك الىپ كەتكەن.
“21 عاسىردا ەكە-شەشەسٸمەن كەلٸسپەي, قىزبەن سٶز بايلاسپاي, كٶشەدەن كٶرٸنگەن ادامدى سالىپ الىپ كەتۋ. ول تاۋار ەمەس, ول زات ەمەس, ول ادام عوي. ونىڭ ٶمٸرٸنە, تاعدىرىنا ەسەر ەتەدٸ. سوندىقتان كٶتەرٸلٸپ وتىرعان مەسەلە ٶتە دۇرىس دەپ ەسەپتەيمٸن”,-دەدٸ ەدٸل جاڭبىرشين.
دەپۋتات جٸگٸتتەردٸڭ مۇنداي ەرەكەتٸ, مەدەنيەتتٸ قوعامعا ساي ەمەس ەكەنٸ ايتتى.
“جٸگٸتتەردٸ تٷسٸنبەيمٸن. قىزدىڭ كٶڭٸلٸن تابا المايتىن جٸگٸت, نەعىلعان جٸگٸت ول?! كٶشەگە بارىپ قىزدى سالىپ الادى دەگەن... بٷكتەپ-بٷكتەپ! بٸز دامىعان, جەتٸلگەن, مەدەنيەتتٸ قوعامدا ٶمٸر سٷرەتٸن بولساق, مەدەنيەتتٸ جاعدايعا كەلۋٸمٸز كەرەك”,- دەيدٸ دەپۋتات.
ودان بٶلەك دەپۋتات, قىز الىپ قاشۋ ەشقانداي ەلدە جوق ەكەنٸن ايتتى. ونىڭ سٶزٸنشە ەۋروپادا, رەسەيدە تٸپتٸ كٶرشٸلەس ەلدەردە دە قىزدى ۇرلايدى دەگەن مەسەلە جوق. “ونى جاساپ جٷرگەن ٶزٸمٸز” دەيدٸ دەپۋتات. ەدٸل جاڭبىرشين قىز الىپ قاشۋدى “قوعامدا ٷلكەن دەرت” دەپ اتاپ, وسى مەسەلە بويىنشا قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك قاراستىرۋ كەرەكتٸگٸن ۇسىندى.
“مەملەكەتتٸك ورگاندارىنىڭ نەگە قارسى بولىپ وتىرعانىن تٷسٸنبەيمٸن. ياعني ولار سونى قولداپ وتىر. بۇل بالا-باقشادان باستاپ بالالاردىڭ ميىنا سٸڭٸرٸپ قوياتىن زات بولۋى كەرەك. قىزدى سيلاۋ, قىزدى قۇرمەتتەۋ, ولار بولاشاق انا عوي. بٸز بولاشاق انالاردى قورعامايتىن بولساق, وندا مەملەكەتتٸڭ بولاشاعى جوق دەگەن سٶز”,- دەيدٸ ەدٸل جاڭبىرشين.
دەپۋتات ەل بولىپ قالىپتاسۋىمىزدىڭ باستى سەبەبٸ قىزداردى قورعاۋىمىزدا دەپ وتىر.
“بۇل كٷلەتٸن مەسەلە ەمەس. بۇل ويىنشىققا اينالدىراتىن زات ەمەس. بۇل مەملەكەتتٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ. قىزداردى قورعاعاندار عانا ەل بولعان. بٸزدٸڭ قازاق بولىپ وتىرعانىمىز, قىزداردى, انالاردى قورعاعاننان كەيٸن قازاق بولىپ وتىرمىز. مەملەكەت بولىپ قالىپتاستىق. ولاردى جەتٸمسٸرەتپەي, ولاردى جەسٸر قىلماي قورعادىق. سوندىقتان ەبەنوۆ مىرزانىڭ كٶتەرٸپ وتىرعانى ٶتە دۇرىس”,-دەدٸ ەلٸل جاڭبىرشين.
دەپۋتات, جٸگٸتتەرگە قىزداردى قورعاڭدار, قورلاماڭدار دەپ ەسكەرتٸپ, سوندا عانا دۇرىس مەملەكەت بولاتىنىمىزدى ايتتى. ەدٸل جاڭبىرشيننىڭ سٶزٸنشە, وسى مەسەلە وتباسىندا, بٸلٸم ورداسىندا بٸرٸنشٸ كەزەككە قويىلۋ كەرەك. بٸلٸم مينيسترلٸگٸ تەربيە مەسەلەسٸنە كٶڭٸل بٶلۋٸ قاجەتتٸگٸن ايتىپ, جەلٸدە بۇدان دا سوراقى قىلمىستار بار ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
.jpg)
