Ramazan aiy – bereke men jaqsylyqqa toly ai. Ramazannyń ózge ailardan ereksheligi – Alla Taǵala bul aida Muhammed paiǵambarǵa (s.ǵ.s) Qurandy túsirip bastaǵan, orazany paryz qylǵan. Bul aida jánnat qaqpalary ashylyp, tozaq qaqpalary jabylady. Bul aida – Quran molynan oqylyp, duǵalar kóp jasalady. Bul aidy orazamen, ǵibadat-qulshylyqpen ótkerip, Allanyń meiirim-bereketinen molynan ustap qalý kerek. Sebebi, bul ai nóserlep jaýǵan kóktemgi jańbyr ispetti, kim baqshasyn soǵan daiyndasa bereketin kóredi, al kim nemquraily bolsa, maqurym qalady.
Endeshe, Ramazandy qalai tiimdi paidalanamyz?
Oraza – kei adamdardyń oilaǵanyndai, tamaq pen sýsynnan tyiylý ǵana emes. Alla Taǵala bul aidy musylman adamnyń kúnálary men qatelikterine keshirim jasaýyna basshylyq etti, endeshe ár musylman adam bul aidy eń kemel túrde qarsy alyp, kemel túrde ótkizýi kerek. Musylman jurtshylyǵyna Ramazandy barynsha paidaly ótkerýi úshin mynadai keńester beremiz:
Shynaiy táýbe. Orazanyń negizgi maqsaty – shynaiy táýbe jasaý. Táýbe – Allaǵa jaqyndatatyn alǵashqy qadam. Táýbeniń sharttary: kúnálardan alys bolý; jasaǵan kúnálary úshin keshirim tilep, jasaǵany úshin ókinish tanytý; ol iske qaita oralmaý; shynaiy imanmen saliqaly is jasaýǵa bel býý; eger jasaǵan kúnási sebepti áldekimge ziian keltirgen bolsa, aqysyn qaitarý.
Paryz amaldardy oryndaý: bes ýaqyt namazdy tolyq oqý; qazalaryn tolyqtyrý; zekettiń ýaqyty kelse óteý.
Bekitilgen súnnetterdi tolyq oqý;
Bekitilmegen súnnetterdi oqý: táhajjýd, duha, asyr men quptan namazynyń aldyndaǵy tórt rákaǵat súnnetter t.b.
Taraýih namazyn oqý, múmkin bolsa jamaǵatpen, múmkin bolsa meshitte imammen oqý;
Tildi jaman sózderden saqtaý: ǵaibat, ósek-ótirik, sógis aitpaý, jamandamaý;
Qulaqty haramnan tyiý: ósek aitylatyn oryndardan alys bolý, jaman sózdi adammen birge otyrmaý, mán-maǵynasyz óleń tyńdamaý, qasyńyzda bireý jaman aityp bastasa, oǵan «toqtat, doǵar» dep orazanyń izetin kórsetý;
Kózdi tyiý: jaman nársege qaramaý, tábet shaqyratyn taǵamdarǵa qaramaý, ashyq-jalańash kiingen adamdardan kózdi tyiý, mán-maǵynasyz baǵdarlamalar men jón-josyqsyz serialdar kórmeý;
Bes ýaqyt namazdy meshitte, jamaǵatpen oqýǵa tyrysý;
Ramazan boiy kúndelikti Quran oqý: shamasy kelse kúnine bir paradan, shamasy kelmese oqi alǵanynsha, biraq turaqty túrde oqyp turý;
Kúnine bir nemese birneshe hadis oqyp, jattap turýy;
Ramazan Quran aiy ekenin eskerip, kúnine birer aiattardan jattap turý;
Týysqandarmen qarym-qatynas jasaý, qonaqqa shaqyrý, qonaqqa barý, syilyq syilaý;
Kórshiler men aralas-quralas turatyn joldastarmen qatym-qatynas jasaý. Ramazan shattyǵymen bólisý;
Barynsha kóp zikir jasaý: júrgende, otyrǵanda «Sýbhanallah, Alhamdý lilláh, Allahý Akbar, Lá iláhá illallah» dep júrý;
Meshitterde bolyp jatqan sabaqtarǵa qatysý; fiqh, hadis, tápsir t.b.
Barynsha dáretpen júrýge tyrysý;
Otyz kún boiy azdap bolsa da kúndelikti muqtaj jandarǵa sadaqa berý, mysalǵa bir adam orazada 3000 tenge sadaqa bergisi kelse, ony otyzǵa bólip kúndelikti 100 tengeden berý.
Arazdasyp jaryspai qalǵan adamdardyń aralaryn túzeýge tyrysý;
Ózgelerge kómektesý ári jomarttyqty qalyptastyrý.
Aýyzashar jasaý jáne aýyzashar dastarhandaryna qatysý;
Paiǵambarymyzdyń (s.ǵ.s) ómirimen tanysý, Sira kitap oqý;
Sáresi men aýyzashar ýaqytynda Paiǵambar (s.ǵ.s) duǵalary men kórkem duǵalardy oqý, alaida uzaq sozyp jibermeý.
Ramazannyń kórkemdigin ózgelerge jetkizýge tyrysý, oraza ustamaǵandarǵa nasihat jasaý;
Aýyz ashýǵa asyǵý, aýyz bekiterde birnárse jeý, sebebi onda bereke bar;
Ramazannyń sońǵy kúnderinde meshitte iǵtikaf jasaý;
Shamasy kelse kishi qajylyqqa barý;
Áke-sheshe men jaqyn týysqandarǵa jaqsylyq jasaýdy umytpaý;
Qiyndyq shegip jatqan musylmandarǵa duǵa jasaý;
Mine, bul aitylǵandar – Ramazan aiynda jasalýy múmkin qaiyrly da salihaly ister. Bálkim, kei adamdar bulardy jaishylyq ýaqytta da jasap júrgen shyǵar, alaida osy berekeli aidyń qurmetine, Allaǵa taǵy bir taban jaqyndaý maqsatynda osy amaldardy iske asyrsaq, ózimiz úshin de, dinimiz úshin de kóp nárse istegen bolamyz.
Ramazan aiy berekeli bolsyn. Allanyń raqymy jaýsyn!
Naýryzbai qajy Taǵanuly
Uqsas jazbalar: