وبلىسىمىزدا جىل سايىن دەستٷرلٸ تٷردە ٶتٸپ كەلە جاتقان قازاقستان حالقىنىڭ تٸلدەرٸ كٷنٸنە ارنالعان «تٸلدەر شەرۋٸ» ايلىعىنىڭ قورىتىندىسىنا ارنالعان مەرەكەلٸك شارا بيىل سەمەي قالاسىندا ٶتتٸ. بٸر اي بويى ٶڭٸرٸمٸزدە تۇراتىن تٷرلٸ ۇلتتىڭ تٸلٸ مەن دەستٷرٸن پاش ەتكەن ٸس-شارالاردى قورىتىندىلاۋعا ارنالعان «وتانىمىز ورتاق, تٸلٸمٸز تٷرلٸ, تٸلەگٸمٸز بٸر» اتتى وبلىستىق فەستيۆال ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىعىنا ارنالدى.
بۇل كٷنٸ سەمەي شاھارىنىڭ تۇرعىندارى مەن قوناقتارى ورتالىق ساياباققا قاراي اعىلدى. بەرٸ دە بۇل ساياباقتا «تٸلدەر شەرۋٸ» ايلىعىنىڭ قورىتىندىسىنا ارنالعان وبلىستىق فەستيۆال ٶتەتٸنٸنەن قۇلاعدار. تٸپتٸ, بٸر سەت مىناۋ جەرگە سەمەيدٸڭ ەڭكەيگەن كەرٸسٸنەن باستاپ ەڭبەكتەگەن بالاسىنا دەيٸن جينالعان با دەگەن ويدا قالاسىز. تەك قانا قازاقتى عانا ەمەس, نەبٸر ۇلت ٶكٸلدەرٸن كٶزٸڭٸز شالادى. ەنە, قوس ەتەك, بٷرمەلٸ كٶيلەك كيگەن نەزٸك قازاق ارۋىنىڭ جانىنا ٶزبەك, ورىس, بەلورۋس, نەمٸس, كورەي سەكٸلدٸ ٶزگە ۇلتتىڭ دا سۇلۋلارى جينالا قالىپتى. جۇپتارى جاراسىپ, جٷزدەرٸ جادىراپ, جايناڭ قاققان قىزدارعا سٷيسٸنە كٶز تٸگەسٸز. كٷز ماۋسىمى بولسا دا, قىركٷيەكتٸڭ كٷنٸ دە قىزۋلى. تەگٸندە ەل بٸرلٸگٸ مەن ىنتىماعىن نىعايتا تٷسەتٸن وسىنداي مەرەكەلەردٸ تابيعات-انانىڭ ٶزٸ دە ەرەكشە سٷيەتٸن بولسا كەرەك. مەرەكەنٸڭ سەنٸنە سەن قوسىپ, شۇعىلالى شۋاعىن تٶگٸپ-اق تۇر. سەمەيلٸكتەردٸڭ سٷيٸكتٸ دەمالىس ورنى بولىپ تابىلاتىن ورتالىق ساياباق تا ەرەكشە قۇلپىرىپ كەتٸپتٸ. تٷرلٸ-تٷستٸ جالاۋشالار مەن شارلار, جەرگە تٶسەلگەن قىپ-قىزىل كٸلەم كٶزدٸڭ جاۋىن الىپ, مۇندا جينالعان جۇرتشىلىققا كەرەمەت كٶڭٸل كٷي سىيلايدى. ەر ادامنىڭ جٷزٸنەن مەرەكەلٸك كٶڭٸل كٷيدٸ تاپ باسىپ تانۋعا بولادى. ٶسكەمەن, كۋرچاتوۆ سەكٸلدٸ قالالار مەن جارما, بەسقاراعاي, بورودۋليحا, زىريان, ۇلان اۋداندارىنان مەرەكەگە ارنايى كەلگەن تٷرلٸ ەتنوس ٶكٸلدەرٸ دە قۇر قول كەلمەي, ەر ۇلتتىڭ تاريحى مەن سالت-دەستٷرٸنە بايلانىستى كٶرمەلەردٸ دە الىپ كەلٸپتٸ.
يە, شىنىندا دا, بۇل – تٸلدەردٸڭ عانا مەرەكەسٸ ەمەس, بٸرلٸك پەن ىنتىماقتىڭ, بەيبٸتشٸلٸك پەن تىنىشتىقتىڭ دا مەرەكەسٸ. مۇنى وسىناۋ شاراعا جينالعان تٷرلٸ ەتنوس ٶكٸلدەرٸ دە جاقسى سەزٸنگەندەي. تەك قوي ٷستٸندە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان بەيبٸت ەلدە عانا وسىنداي مەرەكە تويلانسا كەرەك. اناۋ قول ۇستاسقان تٷرلٸ ۇلت ٶكٸلدەرٸ وسىناۋ باقىتتى ەلدە تۋىپ, تۇرىپ جاتقانى ٷشٸن دە تاعدىرىنا شەكسٸز ريزا.
تاعىلىمدى شارا باستالماس بۇرىن وبلىستىق تٸلدەردٸ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ باسقارمانىڭ باسشىسى ايدىن شايماردانوۆ باستاعان تٸل جاناشىرلارى ورتالىق ساياباقتاعى شەكەرٸم ەسكەرتكٸشٸنە گٷل شوقتارىن قويىپ, اقىننىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتتٸ. ٶمٸر بويى ۇلى ارمانعا قول سوزىپ, ۇلتىنىڭ بارىن تٷگەندەپ, جوعىن جوقتاپ ٶتكەن ويشىل اقىن ارتىنداعى ۇرپاعىنىڭ ۇلاعاتى مول وسىناۋ تٸرلٸگٸن ٷنسٸز عانا قۇپتاعانداي كٶرٸندٸ ماعان. مىناۋ ٶمٸردە ەربٸر حالىقتىڭ قادٸرلٸسٸ دە, قاسيەتتٸسٸ دە - تٸلٸ. تٸلٸ جوعالعان ۇلتتىڭ ٶزٸ دە جوعالادى. ەندەشە تٸلدٸ ساقتاۋ, تٸلدٸ تٷلەتۋ جولىنداعى تٸرلٸكتٸڭ بەرٸ قۇپتارلىق.
كٶپ ۇزاماي ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىعىنا وراي وبلىستىق تٸلدەردٸ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ باسقارمانىڭ ۇيتقى بولۋىمەن قازاقستان حالىقتارى تٸلدەرٸ كٷنٸنە ارنالعان «وتانىمىز ورتاق, تٸلٸمٸز تٷرلٸ, تٸلەگٸمٸز بٸر» اتتى فەستيۆال باستالىپ جٷرە بەردٸ. ساحنا تٶرٸنە كٶتەرٸلگەن جٷرگٸزۋشٸ بيىل مەملەكەتٸمٸز ٷشٸن اتاۋلى مەرەكەلەرگە تولى جىل ەكەنٸن ايرىقشا اتاپ ايتتى. ەڭ باستى مەرەكە – تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ تۇعىرعا قونعانىنا 25 جىل. سونداي-اق, ەلباسى جارلىعىمەن سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 25, الاش قوزعالىسىنىڭ كٶسەمٸ ەليحان بٶكەيحانوۆتىڭ تۋعانىنا 150 جەنە ابايتانۋشى عالىم قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولىپ وتىر. مەرەيلٸ مەرەكەلەر جىلىندا ٶتٸپ وتىرعان وسىناۋ فەستيۆالدٸڭ دە ٶزٸنٸڭ الدىنا قويعان ماقساتى بار. شارانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – وبلىستا تۇراتىن بارلىق ەتنوستاردىڭ تٸلٸ مەن مەدەنيەتٸن ساقتاۋ جاعدايىندا ۇلت بٸرلٸگٸن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى رەتٸندە مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ اۋقىمدى قولدانىسىن قامتاماسىز ەتۋ.
ەنە, ورتادا الىپ بەيتەرەك. تامىرىن تەرەڭگە جٸبەرگەن ول بەيتەرەك – تەۋەلسٸز قازاق ەلٸ دەپ اتالادى. ەلٸمٸزدەگٸ ەربٸر ۇلت ٶكٸلٸ سول بەيتەرەكتٸ مەپەلەي كٷتٸپ, ايالايدى. ٶيتكەنٸ, ول – 30-دان استام ەتنوس ٶكٸلدەرٸنە سايا بولىپ وتىرعان ورتاق وتان. ەندەشە وتاننىڭ اماندىعى مەن تىنىشتىعىنا ەشتەڭە دە جەتپەيدٸ. وسىناۋ شاعىن عانا كٶرٸنٸستٸڭ ٶزٸ جينالعان جۇرتشىلىققا ٷلكەن وي سالعانداي.
مۇنان كەيٸن مەرەكەلٸك قۇتتىقتاۋلارعا كەزەك بەرٸلدٸ. ەڭ الدىمەن اق تٸلەكتٸڭ تٸزگٸنٸن حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامىنىڭ شىعىس, سولتٷستٸك ٶڭٸرلەرٸ بويىنشا ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ ورال شەرٸپباەۆ الدى. مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ جولىندا زور ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەر اعامىز تەبٸرەنە سٶيلەدٸ.
- قۇرمەتتٸ تەۋەلسٸز ەلدٸڭ تەۋەلسٸز ويلى, باقىتتى جاستارى! مەڭگٸلٸك ەلدٸڭ جاناشىر پاتريوت دوستارى! بٷگٸنگٸ مەرەكە – مەرەكەلەردٸڭ تٶرەسٸ. بٷگٸنگٸ مەرەكە – مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ عاسىردان, عاسىرعا جەتكەن ٷلكەن بٸر بەلەسٸ. بۇل بەلەسكە بٸز وڭايشىلىقپەن جەتكەن جوقپىز, – دەگەن جالىندى سٶزدەرمەن قۇتتىقتاۋىن باستاعان ورال شەرٸپباەۆ وسىدان جيىرما بەس جىل بۇرىن قازاقستاندا تٸل دە بولمايدى, تىنىشتىق تا بولمايدى, تۇراقتىلىق تا بولمايدى دەگەن باتىس سەۋەگەيلەرٸنٸڭ بولجامىنىڭ بۇرىس بولعانىن, بٷگٸن مٸنە, قالىڭ قاۋىمنىڭ قازاقستاننىڭ رۋحاني استاناسى, ەل رۋحىن كٶتەرەر الاشتىڭ ايبىندى باس قالاسى سەمەي شاھارىندا تٸل فەستيۆالٸنە جينالىپ وتىرعانىن ماقتانىشپەن جەتكٸزدٸ. سونىمەن قاتار, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتٸك تٸلٸمٸزدٸڭ بۇۇ-نىڭ تٶرٸندە سالتانات قۇرىپ, مەرتەبەسٸ اسقانىن دا ايتا كەلٸپ: «مٸنە, باقىتتى ەل, باقىتتى قازاقستان وسى بولادى. بۇل – ەرلٸكتٸڭ, تەڭدٸكتٸڭ, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ مەرەكەسٸ», – دەدٸ.
بٸر اتاپ ايتارلىعى, وسىناۋ شارادا سەمەي قالاسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى نادەجدا شاروۆا دا بارشاعا ارنالعان ٶزٸنٸڭ ٸزگٸ تٸلەگٸن باستان-اياق مەملەكەتتٸك تٸلدە جەتكٸزدٸ.
- قۇرمەتتٸ سەمەيلٸكتەر جەنە قالا قوناقتارى! سٸزدەردٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسى تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىعىنا وراي قازاقستان حالقىنىڭ تٸلدەرٸ كٷنٸنە ارنالعان «وتانىمىز ورتاق, تٸلٸمٸز تٷرلٸ, تٸلەگٸمٸز بٸر» اتتى تٸلدەر مەرەكەسٸمەن شىن جٷرەكتەن قۇتتىقتايمىن! 1998 جىلدىڭ 20-قاڭتارىندا ەل پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن 22-قىركٷيەك – قازاقستان حالقىنىڭ تٸلدەرٸ كٷنٸ بولىپ جارييالاندى. تٸل - قانداي ۇلت ٷشٸن بولماسىن ەرقاشان دا قۇدٸرەتتٸ. تٸل - ەربٸر ەلدٸڭ جانى, - دەپ سٶزٸن باستاعان نادەجدا شاروۆا بٷگٸندە ٶڭٸردە تۇراتىن ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ مەملەكەتتٸك تٸلدٸ مەڭگەرۋگە دەن قويعانىن, بولاشاعىن قازاقستانمەن بايلانىستىرعان ٶزگە ۇلت ازاماتتارىنىڭ مەملەكەتتٸك تٸلدٸ مٸندەتتٸ تٷردە بٸلۋٸ تيٸس ەكەندٸگٸن دە اتاپ ايتتى.
- بٷگٸن – ەرەكشە كٷن, قازاقستان حالقىنىڭ تٸلدەرٸ مەرەكەسٸ. بۇرىنعى پوستكەڭەستٸك ەلدەردٸڭ ٸشٸندە بۇل مەرەكە تەك قازاقستاندا عانا تويلانادى. بۇل مەرەكەنٸڭ ارتىقشىلىعى - ەلٸمٸزدە تۇراتىن بارلىق حالىقتاردى جاقىنداستىرىپ, تۋىستىرادى, - دەدٸ وبلىستىق «ۆوزروجدەنيە» نەمٸس قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶرايىمى ليلييا گونچارۋك. سونداي-اق, مەرەكەگە جينالعان جۇرتشىلىقتى سەمەيدەگٸ تاتار جەكسەنبٸلٸك مەكتەبٸنٸڭ وقىتۋشىسى راۋفا نۋرلينا, ورىس ەلەۋمەتتٸك-مەدەني ورتالىعى تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى نادەجدا كوزىرەۆا جەنە تاعى باسقالار قۇتتىقتاپ, جىلى لەبٸزدەرٸن بٸلدٸردٸ.
وسىناۋ شارا باراسىندا وبلىستىق تٸلدەردٸ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ باسقارمانىڭ باسشىسى ايدىن شايماردانوۆ مەملەكەتتٸك تٸل ساياساتىن جٷزەگە اسىرۋعا, قوعامدىق كەلٸسٸم مەن بٸرلٸكتٸ, ۇلتارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا بەلسەنە قاتىسقانى ٷشٸن كۋرچاتوۆ قالاسىنداعى 3514 ەسكەري بٶلٸمٸنٸڭ تەربيە جەنە ەلەۋمەتتٸك-قۇقىقتىق جۇمىستار بٶلٸمشەسٸ باستىعىنىڭ اعا كٶمەكشٸسٸ ەلميرا شولتىقوۆاعا, شەمونايحا اۋدانىنداعى دوستىق ٷيٸندەگٸ «ۆوزروجدەنيە» نەمٸس ەتنومەدەني بٸرلەستٸگٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ, اعىلشىن, نەمٸس تٸلدەرٸنٸڭ وقىتۋشىسى تاتيانا فيليمونوۆا مەن بەسقاراعاي اۋدانىنداعى ٸشكٸ ساياسات, مەدەنيەت جەنە تٸلدەردٸ دامىتۋ بٶلٸمٸنٸڭ باس مامانى ەسەمگٷل قالتاەۆاعا وبلىس ەكٸمٸنٸڭ گراموتاسى مەن باعالى سىيلىق تابىس ەتتٸ.
- بەسقاراعاي ٶڭٸرٸ – قاشاننان-اق باق دارىعان كيەلٸ مەكەن عوي.قازٸر اۋداندا بارلىعى 28 ۇلتتىڭ ٶكٸلدەرٸ تاتۋ-تەتتٸ تٸرلٸك كەشٸپ جاتىر. اۋدانىمىزدا دوستىق ٷيٸ دە بار. 2008 جىلدان بەرٸ تٸل ورتالىعى جۇمىس ٸستەيدٸ. ەگەر بٷگٸن ەڭبەگٸم ەلەنٸپ, ماراپاتقا يە بولىپ جاتسام, بۇل مەنٸڭ عانا جەتٸستٸگٸم ەمەس, وسى سالادا جٷرگەن بارلىق ەرٸپتەستەرٸمنٸڭ ورتاق جەڭٸسٸ دەپ بٸلەمٸن, - دەيدٸ بەسقاراعاي اۋدانىنداعى ٸشكٸ ساياسات, مەدەنيەت جەنە تٸلدەردٸ دامىتۋ بٶلٸمٸنٸڭ باس مامانى ەسەمگٷل قالتاەۆا بٸزبەن قۋانىشىن بٶلٸسٸپ.
- ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر, سەمەي – الاشتىڭ استاناسى عوي. ۇلى اقىن ابايدىڭ وتانى دا وسى. ٶز باسىم تٸلگە, رۋحقا بايلانىستى شارالار سەمەيدە بٸرٸنشٸ باستاۋ الۋى كەرەك دەپ ويلايمىن, - دەيدٸ سەمەي قالالىق مەدەنيەت جەنە تٸلدەردٸ دامىتۋ بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى بەرٸك كٶپباەۆ.
بٶلٸم باسشىسى تاياۋدا الاش قوزعالىسىنىڭ كٶسەمٸ ەليحان بٶكەيحانوۆتىڭ 100 جىلدىعىنا بايلانىستى سەمەيدە ەسكەرتكٸش قويىلاتىنىن دا قۋانا جەتكٸزدٸ.
- كەشە عانا رەسپۋبليكالىق كوميسسييا بٸزدٸڭ ەليحان بٶكەيحانوۆقا ەسكەرتكٸش ورناتۋ جٶنٸندەگٸ ۇسىنىسىمىزدى قولداپ, ماقۇلدادى. اماندىق بولسا, جىلدىڭ اياعىندا نەمەسە كەلەر جىلدىڭ باسىندا سەمەيدە ەليحان بٶكەيحانوۆقا ارنالعان ەسكەرتكٸش بوي كٶتەرەدٸ, - دەيدٸ ول.
قاي مەرەكە بولماسىن ەن مەن كٷيسٸز, جىرسىز بولۋشى ما ەدٸ! سەمەي شاھارىنداعى ورتالىق ساياباققا جينالعان جۇرتشىلىق ٶسكەمەن, سەمەي, كۋرچاتوۆ قالالارى مەن جارما, بەسقاراعاي, بورودۋليحا, زىريان, ۇلان اۋداندارىنان كەلگەن ٶنەرپازداردىڭ كونتسەرتٸن تاماشالادى. ٶسكەمەندەگٸ «ۆايناح» ەتنومەدەني بٸرلەستٸگٸنٸڭ بيشٸلەرٸ «شەشەن بيٸن» ورىنداسا, بەسقاراعاي اۋدانىنان كەلگەن اپالى-cٸڭٸلٸ الفيرا جەنە گۋلفيرا يزمايلوۆالار كٶپشٸلٸك نازارىنا تاتار حالىق بيٸن ۇسىندى. بورودۋليحا اۋدانىنان كەلگەن ٶنەرپازدار ۋكراين حالىق ەنٸ «سمەرەكانى» ورىنداسا, كۋرچچاتوۆ قالاسىنداعى دوستىق ٷيٸنٸڭ جانىنان قۇرىلعان «سۆيتوچ» ەتنومەدەني ورتالىعىنىڭ جەتەكشٸسٸ نينا دميتروپاۆلەنكو ٶزٸنٸڭ «ۋكراينا س كازاحستانوم» اتتى اۆتورلىق ٶلەڭٸن وقىدى.
وسىلايشا سۇلۋ سەمەي شاھارىنىڭ تۇرعىندارى مەن قوناقتارى تاماشا بٸر مەرەكەگە كۋە بولدى. ەر تٸلدە شىرقالعان ەسەم ەۋەن كٶپكە دەيٸن كٶك اسپاندا قالىقتاپ تۇردى.
وتانىمىز - ورتاق, تٸلٸمٸز - تٷرلٸ, تٸلەگٸمٸز - بٸر
