Oblysymyzda jyl saiyn dástúrli túrde ótip kele jatqan Qazaqstan halqynyń tilderi kúnine arnalǵan «Tilder sherýi» ailyǵynyń qorytyndysyna arnalǵan merekelik shara biyl Semei qalasynda ótti. Bir ai boiy óńirimizde turatyn túrli ulttyń tili men dástúrin pash etken is-sharalardy qorytyndylaýǵa arnalǵan «Otanymyz ortaq, tilimiz túrli, tilegimiz bir» atty oblystyq festival el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnaldy.
Bul kúni Semei shaharynyń turǵyndary men qonaqtary Ortalyq saiabaqqa qarai aǵyldy. Bári de bul saiabaqta «Tilder sherýi» ailyǵynyń qorytyndysyna arnalǵan oblystyq festival ótetininen qulaǵdar. Tipti, bir sát mynaý jerge Semeidiń eńkeigen kárisinen bastap eńbektegen balasyna deiin jinalǵan ba degen oida qalasyz. Tek qana qazaqty ǵana emes, nebir ult ókilderin kózińiz shalady. Áne, qos etek, búrmeli kóilek kigen názik qazaq arýynyń janyna ózbek, orys, belorýs, nemis, korei sekildi ózge ulttyń da sulýlary jinala qalypty. Juptary jarasyp, júzderi jadyrap, jainań qaqqan qyzdarǵa súisine kóz tigesiz. Kúz maýsymy bolsa da, qyrkúiektiń kúni de qyzýly. Teginde el birligi men yntymaǵyn nyǵaita túsetin osyndai merekelerdi tabiǵat-ananyń ózi de erekshe súietin bolsa kerek. Merekeniń sánine sán qosyp, shuǵylaly shýaǵyn tógip-aq tur. Semeilikterdiń súiikti demalys orny bolyp tabylatyn Ortalyq saiabaq ta erekshe qulpyryp ketipti. Túrli-tústi jalaýshalar men sharlar, jerge tóselgen qyp-qyzyl kilem kózdiń jaýyn alyp, munda jinalǵan jurtshylyqqa keremet kóńil kúi syilaidy. Ár adamnyń júzinen merekelik kóńil kúidi tap basyp tanýǵa bolady. Óskemen, Kýrchatov sekildi qalalar men Jarma, Besqaraǵai, Borodýliha, Zyrian, Ulan aýdandarynan merekege arnaiy kelgen túrli etnos ókilderi de qur qol kelmei, ár ulttyń tarihy men salt-dástúrine bailanysty kórmelerdi de alyp kelipti.
Iá, shynynda da, bul – tilderdiń ǵana merekesi emes, birlik pen yntymaqtyń, beibitshilik pen tynyshtyqtyń da merekesi. Muny osynaý sharaǵa jinalǵan túrli etnos ókilderi de jaqsy sezingendei. Tek qoi ústinde boztorǵai jumyrtqalaǵan beibit elde ǵana osyndai mereke toilansa kerek. Anaý qol ustasqan túrli ult ókilderi osynaý baqytty elde týyp, turyp jatqany úshin de taǵdyryna sheksiz riza.
Taǵylymdy shara bastalmas buryn oblystyq tilderdi damytý jónindegi basqarmanyń basshysy Aidyn Shaimardanov bastaǵan til janashyrlary Ortalyq saiabaqtaǵy Shákerim eskertkishine gúl shoqtaryn qoiyp, aqynnyń rýhyna taǵzym etti. Ómir boiy uly armanǵa qol sozyp, ultynyń baryn túgendep, joǵyn joqtap ótken oishyl aqyn artyndaǵy urpaǵynyń ulaǵaty mol osynaý tirligin únsiz ǵana quptaǵandai kórindi maǵan. Mynaý ómirde árbir halyqtyń qadirlisi de, qasiettisi de - tili. Tili joǵalǵan ulttyń ózi de joǵalady. Endeshe tildi saqtaý, tildi túletý jolyndaǵy tirliktiń bári quptarlyq.
Kóp uzamai el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna orai oblystyq tilderdi damytý jónindegi basqarmanyń uitqy bolýymen Qazaqstan halyqtary tilderi kúnine arnalǵan «Otanymyz ortaq, tilimiz túrli, tilegimiz bir» atty festival bastalyp júre berdi. Sahna tórine kóterilgen júrgizýshi biyl memleketimiz úshin ataýly merekelerge toly jyl ekenin airyqsha atap aitty. Eń basty mereke – Táýelsizdigimizdiń tuǵyrǵa qonǵanyna 25 jyl. Sondai-aq, Elbasy Jarlyǵymen Semei iadrolyq synaq poligonynyń jabylǵanyna 25, Alash qozǵalysynyń kósemi Álihan Bókeihanovtyń týǵanyna 150 jáne abaitanýshy ǵalym Qaiym Muhamedhanovtyń týǵanyna 100 jyl tolyp otyr. Mereili merekeler jylynda ótip otyrǵan osynaý festivaldiń de óziniń aldyna qoiǵan maqsaty bar. Sharanyń negizgi maqsaty – oblysta turatyn barlyq etnostardyń tili men mádenietin saqtaý jaǵdaiynda ult birligin nyǵaitýdyń mańyzdy faktory retinde memlekettik tildiń aýqymdy qoldanysyn qamtamasyz etý.
Áne, ortada alyp Báiterek. Tamyryn tereńge jibergen ol Báiterek – Táýelsiz Qazaq eli dep atalady. Elimizdegi árbir ult ókili sol Báiterekti mápelei kútip, aialaidy. Óitkeni, ol – 30-dan astam etnos ókilderine saia bolyp otyrǵan ortaq Otan. Endeshe Otannyń amandyǵy men tynyshtyǵyna eshteńe de jetpeidi. Osynaý shaǵyn ǵana kórinistiń ózi jinalǵan jurtshylyqqa úlken oi salǵandai.
Munan keiin merekelik quttyqtaýlarǵa kezek berildi. Eń aldymen aq tilektiń tizginin halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń Shyǵys, Soltústik óńirleri boiynsha vitse-prezidenti Oral Sháripbaev aldy. Memlekettik tildiń jolynda zor eńbek sińirgen qairatker aǵamyz tebirene sóiledi.
- Qurmetti táýelsiz eldiń táýelsiz oily, baqytty jastary! Máńgilik eldiń janashyr patriot dostary! Búgingi mereke – merekelerdiń tóresi. Búgingi mereke – memlekettik tildiń ǵasyrdan, ǵasyrǵa jetken úlken bir belesi. Bul beleske biz ońaishylyqpen jetken joqpyz, – degen jalyndy sózdermen quttyqtaýyn bastaǵan Oral Sháripbaev osydan jiyrma bes jyl buryn Qazaqstanda til de bolmaidy, tynyshtyq ta bolmaidy, turaqtylyq ta bolmaidy degen batys sáýegeileriniń boljamynyń burys bolǵanyn, búgin mine, qalyń qaýymnyń Qazaqstannyń rýhani astanasy, el rýhyn kóterer Alashtyń aibyndy bas qalasy Semei shaharynda til festivaline jinalyp otyrǵanyn maqtanyshpen jetkizdi. Sonymen qatar, Elbasy Nursultan NAZARBAEVTYŃ arqasynda memlekettik tilimizdiń BUU-nyń tórinde saltanat quryp, mártebesi asqanyn da aita kelip: «Mine, baqytty el, baqytty Qazaqstan osy bolady. Bul – erliktiń, teńdiktiń, táýelsizdiktiń merekesi», – dedi.
Bir atap aitarlyǵy, osynaý sharada Semei qalasy ákiminiń orynbasary Nadejda Sharova da barshaǵa arnalǵan óziniń izgi tilegin bastan-aiaq memlekettik tilde jetkizdi.
- Qurmetti semeilikter jáne qala qonaqtary! Sizderdi Qazaqstan Respýblikasy Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna orai Qazaqstan halqynyń tilderi kúnine arnalǵan «Otanymyz ortaq, tilimiz túrli, tilegimiz bir» atty tilder merekesimen shyn júrekten quttyqtaimyn! 1998 jyldyń 20-qańtarynda el Prezidenti Nursultan NAZARBAEVTYŃ Jarlyǵymen 22-qyrkúiek – Qazaqstan halqynyń tilderi kúni bolyp jariialandy. Til - qandai ult úshin bolmasyn árqashan da qudiretti. Til - árbir eldiń jany, - dep sózin bastaǵan Nadejda Sharova búginde óńirde turatyn ózge ult ókilderiniń memlekettik tildi meńgerýge den qoiǵanyn, bolashaǵyn Qazaqstanmen bailanystyrǵan ózge ult azamattarynyń memlekettik tildi mindetti túrde bilýi tiis ekendigin de atap aitty.
- Búgin – erekshe kún, Qazaqstan halqynyń tilderi merekesi. Burynǵy postkeńestik elderdiń ishinde bul mereke tek Qazaqstanda ǵana toilanady. Bul merekeniń artyqshylyǵy - elimizde turatyn barlyq halyqtardy jaqyndastyryp, týystyrady, - dedi oblystyq «Vozrojdenie» nemis qoǵamdyq birlestiginiń tóraiymy Liliia Goncharýk. Sondai-aq, merekege jinalǵan jurtshylyqty Semeidegi tatar jeksenbilik mektebiniń oqytýshysy Raýfa Nýrlina, orys áleýmettik-mádeni ortalyǵy tóraǵasynyń orynbasary Nadejda Kozyreva jáne taǵy basqalar quttyqtap, jyly lebizderin bildirdi.
Osynaý shara barasynda oblystyq tilderdi damytý jónindegi basqarmanyń basshysy Aidyn Shaimardanov memlekettik til saiasatyn júzege asyrýǵa, qoǵamdyq kelisim men birlikti, ultaralyq yntymaqtastyqty nyǵaitýǵa belsene qatysqany úshin Kýrchatov qalasyndaǵy 3514 áskeri bóliminiń tárbie jáne áleýmettik-quqyqtyq jumystar bólimshesi bastyǵynyń aǵa kómekshisi Elmira Sholtyqovaǵa, Shemonaiha aýdanyndaǵy Dostyq úiindegi «Vozrojdenie» nemis etnomádeni birlestiginiń jetekshisi, aǵylshyn, nemis tilderiniń oqytýshysy Tatiana Filimonova men Besqaraǵai aýdanyndaǵy ishki saiasat, mádeniet jáne tilderdi damytý bóliminiń bas mamany Ásemgúl Qaltaevaǵa oblys ákiminiń gramotasy men baǵaly syilyq tabys etti.
- Besqaraǵai óńiri – qashannan-aq baq daryǵan kieli meken ǵoi.Qazir aýdanda barlyǵy 28 ulttyń ókilderi tatý-tátti tirlik keship jatyr. Aýdanymyzda Dostyq úii de bar. 2008 jyldan beri til ortalyǵy jumys isteidi. Eger búgin eńbegim elenip, marapatqa ie bolyp jatsam, bul meniń ǵana jetistigim emes, osy salada júrgen barlyq áriptesterimniń ortaq jeńisi dep bilemin, - deidi Besqaraǵai aýdanyndaǵy ishki saiasat, mádeniet jáne tilderdi damytý bóliminiń bas mamany Ásemgúl Qaltaeva bizben qýanyshyn bólisip.
- Ózderińiz bilesizder, Semei – Alashtyń astanasy ǵoi. Uly aqyn Abaidyń Otany da osy. Óz basym tilge, rýhqa bailanysty sharalar Semeide birinshi bastaý alýy kerek dep oilaimyn, - deidi Semei qalalyq mádeniet jáne tilderdi damytý bóliminiń basshysy Berik Kópbaev.
Bólim basshysy taiaýda Alash qozǵalysynyń kósemi Álihan Bókeihanovtyń 100 jyldyǵyna bailanysty Semeide eskertkish qoiylatynyn da qýana jetkizdi.
- Keshe ǵana respýblikalyq komissiia bizdiń Álihan Bókeihanovqa eskertkish ornatý jónindegi usynysymyzdy qoldap, maquldady. Amandyq bolsa, jyldyń aiaǵynda nemese keler jyldyń basynda Semeide Álihan Bókeihanovqa arnalǵan eskertkish boi kóteredi, - deidi ol.
Qai mereke bolmasyn án men kúisiz, jyrsyz bolýshy ma edi! Semei shaharyndaǵy ortalyq saiabaqqa jinalǵan jurtshylyq Óskemen, Semei, Kýrchatov qalalary men Jarma, Besqaraǵai, Borodýliha, Zyrian, Ulan aýdandarynan kelgen ónerpazdardyń kontsertin tamashalady. Óskemendegi «Vainah» etnomádeni birlestiginiń bishileri «Sheshen biin» oryndasa, Besqaraǵai aýdanynan kelgen apaly-cińili Alfira jáne Gýlfira Izmailovalar kópshilik nazaryna tatar halyq biin usyndy. Borodýliha aýdanynan kelgen ónerpazdar ýkrain halyq áni «Smerekany» oryndasa, Kýrchchatov qalasyndaǵy Dostyq úiiniń janynan qurylǵan «Svitoch» etnomádeni ortalyǵynyń jetekshisi Nina Dmitropavlenko óziniń «Ýkraina s Kazahstanom» atty avtorlyq óleńin oqydy.
Osylaisha sulý Semei shaharynyń turǵyndary men qonaqtary tamasha bir merekege kýá boldy. Ár tilde shyrqalǵan ásem áýen kópke deiin kók aspanda qalyqtap turdy.
Otanymyz - ortaq, tilimiz - túrli, tilegimiz - bir
