Búgin, 15 qarashada Beiimbet Mailinniń týǵanyna 130 jyl tolyp otyr, dep habarlaidy ULT.KZ.
Qazaq dalasynyń birtýar jazýshysy, dramatýrgi, qazaq ádebietin qalyptastyrýshylardyń biri, Beiimbet Jarmaǵambetuly Mailin 1894 jyly Qostanai ýezi, Dambar bolysyndaǵy Aqtóbe degen jerde (qazirgi Qostanai oblysy, Tobyl aýdany, Mailin keńshary) dúniege keldi. Qazaq halqynyń múddesi úshin qalam sermegen jazýshy, az ǵumyrynda bai rýhani mura qaldyryp, oqyrmandar júreginde máńgi saqtaldy.
"Mailin shyǵarmashylyǵy qazaq kinosyna da negiz bolǵan. Qazirgi rejisserler de ol kisiniń shyǵarmalaryna júginip otyr. Sonyń bir dáleli – rejisser Daniiar Salamattyń «Talaq» filmi. Film sátti shyqqan. Demek, Beiimbet shyǵarmalary qazirgi zamanǵy ónerdi de óristetip jatyr. Qandai zamanda da oqyrmany eselep óse beretin naǵyz klassika osy – Beiimbet Mailin shyǵarmalary dep tolyq aita alamyz", - deidi, jazýshy Ómirjan Ábdihalyq.
Birtýar jazýshy orta sharýa januiasynda ómirge kelgen. Bir jasqa tolar-tolmastan ákesinen, alty jasyna jaqyn sheshesinen airylyp ómir taýqymetin erte kórdi. Beiimbet Mailin áýeli aýyl moldasynan bilim alyp, hat tanidy. 1911-1915 jyldary Arǵynbai qajynyń medresesinde, Troitsk qalasyndaǵy Ýázifa medresesinde, Qostanaidaǵy oryssha-qazaqsha mektepte, Ýfa qalasyndaǵy “Ǵaliia” medresesinde bilim alady.
Jazýshy ádebietke alǵashqy qadamyn osy medresede oqyǵan kezderde basqan. Sýretker jazýshy oqyrmandarǵa keńinen tanylǵan shyǵarmasy “Shuǵanyń belgisin” 1915 jyly Ýfada “Ǵaliia” medresesinde oqyp júrgen kezinde jazǵan.
Jazýshynyń prozalyq shyǵarmasy keiinnen ózi basqarǵan “Sadaq” jýrnalynyń úsh sanynda jaryq kóredi. Medresede birqatar ozyq oily azamattarmen birge bilim alǵan. Olardyń qatarynda ózimen zamandas bolǵan bashqurttyń ataqty jazýshysy Saifý Qudash sekildi azamattar boldy. Beiimbet Mailin óziniń týǵan jeri, týǵan aýyly Aqtóbe týraly “On bes úi”, “Jalshy” degen áńgimeler jazdy. Kitap súier qaýymnyń, oqyrmannyń kóńiline jetkizip jazylǵan shyǵarmalary qazaq ádebietinde airyqsha atalyp ótiledi.
"Taǵy bir aitarymyz, Mailinniń jazý sheberligi. Artyq sóz, pálsapasyz, ómirdiń ózindei qarapaiym, ári janyńdy ezetin shyndyqpen jazýy ári ony sonshalyqty oqyrmanynyń ezýine kúlki úiire otyryp berýi Beiimbetke ǵana tán jazý úlgisi. Osy jazý sheberligi, qazaq ádebietine Mailin mektebi degen ataý engizdi. Sóitip, Beiimbet Mailin – qazaq áńgimesiniń atasy atandy", -dep pikir bildirdi Ómirjan Ábdihalyq.
Ol Qazaqstanda proza janrynyń, ásirese áńgime janrynyń damýyna úlken úles qosty. Daryndy ocherkshi jáne feletonshy retinde de tanymal. Beiimbet Mailinniń shyǵarmalary týraly qazirgi qazaq ádebietiniń maitalmandarynyń biri Ómirjan Ábdihalyq bylai deidi:
"Beiimbet Mailin shyǵarmalary tutas bir dáýirdiń galereiasy. Jazýshynyń ár shyǵarmasy HH ǵasyr basyndaǵy qazaq turmysyn, qoǵamnyń kóńil-kúiin, sovet úkimeti kúshpen ornatqan kezeńdegi qoǵamdyq-saiasi ózgeristerdiń el ishine qalai áser etkenin qarapaiym adamdardyń ómiri arqyly sheber kórsetedi. Sondai-aq, Mailin shyǵarmalary qazaqtyń psihologiiasyn tereń ári ótkir, shynaiy berýimen de áli kúnge deiin ózektiligin joǵaltpai, qazaq ádebietiniń klassikasyna balanady".
B. Mailin 1937 jyly 8 qazanda tutqyndalyp, 1938 jyly 26 aqpanda atyldy. 1957 jyly 16 sáýirde qaitys bolǵannan keiin aqtaldy. Jazýshy ómirden ozǵanymen onyń shyǵarmalary qazaq ádebietinde óshpes iz qaldyrdy. Oqyrmandar arasynda Beiimbet Mailin shyǵarmalary qazirgi kúnge deiin aktýaldy ári baǵaly.
"Onyń shyǵarmalary ár alýandyǵymen, ótkirligimen, shynailyǵymen baǵaly. Beiimbet áńgimelerin oqyǵan saiyn onyń keiipkerleri bizdiń zamanymyzda da kóp ekenin eriksiz moiyndaisyz. Bul jazýshy shyǵarmalarynyń ýaqytqa baǵynbai, keńistik sheńberinen shyǵyp ketken jasampazdyǵy, ólmeitin ómirsheńdigi", - deidi, jazýshy Ómirjan Ábdihalyq.
Bekbolat MUHTAROV
