بٷگٸن, 15 قاراشادا بەيٸمبەت مايليننٸڭ تۋعانىنا 130 جىل تولىپ وتىر, دەپ حابارلايدى ULT.KZ.
قازاق دالاسىنىڭ بٸرتۋار جازۋشىسى, دراماتۋرگٸ, قازاق ەدەبيەتٸن قالىپتاستىرۋشىلاردىڭ بٸرٸ, بەيٸمبەت جارماعامبەتۇلى مايلين 1894 جىلى قوستاناي ۋەزٸ, دامبار بولىسىنداعى اقتٶبە دەگەن جەردە (قازٸرگٸ قوستاناي وبلىسى, توبىل اۋدانى, مايلين كەڭشارى) دٷنيەگە كەلدٸ. قازاق حالقىنىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن قالام سەرمەگەن جازۋشى, از عۇمىرىندا باي رۋحاني مۇرا قالدىرىپ, وقىرماندار جٷرەگٸندە مەڭگٸ ساقتالدى.
"مايلين شىعارماشىلىعى قازاق كينوسىنا دا نەگٸز بولعان. قازٸرگٸ رەجيسسەرلەر دە ول كٸسٸنٸڭ شىعارمالارىنا جٷگٸنٸپ وتىر. سونىڭ بٸر دەلەلٸ – رەجيسسەر دانييار سالاماتتىڭ «تالاق» فيلمٸ. فيلم سەتتٸ شىققان. دەمەك, بەيٸمبەت شىعارمالارى قازٸرگٸ زامانعى ٶنەردٸ دە ٶرٸستەتٸپ جاتىر. قانداي زاماندا دا وقىرمانى ەسەلەپ ٶسە بەرەتٸن ناعىز كلاسسيكا وسى – بەيٸمبەت مايلين شىعارمالارى دەپ تولىق ايتا الامىز", - دەيدٸ, جازۋشى ٶمٸرجان ەبدٸحالىق.
بٸرتۋار جازۋشى ورتا شارۋا جانۇياسىندا ٶمٸرگە كەلگەن. بٸر جاسقا تولار-تولماستان ەكەسٸنەن, التى جاسىنا جاقىن شەشەسٸنەن ايرىلىپ ٶمٸر تاۋقىمەتٸن ەرتە كٶردٸ. بەيٸمبەت مايلين ەۋەلٸ اۋىل مولداسىنان بٸلٸم الىپ, حات تانيدى. 1911-1915 جىلدارى ارعىنباي قاجىنىڭ مەدرەسەسٸندە, ترويتسك قالاسىنداعى ۋەزيفا مەدرەسەسٸندە, قوستانايداعى ورىسشا-قازاقشا مەكتەپتە, ۋفا قالاسىنداعى “عالييا” مەدرەسەسٸندە بٸلٸم الادى.
جازۋشى ەدەبيەتكە العاشقى قادامىن وسى مەدرەسەدە وقىعان كەزدەردە باسقان. سۋرەتكەر جازۋشى وقىرماندارعا كەڭٸنەن تانىلعان شىعارماسى “شۇعانىڭ بەلگٸسٸن” 1915 جىلى ۋفادا “عالييا” مەدرەسەسٸندە وقىپ جٷرگەن كەزٸندە جازعان.
جازۋشىنىڭ پروزالىق شىعارماسى كەيٸننەن ٶزٸ باسقارعان “ساداق” جۋرنالىنىڭ ٷش سانىندا جارىق كٶرەدٸ. مەدرەسەدە بٸرقاتار وزىق ويلى ازاماتتارمەن بٸرگە بٸلٸم العان. ولاردىڭ قاتارىندا ٶزٸمەن زامانداس بولعان باشقۇرتتىڭ اتاقتى جازۋشىسى سايفۋ قۇداش سەكٸلدٸ ازاماتتار بولدى. بەيٸمبەت مايلين ٶزٸنٸڭ تۋعان جەرٸ, تۋعان اۋىلى اقتٶبە تۋرالى “ون بەس ٷي”, “جالشى” دەگەن ەڭگٸمەلەر جازدى. كٸتاپ سٷيەر قاۋىمنىڭ, وقىرماننىڭ كٶڭٸلٸنە جەتكٸزٸپ جازىلعان شىعارمالارى قازاق ەدەبيەتٸندە ايرىقشا اتالىپ ٶتٸلەدٸ.
"تاعى بٸر ايتارىمىز, مايليننٸڭ جازۋ شەبەرلٸگٸ. ارتىق سٶز, پەلساپاسىز, ٶمٸردٸڭ ٶزٸندەي قاراپايىم, ەرٸ جانىڭدى ەزەتٸن شىندىقپەن جازۋى ەرٸ ونى سونشالىقتى وقىرمانىنىڭ ەزۋٸنە كٷلكٸ ٷيٸرە وتىرىپ بەرۋٸ بەيٸمبەتكە عانا تەن جازۋ ٷلگٸسٸ. وسى جازۋ شەبەرلٸگٸ, قازاق ەدەبيەتٸنە مايلين مەكتەبٸ دەگەن اتاۋ ەنگٸزدٸ. سٶيتٸپ, بەيٸمبەت مايلين – قازاق ەڭگٸمەسٸنٸڭ اتاسى اتاندى", -دەپ پٸكٸر بٸلدٸردٸ ٶمٸرجان ەبدٸحالىق.
ول قازاقستاندا پروزا جانرىنىڭ, ەسٸرەسە ەڭگٸمە جانرىنىڭ دامۋىنا ٷلكەن ٷلەس قوستى. دارىندى وچەركشٸ جەنە فەلەتونشى رەتٸندە دە تانىمال. بەيٸمبەت مايليننٸڭ شىعارمالارى تۋرالى قازٸرگٸ قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ مايتالماندارىنىڭ بٸرٸ ٶمٸرجان ەبدٸحالىق بىلاي دەيدٸ:
"بەيٸمبەت مايلين شىعارمالارى تۇتاس بٸر دەۋٸردٸڭ گالەرەياسى. جازۋشىنىڭ ەر شىعارماسى حح عاسىر باسىنداعى قازاق تۇرمىسىن, قوعامنىڭ كٶڭٸل-كٷيٸن, سوۆەت ٷكٸمەتٸ كٷشپەن ورناتقان كەزەڭدەگٸ قوعامدىق-ساياسي ٶزگەرٸستەردٸڭ ەل ٸشٸنە قالاي ەسەر ەتكەنٸن قاراپايىم ادامداردىڭ ٶمٸرٸ ارقىلى شەبەر كٶرسەتەدٸ. سونداي-اق, مايلين شىعارمالارى قازاقتىڭ پسيحولوگيياسىن تەرەڭ ەرٸ ٶتكٸر, شىنايى بەرۋٸمەن دە ەلٸ كٷنگە دەيٸن ٶزەكتٸلٸگٸن جوعالتپاي, قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ كلاسسيكاسىنا بالانادى".
ب. مايلين 1937 جىلى 8 قازاندا تۇتقىندالىپ, 1938 جىلى 26 اقپاندا اتىلدى. 1957 جىلى 16 سەۋٸردە قايتىس بولعاننان كەيٸن اقتالدى. جازۋشى ٶمٸردەن وزعانىمەن ونىڭ شىعارمالارى قازاق ەدەبيەتٸندە ٶشپەس ٸز قالدىردى. وقىرماندار اراسىندا بەيٸمبەت مايلين شىعارمالارى قازٸرگٸ كٷنگە دەيٸن اكتۋالدى ەرٸ باعالى.
"ونىڭ شىعارمالارى ەر الۋاندىعىمەن, ٶتكٸرلٸگٸمەن, شىنايلىعىمەن باعالى. بەيٸمبەت ەڭگٸمەلەرٸن وقىعان سايىن ونىڭ كەيٸپكەرلەرٸ بٸزدٸڭ زامانىمىزدا دا كٶپ ەكەنٸن ەرٸكسٸز مويىندايسىز. بۇل جازۋشى شىعارمالارىنىڭ ۋاقىتقا باعىنباي, كەڭٸستٸك شەڭبەرٸنەن شىعىپ كەتكەن جاسامپازدىعى, ٶلمەيتٸن ٶمٸرشەڭدٸگٸ", - دەيدٸ, جازۋشى ٶمٸرجان ەبدٸحالىق.
بەكبولات مۇحتاروۆ
