“El bolamyn deseń, besigińdi túze” degen qaǵida Qytaidyń uzaqmerzimdi josparynyń bir bóligi ispettes. Búginde jańa tehnologiianyń damýy jaǵynan qaryshtap ketken kúnshyǵys eli bul jetistikke ǵylym-bilimdi jolǵa qoiǵanynyń arqasynda jetip otyr deýge bolady. Bilimdi urpaq tárbieleleýge QHR azamattary balabaqsha tabaldyryǵynan bastap zor kóńil bóletinin ult.kz tilshisi Shyńjań Uiǵyr avtonomiialyq aýdanyna barǵan saparynda kóz jetkizip qaitty.
Sapar barysynda qazaqstandyq tilshiler jasandy intellektini damytyp otyrǵan birneshe kásiporynǵa bas suqqan edi, qazirgi kóptegen mamandyqty tehnologiia almastyra alatynyna kýá boldy. Bul rette «bolashaqta adamǵa qandai mamandyqtar qalady?» degen zańdy suraq týyndaidy. Degenmen álemdi damytý úshin mamandyqty saqtap qalatyn emes, jańa mamandyqtar oilap tabatyn kreatorlar qajet shyǵar?
Búginde ózgermeli qoǵamǵa tez beiimdeletin, jańasha oilai alatyn, tehnologiiany meńgerip qana qoimai, ony jańa ideialar jasaýǵa paidalana biletin adamdar qajet ekeni anyq.
Osy rette Qytai bilim berý júiesi jattandy bilim, qasań túsinikten arylyp, shyǵarmashylyq damý, kreativti oilaý qabiletin damytýǵa basa nazar aýdaratyn kórinedi. Muny Úrimji qalasynyń Tianshan aýdanynda 1949 jyly qurylǵan «Hýntsi» (qazaqsha ataýy — «Qyzyl Tý») balabaqshasynan baiqaýǵa bolady eken.
Balabaqsha basshylary mekemeni tarihy tereń, bilim berý salasynda qalyptasqan ózindik dástúrleri bar memlekettik úlgili balabaqsha dep tanystyrdy.
Mekemeniń bastapqy ataýy — «Dihýa qalasyndaǵy ekinshi áielder orta mektebi janyndaǵy balalar úii». 1960 jyly oǵan qazirgi ataýy berildi.
Qazirgi ýaqytta balabaqsha 4442,60 sharshy metr aýmaqty alyp jatyr, al ǵimarattarynyń jalpy alańy 6776,14 sharshy metrdi quraidy. Munda 14 oqý toby jumys isteidi, olarda 512 bala tárbielenip jatyr.
Foto: ult.kz
«Qyzyl Tý» balabaqshasynyń eń basty erekshelikteriniń biri – onyń kópetnosty quramy, dep otyr balabaqsha meńgerýshisiniń orynbasary Hýa Ioń hanym.
«Munda uiǵyr, han, hýei, qazaq, mońǵol, ózbek, qyrǵyz jáne basqa da ulttardyń balalary tárbielenedi. Túrli etnos ókilderiniń balalary birge ómir súrip, bilim alyp, ósip-ónedi. Bul balalardy etnosaralyq birlik rýhynda tárbieleýge tabiǵi orta qalyptastyrady. Balabaqsha óz qyzmeti úshin avtonomiialyq aýdan deńgeiinde birneshe ret «Qostildi bilim berý salasyndaǵy ozyq ujym» jáne «Etnosaralyq birlik salasyndaǵy ozyq ujym» ataqtaryna ie bolǵan.
Shyńjańda mektepke deiingi qostildi bilim berýdi belsendi engizý aiasynda «Qyzyl Tý» balabaqshasy árdaiym jetekshi ári úlgi kórsetýshi ról atqaryp keledi. Qostildi oqytý tek jekelegen til sabaqtarymen shektelmei, balabaqshany basqarý júiesine, tárbie protsesine, damytýshy ortany qalyptastyrýǵa jáne bilim berýdiń bes negizgi baǵytyna tolyqtai engizilgen», – deidi balabaqsha meńgerýshisiniń orynbasary.
Foto: ult.kz
Atalǵan balabaqshada otyz jyldan beri qyzmet atqaryp kele jatqan tárbieshi Aigúl Mádiqyzy balabaqshada qazaq balalar da bar ekenin aitady. Ol mekemeniń ereksheligi týraly aityp berdi.
«Bizdiń balabaqshamyzdyń tarihy tereńde jatyr. Bul balabaqshada balalar negizinen memlekettik tilde oqidy. Biz balalardyń ásirese shyǵarmashylyq damýyna kóp kóńil bólemiz», - deildi ol.
Aigúl Mádiqyzynyń aitýynsha jergilikti qazaqtar bul jaqta negizinen otbasynda ana tilinde sóilesip, ulttyq dástúrlerin ustanady eken.
Balabaqshanyń ózindik ereksheligin aiqyndaityn negizgi baǵyttar – «qostildi oqytý» men «ulttyq biler».
Qazaqstandyq jýrnalister ár toptaǵy balalardyń túrli ult ókilderiniń ulttyq kiimin kiip, bi úirenip jatqanyn kórip súisindi.
Foto: ult.kz
Foto: ult.kz
Foto: ult.kz
Balabaqsha ǵylymi-zertteý jumystaryn belsendi júrgizedi. Sondai-aq memlekettik pedagogterdiń biliktiligin arttyrý baǵdarlamasy aiasynda praktikalyq taǵylymdamalar ótkizý úshin birneshe ret alań retinde paidalanylyp, Shyńjańnyń túkpir-túkpirinen muǵalimderdi qabyldaǵan.
«Sonymen qatar balabaqsha oqý-tárbie protsesine Shyńjańnyń jergilikti beineleý óneri elementterin belsendi engizedi. Eresek toptaǵy balalar halyqtyq qolóner túrlerimen jáne sáýlet ónerimen tanysady. Balalar dástúrli qytai mádenietin de meńgeredi: Beijiń operasymen tanysyp, matany boiaýdyń dástúrli «chjajan» tehnikasyn úirenedi, gúl shaiyn daiyndaý tásilin meńgeredi. Munyń barlyǵy ulttyq dástúrler men búkilqytailyq mádeni murany úilesimdi sabaqtastyrýǵa múmkindik beredi.
Balabaqshaǵa kelgen qonaqtar mundaǵy tárbie sapasyn basqarý júiesiniń qatań ári ǵylymi negizde qurylǵanyn, al damytýshy ortanyń balaǵa baǵyttalǵanyn atap ótedi. Taqyryptyq aimaqtar balalardyń qyzyǵýshylyǵy men bilim alý múmkindigin ushtastyratyndai etip muqiiat uiymdastyrylǵan. Munda «ómirdiń árbir sáti – sabaq» degen qaǵida tolyq júzege asqan», – deidi Hýa Ioń hanym.
Aspazdyqty úirenetin bólmede balalardyń bir bóligi uiǵyr nanyn daiyndap jatsa, kelesi bólmede búldirshinder shai ishý rásimin ótkizip jatyr.
Foto: ult.kz
Foto: ult.kz
Taǵy bir bólmede búldirshinderge saǵattap lego qurastyryp oinaýǵa ruqsat. Hýa Ioń hanymnyń sózinshe balalarmen jumys barysynda tárbieshiler kásibi sheberlik pen pedagogikalyq baiyptylyq tanytady.
Foto: ult.kz
Meńgerýshi orynbasarynyń sózinshe tárbieshiler balalardy shydamdylyqpen tyńdap, qajet kezinde baǵyt-baǵdar berip, olardyń bastamalaryn qoldaidy. Serýen kezinde pedagogter balalardyń ózara yntymaqtastyq daǵdylaryn qalyptastyrýǵa jáne bir-birimen bólisýge daiyn bolýyna erekshe mán beredi, olardyń derbestigin qurmetteidi.
Qorshaǵan ortany kútip ustaý máselesinde balalardy ortaq múlikke uqypty qaraýǵa úiretedi. Munyń bári balabaqshanyń basty qaǵidasyn – «Balalardyń óz tájiribesi arqyly deni saý bolyp ósýine múmkindik berý» ustanymyn kórsetedi.
Foto: ult.kz
Balabaqshanyń damý maqsaty: «Avtonomiialyq aýdannyń erekshelikterine súiene otyryp, “Qyzyl Tý” balabaqshasynyń úzdik dástúrlerin saqtap, Shyńjańǵa tán erekshelikteri bar mektepke deiingi bilim berýdi damytýdyń ózindik jolyn qalyptastyrý» ekenin Hýa Ioń hanym aitty.
Foto: ult.kz
Foto: ult.kz
Foto: ult.kz
Foto: ult.kz
