On eki aidyń sultany

On eki aidyń sultany

Ramazan – on eki aidyń sultany, berekeli de keshirimi mol ai. Bizdiń halqymyz ejelden ramazandy erekshe qasterlep, «On eki aidyń sultany» dep ataǵan. Berekesi mol aida jaramazan jyryn aityp, orazanyń kelgenin qýanyshpen jetkizip, nasihattaǵan. Al aýyzashar dastarqany rýhani suhbattyń, bata men izgi tilektiń qainary bolǵan. Aýyz bekitken adamdy airyqsha qadirlep, oǵan aýyzashar berý – baǵzydan kele jatqan salt-dástúrimiz ben ádet-ǵurpymyz.

Tańǵy sáresi ár shańyraq úshin qýanyshty sát bolsa, keshki aýyzashar aǵaiyn men týysty, bir qaýym eldi imandylyqqa uiytqan, merekesi men berekesi úilesken basqosý bolatyn. Allaǵa shúkir, bul igi dástúr ǵasyrdan-ǵasyrǵa jalǵasyp, jańǵyryp keledi.

Kúndelikti tirshilik qamymen júretin pendeniń júregine bul aida iman nury quiylady. Óitkeni oraza adamdy taqýalyqqa tárbieleidi. Sabyrlyq, qaiyrymdylyq, meiirimdilik, baýyrmaldyq sekildi adamdyq asyl qasietter artyp, iman kúsheiedi.

Ramazan – Allanyń meiirimi tógilip, jumaqtyń esigi aiqara ashylatyn, imandy kúsheitýge múmkindik berilgen berekeli ai. Bul – Jaratýshy Iemizdiń uly syiy ári nyǵmeti.

Saýaptar eselenip jazylatyn aida jasalǵan qaiyrly istiń qaitarymy adam balasy úshin qupiia-syr. Tipti aýyz bekitýshige beriletin syi men saýap, qurmet pen marapat paiǵambarlar men perishtelerge de belgisiz.
Qudsi hadiste Alla Taǵala:

«Aýzy berik adam iship-jeýin Men úshin doǵardy. Oraza – Meni men qulymnyń arasyndaǵy ǵibadat. Oǵan beriletin syidy Men ǵana ólshep, Men ǵana beremin. Aýzy berik qulymnyń ashtyq pen shóldegende shyǵatyn aýzynyń isi men úshin miskten de artyq» dep súiinshilegen.

Sharapaty men shapaǵaty mol aida kúnáli isterden bas tartyp, saýap jinaýǵa, ishki dúniemizdi tazartýǵa, Jaratýshynyń razylyǵyna bólenýge múmkindik mol.

Ramazannyń qadirin jaqsy túsingen sahabalar orazaǵa alty ai qalǵan sátten bastap:

«Rabbymyz, bizdi Ramazan aiyna aman-esen jetkize gór!» dep duǵa etken.

Pendeniń osy aida ustaǵan orazasy, qosymsha qulshylyqtary, ózgelerge jasaǵan qaiyrymdylyǵy, barlyq saýapty amaldary eselenip jazylady.
Oraza – kúndiz tek iship-jeýden ózin shekteý degen sóz emes. Oraza – rýhtyń azyǵy, tánniń shipasy. Ramazan jan men tándi rýhani tazartatyn, musylman úshin úlken sabyr mektebi. Aýzy berik jandar ádep bilmes pendelerdiń ózine jasaǵan keibir oǵash is-áreketterin kórip, turpaiy sózderin estise de: «Men orazamyn» degen bir aýyz sózben nápsisine toqtaý salyp, sabyr saqtaidy. Al sabyr iesine beriletin syi – jannat.
Densaýlyǵyna bailanysty nemese kárilik jetip oraza ustaýǵa shamasy jetpegen adamdar aýyz bekitken kisilerge ­aýyzashar berse, ol da – úlken saýap.

Paiǵambarymyz Muhammed (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn):

«Alla Taǵala eń bolmasa bir túiir qurma, tipti bir urttam sýmen bolsa da qamqorlyq jasaǵanǵa saýap jazady…» degen.

Orazany rýhani turǵydan sezingen jan Allanyń teńdessiz syiynan shet qalǵysy kelmeitini haq.

Ramazan – raqym aiy! Qasietti aidyń qurmeti úshin bir-birin keshirip, meiirimdilik jolyn ustanǵan pendeler saýapqa keneledi. Ózgege meiirim kórsetken adamǵa Alla Taǵala ony meiirimine bóleidi. Keshirgenge – keshirim jasalady.

Ramazan – jaqsylyq aiy. Orazada árbir jaqsy amaldyń saýaby eselenip jazylady. Hadis-sharifte aitylǵandai, «adam balasynyń barlyq igi isteriniń saýaby artady. Árbir jaqsylyqqa on eseden jeti júz esege deiin saýap jazylady».

Ramazan – rýhani jańarý aiy. Jerdi meken etken ań men qustyń, barlyq tirshilik iesiniń jyl mezgilderinde jańarý, túleý, ózgerý úderisinen ótetini belgili. Al Allanyń adam balasyna bergen sheksiz nyǵmeti, teńdessiz syiy sanalǵan oraza – kúnáǵa betpe-bet kelýden saqtaityn, jan dúniemizdi, minez-qulqymyzdy jaqsylyqqa tárbieleitin, rýhani túlep shyǵatyn qulshylyq.


Ramazan – Quran aiy. Quran – adamzatty nadandyqtan, zulymdyqtan týra jolǵa, ilim men órkeniet jolyna bastaityn Haq kitap. Qasietti kitabymyz ómirdiń barlyq salasyn qamtyǵan, adamnyń adamǵa tán ómir súrýin úiretetin Allanyń kemshiliksiz kemel sózi. Quran – eshqashan ǵasyr sońynda qalmaityn, kerisinshe, ǵasyrdy, zamandy óz sońyna jeteleitin Jaratýshydan tiriler úshin túsken uly sóz. Onyń kórkemdiginde shek joq. Búgingi kúnge deiin, osy saǵatqa deiin ulyq kitaptardyń ishinde ózgeriske ushyramaǵan tek Quran ǵana.


Quran oqylǵan, oǵan amal etilgen úide, jerde, elde tynyshtyq ornaidy, Allanyń bereketi bolady. Budan túietin oi – Quransyz ómirdiń máni de, sáni de joq. Paiǵambarymyzdyń (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn) hadisinde:

«Úilerińizde Quran Kárimdi kóp oqyńyzdar. Sebebi Quran oqyl­ma­ǵan úide jaqsylyq, bereke az bolady. Ondai úi-ishi árdaiym qiyn­shylyqta bolady. Iaǵni ondai úide tynyshtyq bolmaidy» degen.


Rýhani bailyqtan alshaqtai bastaǵan adamnyń júregi mazasyz kúi keshetini belgili. Tipti úmitsizdikke urynady. Budan qutylýdyń joly qaisy? Árine, taǵy qaitalap aitamyz, ol – Quran. Quran Kárim ózine umtylǵan jandar úshin – úmit kózi. «Quran oqý – kóńildiń shipasy» dep Paiǵambarymyz (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn) tekke aitpaǵan. Iá, dári-dármekpen emdelmeitin dert Quranmen emdeledi. «Kim Qurannan shipa tappasa, oǵan basqa em joq» dep aitqan Alla Elshisiniń (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn) sózi túsingenge kóp oi tastaidy.

Ramazan – sabyr aiy. Aýyz bekitken adam ózgeniń óreskel áreketine tózip, ózin kúná jasaýdan tyiyp, oǵan sabyr etedi. Sabyr degenimiz – oilamaǵan jerden áldeqandai bir qiyndyqqa tap bolǵanda, unjyrǵań túsip, toryqqan sátińde óz-ózińdi jigerlendirip, ómirdiń ózi Allanyń synaǵy ekendigin oiyńa alyp, shaitannyń salǵan san túrli ýaiym-qaiǵysyna berilmesten, túk bolmaǵandai qasqaia qarsy turý. Sabyr saqtai bilýdiń ózi Allanyń jazǵan taǵdyryna shynaiy iman keltirýden, oǵan rizashylyqpen moiynsunýdan, iaǵni shúkirlik etýden kelip shyǵady.

Hadiste:

«Múminniń isi qandai ǵajap! Onyń qai isi bolmasyn qaiyrly. Alaida bul musylmannyń qana mańdaiyna buiyrǵan. Ol jaqsylyqqa tap bolsa, birden shúkirshilik etedi – bul oǵan qaiyrly. Eger ol qandai da bir qiyndyqqa tap bolsa, dereý sabyrlylyq tanytady – bul oǵan qaiyrly» delingen.

Orazań qabyl bolsyn, ustaǵan jan!