Kez kelgen óner ordasynyń tarihy ǵimarattan emes, sol shańyraqtyń irgesin bekitip, alǵashqy kúnnen bastap onyń tynys-tirshiligin qalyptastyrǵan adamdardan bastalady. Almaty qalasyndaǵy «Alataý» dástúrli óner teatry 2016 jyly esigin aiqara ashqan sátten bastap ulttyq ónerdi dáripteýdi basty murat etti. Sol kúnnen beri bul teatrdyń qalyptasýy men damýyna ólsheýsiz eńbek sińirip kele jatqan ardager qyzmetkerler bar.
Olar — teatrdyń ár qoiylymynyń, árbir mádeni sharanyń minsiz ótýine jaýapty bolǵan jandar. Qiyndyqqa moiymai, jańadan qurylǵan ujymmen birge teatrdyń baǵyt-baǵdaryn aiqyndap, ony búgingi deńgeiine jetkizýge úles qosqan tájiribeli mamandar.
Kino salasyna arnalǵan ǵumyr
Dóńgelekterdiń dúbiri… Uly Saryarqanyń sheksiz dalasyn boilai poiyz júitkip keledi. Bolashaqqa qarai asyqqan sol poiyzda jas jigit bar — kinoinjener diplomyn endi ǵana alǵan ol Qazaq KSR Memlekettik kino komitetiniń joldamasymen jumysqa attanýda. Dóńgelek soǵysyna úndese onyń júregi de dúrsil qaǵady. Ol Qazaqstannyń eń kórikti qalalarynyń biri — Ile Alataýynyń baýraiynda ornalasqan Almaty qalasyna bet alǵan.
Jas jigit ol kezde bul qalanyń júregin máńgilikke baýrap alyp, ómiriniń eń baqytty, jarqyn, mazmundy jyldaryn osynda ótkizetinin áli bilmegen edi. Jiyrma eki jastaǵy jigit «Arman» kinoteatrynyń tabaldyryǵyn attaǵan sátten bastap, ol kórermenderge kino qyzmetin kórsetý isine qyryq jyldan astam ǵumyryn arnaidy. Bul — Vladimir Dolgov.
Foto: Vladimir Dolgov
Vladimir Sergeevich RKFSR-dyń Tambov oblystyq qalasynda jumysshy men úi sharýasyndaǵy ananyń otbasynda 1952 jyly dúniege kelgen. Ony ákesi Sergei men anasy Aleksandra tárbielep ósirdi. Mektepti bitirgen soń Leningrad kinoinjenerler institýtyna oqýǵa túsip, kinoinjener mamandyǵyn igerdi. Eńbek jolyn Almaty qalasyndaǵy eki zaldy «Arman» kinoteatrynda tehnikalyq jetekshi qyzmetinen bastady. Bul ótken ǵasyrdyń alysta qalǵan 70-jyldary edi…
«Arman» kinoteatrynyń tehnikalyq jetekshisi qyzmetine kirispes buryn, Vladimir búkil kinematografiialyq úderisti — kinostýdiiadan bastap kinoprokatqa deiin — óz kózimen kórip, tereń túsinýdi maqsat etti. Kino salasynyń árbir býynynda ol tehnologiianyń qyr-syryn meńgerip qana qoimai, kino ónerine ómirin arnaǵan qyzyqty jandarmen tanysty. Olardyń qatarynda qazaq kinosynyń ańyz tulǵalary — KSRO halyq ártisteri Sháken Aimanov, Farida Sháripova, Idris Noǵaibaev, Asanáli Áshimov, Qazaq KSR halyq ártisteri Ámina Ómirzaqova, Nurmuhan Jantórin bar edi.
Vladimir Sergeevichtiń kópjyldyq kásibi qyzmeti Almaty qalasynyń kino jáne mádeniet salasynyń damýymen tyǵyz bailanysty. 1976–1987 jyldary ol «Arman» kinoteatrynda aǵa injener qyzmetin atqardy.
1987–1995 jyldary Almaty qalalyq kinofikatsiia basqarmasynyń bas injeneri boldy. 1995 jyldan bastap onyń eńbek joly basqarýshylyq qyzmettermen jalǵasty. Ol: 1995–1997 jj. — «Arman» kinofestival ortalyǵy («Qazaqkinofest» AQ) direktory. 1997–1998 jj. — Almaty qalalyq kinovideo qyzmeti basqarmasynyń bas injeneri. 1998–1999 jj. — atalǵan basqarmanyń basshysy. 1999–2003 jj. — Almaty qalasy ákiminiń «Kinovideoobslýjivanie» kommýnaldyq qazynalyq kásipornynyń basshysy. 2003–2008 jj. — Almaty qalasy mádeniet basqarmasy jáne departamentine qarasty «Kinovideoobslýjivanie» kásipornynyń direktory. 2008–2011 jj. — atalǵan mekemeniń direktory qyzmetin jalǵastyrdy. 2012–2014 jj. — Almaty qalasy mádeniet basqarmasyna qarasty «Almatykino» mekemesiniń direktory. 2014–2016 jj. — «Nasihat» memlekettik kommýnaldyq qazynalyq kásipornynyń direktory.
2016 jyldan bastap Vladimir Sergeevich Almaty qalasy mádeniet basqarmasyna qarasty «Alataý» dástúrli óner teatrymen tyǵyz bailanysty eńbek etip keledi. Ol ár jyldary kinoqyzmet kórsetý bóliminiń jetekshisi, estý qabileti buzylǵandar mádeniet úiiniń ǵimaratyn paidalaný jónindegi injeneri, kórý jáne estý qabileti buzylǵan azamattardyń mádeni bos ýaqytyn uiymdastyrý bóliminiń mamany qyzmetterin atqardy. Qazirgi ýaqytta da osy salada eńbek etýde.
Vladimir Sergeevich Dolgov óz qyzmetine shyǵarmashylyqpen qaraityn, jaýapkershiligi joǵary, tártipti, saýatty ári bilikti maman retinde tanylǵan. Onyń basshylyǵymen Almaty qalasynyń kinoteatrlarynda avtomattandyrý jumystary júrgizilip, kino kórsetilim sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan birqatar ratsionalizatorlyq usynystar engizildi. Qazaqstanda alǵash ret STEREOKINO stereoskopiialyq jabdyqtary men DOLBY STEREO dybys júieleri ornatyldy.
Ol óz bilimin árdaiym áriptesterimen, sonyń ishinde jeke kinoteatr mamandarymen de bólisip keledi. Vladimir Sergeevichtiń táliminen ótken birneshe býyn shákirtter búginde Qazaqstannyń túkpir-túkpirindegi kinoteatrlarda tabysty eńbek etýde.
Almaty qalasyndaǵy Politehnikalyq kolledjdiń ótinishi boiynsha jyl saiyn kino-video-aýdio-vizýaldyq tehnika bóliminiń memlekettik bitirý emtihandarynyń memlekettik emtihan komissiiasynyń tóraǵasy retinde qatysady. Vladimir Sergeevich Almaty qalalyq Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik rámizderi jónindegi komissiiasynyń múshesi. 2008 jyldan bastap Qazaqstan kinematografister odaǵynyń múshesi. Kópjyldyq adal eńbegi úshin Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidentiniń Jarlyqtarymen: «Qazaqstan Respýblikasynyń Táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan Konstitýtsiiasyna 10 jyl», «Qazaqstan Respýblikasynyń Táýelsizdigine 20 jyl» mereitoilyq medaldarymen, sondai-aq Qazaqstan Respýblikasy Mádeniet jáne aqparat ministrliginiń «Mádeniet qairatkeri» belgisimen marapattalǵan.
Adal eńbek pen rýhani qyzmettiń úlgisi
Qazaq ónerinde óz taǵdyryn sahnamen, kameramen jáne kórermen júregimen máńgilikke bailanystyrǵan jandar bar. Solardyń biri — akter, óner qairatkeri Ǵazizhan Ibyraihanuly Ádilhanov.
Ol 1959 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysy, Zaisan aýdanyna qarasty qasietti Shilikti aýylynda dúniege keldi. Tabiǵaty tumsa, tarihy tereń bul óńir talai daryndy perzentti túletken. Ǵazizhan Ibyraihanulynyń boiyndaǵy ónerge degen ynta men rýhani tereńdik te sol týǵan topyraqtan bastaý alǵandai.
Foto: Ǵazizhan Ádilhanov
Mektep qabyrǵasyn támamdaǵan soń aýylda eńbek etip, ómirdiń alǵashqy sabaqtaryn tájiribeden úirendi. Al 1979 jyly ol óner jolyn sanaly túrde tańdady. Almaty qalasyndaǵy Estrada jáne tsirk óneri stýdiiasyna oqýǵa túsip, 1981 jyly ony oidaǵydai aiaqtady. Bul kezeń onyń sahnalyq sheberliginiń irgetasyn qalaǵan jyldar boldy.
Jas ónerpaz Qazaqstan Respýblikasynyń halyq ártisi Gúljihan Ǵalivadan tálim alyp, onyń shákirti atandy. Ustaz ben shákirt arasyndaǵy rýhani bailanys Ǵazizhan Ádilhanovtyń akterlik bolmysynyń qalyptasýyna airyqsha yqpal etti.
1981 jyly ol Almaty memlekettik teatr institýtyna oqýǵa túsip, 1986 jyly akterlik mamandyq boiynsha joǵary bilim aldy. Oqý barysynda qazaq sahna óneriniń alyp tulǵalary — Káýken Kenjetaev, Torǵyn Tasybekova, Esim Segizbaev, Máriiam Jaqsymbetova syndy halyq ártisteriniń sheberhanasynan ótip, kásibi shyńdalý mektebinen ótti.
Ǵazizhan Ibyraihanulynyń shyǵarmashylyq joly keń ári san qyrly. Ol uzaq jyldar boiy Jetisai mýzykalyq teatrynda, «Qazaqfilm» kinostýdiiasynda jemisti eńbek etti. Sonymen qatar «Qazaqstan», «Habar», «Almaty», «Hit TV» telearnalarynda qyzmet atqaryp, kórermenge san alýan obrazdarymen tanyldy. Teatr, kino jáne telejýrnalistika salalaryndaǵy bul tájiribe onyń akterlik diapazonyn keńeitip, kásibi bedelin arttyrdy.
2016 jyldan bastap Ǵazizhan Ádilhanov Almaty qalasy mádeniet basqarmasyna qarasty «Alataý» dástúrli óner teatry janyndaǵy Kórý jáne estý múmkindigi shekteýli azamattardyń mádeni demalysyn uiymdastyrý bóliminiń ónerpazdarynan quralǵan «Atamura» ult-aspaptar ansambli, «Armandastar», «Án-júrek», «Dos» vokaldy-aspapty ansamblderi negizinde shyǵarmashylyq baǵytta jumys jasap keledi.
Ónerge sińirgen eńbegi eleýsiz qalǵan joq. Ol «Qazaq óneriniń qairatkeri», «Mádeniet qairatkeri» ataqtarynyń, sondai-aq «Eńbek dańqy», «Batyrlar shapaǵaty», «Aziia sultany» medaldarynyń iegeri. Sonymen qatar Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń «Qurmet gramotasymen» marapattalǵan.
Ǵazizhan Ibyraihanuly Ádilhanov — ónerdi tek kásip emes, ómirlik murat dep túsingen tulǵa. Onyń sahnadaǵy árbir beinesinen ómirge degen qurmet, ulttyq rýh pen kórermenge degen adaldyq seziledi. Osyndai jandardyń arqasynda qazaq óneri óz biiginen túspei, urpaqtan urpaqqa jalǵasyp keledi.
Eńbek pen eseptiń ádiletin ustanǵan tulǵa – Aigúl Myrzaǵazyqyzy
Adam balasynyń qoǵamdaǵy orny tek ataqpen ne dańqpen emes, adal eńbegimen, minez-qulqymen, ustanǵan jolymen ólshenbek. «Eńbek etseń erinbei, toiady qarnyń tilenbei» degendi ómirlik qaǵida etken jandar bar. Solardyń biri — «Alataý» dástúrli óner teatrynyń qalyptasýy men damýyna únsiz bolsa da ólsheýsiz úles qosqan, esep pen ádilettiń tarazysyn teń ustaǵan Bekmuhamedova Aigúl Myrzaǵazyqyzy.
Foto: Aigúl Bekmuhamedova
Aigúl Myrzaǵazyqyzy 1967 jyly Qostanai oblysy, Áýliekól aýdany, Semioziornoe aýylynda dúniege kelip, jas kúninen-aq bilimge qushtarlyǵymen kózge tústi. Almaty qalasyndaǵy Jáýtikov atyndaǵy respýblikalyq fizika-matematika mektebin támamdaýy — onyń talap pen tártipke erte boi úiretkenin ańǵartsa kerek. Keiin Qazaq memlekettik basqarý akademiiasynda joǵary bilim alyp, ekonomist mamandyǵyn ielenýi — ómir jolyn sanaly túrde tańdaǵanynyń dáleli.Býhgalterlik esep — kózge kórinbeitin, biraq memlekettiń de, mekemeniń de tiregi. Aigúl Myrzaǵazyqyzy osy salada 1988 jyldan beri taban aýdarmai qyzmet etip keledi. Memlekettik te, kommertsiialyq ta uiymdarda shyńdalyp, 2002 jyldan bastap Almaty qalasy Mádeniet basqarmasyna qarasty mekemelerde bas býhgalter qyzmetin abyroimen atqardy. Al 2016 jyldan beri «Alataý» dástúrli óner teatrynda bas býhgalter, esep pen josparlaý bóliminiń jetekshisi retinde eńbek etip keledi.
Teatr — rýhtyń ordasy. Al sol rýhani ordanyń qarjylyq tártibi men turaqtylyǵy — esepshiniń ádildigi men tiianaqtylyǵyna bailanysty. Aigúl Myrzaǵazyqyzy óz isinde dáldik pen jaýapkershilikti serik etip, kásibi biliktiligin únemi jetildirip otyrdy. Salyq, býhgalterlik esep, MSFO, memlekettik jáne elektrondyq satyp alýlar salasyndaǵy bilimin tereńdetip, kásibi býhgalter sertifikatyna ie bolýy — sonyń aiǵaǵy.
Abai aitqan «Aqyl, qairat, júrekti birdei usta» degen ólshem bar. Aigúl Myrzaǵazyqyzynyń bolmysy osy úsh qasiettiń úilesimin tanytady: aqyly — esepte, qairaty — eńbekte, júregi — adaldyqta. Ujym arasynda bedeldi, isine myǵym, sózine berik, ujdanyn biik ustap, qyzmetin taza atqarǵan maman retinde tanylǵan.
Otbasy — adamǵa berilgen amanat. Ol — jary, tórt balanyń anasy. Qyzmet pen otbasyny teń ustaý — ekiniń birine buiyra bermeitin qasiet.
2026 jyly «Alataý» dástúrli óner teatryna 10 jyl tolǵaly otyr. Osy on jylǵa jýyq ýaqyt ishinde teatrdyń qarjylyq negiziniń berik qalanýyna, esep-qisabynyń ádil júrgizilýine úles qosqan Aigúl Myrzaǵazyqyzy — eńbegimen elge syily, qyzmetimen qurmetti tulǵa. Mundai jandar jai ǵana qyzmetker emes, mekemeniń ishki tiregi, tynysh eńbektiń iesi.
Sahnaǵa adal, ónerge jaýapty tulǵa – Násipjan Beibituly
Óner — oiyn-kúlki úshin ǵana emes, eldiń rýhyn tárbieleitin, sanany sergek ustaityn qasietti jol. Sol jolda mańdai terin aiamai, sózdiń salmaǵyn, sahnanyń jaýapkershiligin tereń sezinip qyzmet etken azamattar bolady. «Alataý» dástúrli óner teatrynyń on jyldyq tarihynda sondai tulǵalardyń biri — Basshybai Násipjan Beibituly.
Foto: Násipjan Basshybai
Násipjan Beibituly 1979 jyly Almaty oblysy, Balqash aýdany, Balatopar aýylynda dúniege keldi. Jastaiynan ónerge jaqyn bolyp, sóz qadirin, sahna mádenietin erte tanydy. Almaty qalasyndaǵy T. Júrgenov atyndaǵy Qazaq memlekettik óner akademiiasynda «Sóz sóileý» janrynyń akteri mamandyǵyn meńgerýi — onyń óner jolyn sanaly túrde tańdaǵanyn kórsetedi. Bul — tilge ǵana emes, oiǵa, minezge, adam bolmysyna jaýap beretin kúrdeli sala.
Eńbek jolyn Almaty qalasynyń Memlekettik qýyrshaq teatrynan bastaǵan ol, keiin teleradio keńistiginde de ózindik qoltańbasyn qaldyrdy. «Habar», «Shahar», «Almaty» telearnalary men Qazaq radiosyndaǵy júrgizýshilik, dýbliaj salasyndaǵy qyzmeti — onyń sózge uqypty, tyńdarmanǵa jaýapty óner iesi ekenin tanytty. Qazaqkontsert sahnasynda uzaq jyldar boiy júrgizýshi bolýy — kásibi senimniń belgisi.
2017 jyldan bastap Násipjan Beibituly «Alataý» dástúrli óner teatrynyń akterlik quramyna qabyldanyp, teatrdyń shyǵarmashylyq tynysyn qalyptastyrýǵa belsene aralasty. Ol somdaǵan Qunanbai, Muqaǵali, Kótibar, Shyǵaibai syndy beineler — jai ról emes, tarih pen halyq jadyndaǵy tulǵalardyń kórkem beinesi edi. Ár keiipker arqyly ol kórermenge oi tastap, sózdiń salmaǵyn sezindire bildi.
Óner joly — tek talanttyń ǵana emes, minez ben jaýapkershiliktiń tarazysy. Ál-Farabi «Adamǵa eń áýeli tárbie berilýi kerek, tárbiesiz berilgen bilim — adamzattyń qas jaýy» dep eskertken. Násipjan Beibituly úshin sahna — jai ǵana óner kórsetetin oryn emes, adamdy tárbieleitin rýhani mektep. Al teatr — sol tárbieniń ordasy.
Ol akter retinde ár rólge jan bitirip qana qoimai, sahna ádebin, sóz mádenietin, kórermen aldyndaǵy jaýapkershilikti tereń sezine bildi. Sondyqtan da onyń shyǵarmashylyq joly birte-birte ujymnyń ortaq múddesine qyzmet etý deńgeiine ulasty. Násipjan Beibituly teatrdyń ishki tynysyn, akterlik quramnyń áleýetin, kórkemdik baǵyttyń mańyzyn jaqsy túsinetin azamat retinde tanyldy.
Osy senimniń nátijesinde ol «Alataý» dástúrli óner teatrynda aldymen kórkemdik jetekshi, keiin direktordyń shyǵarmashylyq máseleleri jónindegi orynbasary qyzmetine taǵaiyndaldy. Bul — onyń ónerge adaldyǵy men adamdyq jaýapkershiliginiń zańdy jalǵasy edi.
Bul — kezdeisoq kóterilgen mansap emes, jyldar boiǵy eńbektiń, senim men tájiribeniń jemisi. Teatrdyń ideialyq baǵytyna, repertýarlyq sapasyna, akterlik quramnyń shyǵarmashylyq ósýine yqpal etip júrgen Násipjan Beibituly búgingi kúni «Alataý» teatrynyń tirek tulǵalarynyń biri.
2026 jyly on jyldyq belesin atap ótkeli otyrǵan «Alataý» dástúrli óner teatry úshin Násipjan Beibituly — osy shańyraqta on jylǵa jýyq ýaqyt boiy tabandylyqpen eńbek etip, sahnadan basshylyq deńgeiine deiin ósken, ónerge adal, jaýapkershilikti azamat. Mundai jandar teatr tarihynda árdaiym qurmetpen atalmaq.
Ónerge qyzmet etý — ózińe emes, elge qyzmet etý. Al el úshin etken eńbek — eshqashan eleýsiz qalmaidy.
Fotolar: “Alataý” dástúrli óner teatrynyń baspasóz qyzmetinen
