“ەل بولامىن دەسەڭ, بەسٸگٸڭدٸ تٷزە” دەگەن قاعيدا قىتايدىڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ جوسپارىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ ٸسپەتتەس. بٷگٸندە جاڭا تەحنولوگييانىڭ دامۋى جاعىنان قارىشتاپ كەتكەن كٷنشىعىس ەلٸ بۇل جەتٸستٸككە عىلىم-بٸلٸمدٸ جولعا قويعانىنىڭ ارقاسىندا جەتٸپ وتىر دەۋگە بولادى. بٸلٸمدٸ ۇرپاق تەربيەلەلەۋگە قحر ازاماتتارى بالاباقشا تابالدىرىعىنان باستاپ زور كٶڭٸل بٶلەتٸنٸن ult.kz تٸلشٸسٸ شىڭجاڭ ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانىنا بارعان ساپارىندا كٶز جەتكٸزٸپ قايتتى.
ساپار بارىسىندا قازاقستاندىق تٸلشٸلەر جاساندى ينتەللەكتٸنٸ دامىتىپ وتىرعان بٸرنەشە كەسٸپورىنعا باس سۇققان ەدٸ, قازٸرگٸ كٶپتەگەن ماماندىقتى تەحنولوگييا الماستىرا الاتىنىنا كۋە بولدى. بۇل رەتتە «بولاشاقتا ادامعا قانداي ماماندىقتار قالادى?» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. دەگەنمەن ەلەمدٸ دامىتۋ ٷشٸن ماماندىقتى ساقتاپ قالاتىن ەمەس, جاڭا ماماندىقتار ويلاپ تاباتىن كرەاتورلار قاجەت شىعار?
بٷگٸندە ٶزگەرمەلٸ قوعامعا تەز بەيٸمدەلەتٸن, جاڭاشا ويلاي الاتىن, تەحنولوگييانى مەڭگەرٸپ قانا قويماي, ونى جاڭا يدەيالار جاساۋعا پايدالانا بٸلەتٸن ادامدار قاجەت ەكەنٸ انىق.
وسى رەتتە قىتاي بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ جاتتاندى بٸلٸم, قاساڭ تٷسٸنٸكتەن ارىلىپ, شىعارماشىلىق دامۋ, كرەاتيۆتٸ ويلاۋ قابٸلەتٸن دامىتۋعا باسا نازار اۋداراتىن كٶرٸنەدٸ. مۇنى ٷرٸمجٸ قالاسىنىڭ تيانشان اۋدانىندا 1949 جىلى قۇرىلعان «حۋنتسي» (قازاقشا اتاۋى — «قىزىل تۋ») بالاباقشاسىنان بايقاۋعا بولادى ەكەن.
بالاباقشا باسشىلارى مەكەمەنٸ تاريحى تەرەڭ, بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا قالىپتاسقان ٶزٸندٸك دەستٷرلەرٸ بار مەملەكەتتٸك ٷلگٸلٸ بالاباقشا دەپ تانىستىردى.
مەكەمەنٸڭ باستاپقى اتاۋى — «ديحۋا قالاسىنداعى ەكٸنشٸ ەيەلدەر ورتا مەكتەبٸ جانىنداعى بالالار ٷيٸ». 1960 جىلى وعان قازٸرگٸ اتاۋى بەرٸلدٸ.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا بالاباقشا 4442,60 شارشى مەتر اۋماقتى الىپ جاتىر, ال عيماراتتارىنىڭ جالپى الاڭى 6776,14 شارشى مەتردٸ قۇرايدى. مۇندا 14 وقۋ توبى جۇمىس ٸستەيدٸ, ولاردا 512 بالا تەربيەلەنٸپ جاتىر.
فوتو: ult.kz
«قىزىل تۋ» بالاباقشاسىنىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ – ونىڭ كٶپەتنوستى قۇرامى, دەپ وتىر بالاباقشا مەڭگەرۋشٸسٸنٸڭ ورىنباسارى حۋا يوڭ حانىم.
«مۇندا ۇيعىر, حان, حۋەي, قازاق, موڭعول, ٶزبەك, قىرعىز جەنە باسقا دا ۇلتتاردىڭ بالالارى تەربيەلەنەدٸ. تٷرلٸ ەتنوس ٶكٸلدەرٸنٸڭ بالالارى بٸرگە ٶمٸر سٷرٸپ, بٸلٸم الىپ, ٶسٸپ-ٶنەدٸ. بۇل بالالاردى ەتنوسارالىق بٸرلٸك رۋحىندا تەربيەلەۋگە تابيعي ورتا قالىپتاستىرادى. بالاباقشا ٶز قىزمەتٸ ٷشٸن اۆتونومييالىق اۋدان دەڭگەيٸندە بٸرنەشە رەت «قوستٸلدٸ بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى وزىق ۇجىم» جەنە «ەتنوسارالىق بٸرلٸك سالاسىنداعى وزىق ۇجىم» اتاقتارىنا يە بولعان.
شىڭجاڭدا مەكتەپكە دەيٸنگٸ قوستٸلدٸ بٸلٸم بەرۋدٸ بەلسەندٸ ەنگٸزۋ اياسىندا «قىزىل تۋ» بالاباقشاسى ەردايىم جەتەكشٸ ەرٸ ٷلگٸ كٶرسەتۋشٸ رٶل اتقارىپ كەلەدٸ. قوستٸلدٸ وقىتۋ تەك جەكەلەگەن تٸل ساباقتارىمەن شەكتەلمەي, بالاباقشانى باسقارۋ جٷيەسٸنە, تەربيە پروتسەسٸنە, دامىتۋشى ورتانى قالىپتاستىرۋعا جەنە بٸلٸم بەرۋدٸڭ بەس نەگٸزگٸ باعىتىنا تولىقتاي ەنگٸزٸلگەن», – دەيدٸ بالاباقشا مەڭگەرۋشٸسٸنٸڭ ورىنباسارى.
فوتو: ult.kz
اتالعان بالاباقشادا وتىز جىلدان بەرٸ قىزمەت اتقارىپ كەلە جاتقان تەربيەشٸ ايگٷل مەديقىزى بالاباقشادا قازاق بالالار دا بار ەكەنٸن ايتادى. ول مەكەمەنٸڭ ەرەكشەلٸگٸ تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
«بٸزدٸڭ بالاباقشامىزدىڭ تاريحى تەرەڭدە جاتىر. بۇل بالاباقشادا بالالار نەگٸزٸنەن مەملەكەتتٸك تٸلدە وقيدى. بٸز بالالاردىڭ ەسٸرەسە شىعارماشىلىق دامۋىنا كٶپ كٶڭٸل بٶلەمٸز», - دەيلدٸ ول.
ايگٷل مەديقىزىنىڭ ايتۋىنشا جەرگٸلٸكتٸ قازاقتار بۇل جاقتا نەگٸزٸنەن وتباسىندا انا تٸلٸندە سٶيلەسٸپ, ۇلتتىق دەستٷرلەرٸن ۇستانادى ەكەن.
بالاباقشانىڭ ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸگٸن ايقىندايتىن نەگٸزگٸ باعىتتار – «قوستٸلدٸ وقىتۋ» مەن «ۇلتتىق بيلەر».
قازاقستاندىق جۋرناليستەر ەر توپتاعى بالالاردىڭ تٷرلٸ ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ ۇلتتىق كيٸمٸن كيٸپ, بي ٷيرەنٸپ جاتقانىن كٶرٸپ سٷيسٸندٸ.
فوتو: ult.kz
فوتو: ult.kz
فوتو: ult.kz
بالاباقشا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن بەلسەندٸ جٷرگٸزەدٸ. سونداي-اق مەملەكەتتٸك پەداگوگتەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا پراكتيكالىق تاعىلىمدامالار ٶتكٸزۋ ٷشٸن بٸرنەشە رەت الاڭ رەتٸندە پايدالانىلىپ, شىڭجاڭنىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن مۇعالٸمدەردٸ قابىلداعان.
«سونىمەن قاتار بالاباقشا وقۋ-تەربيە پروتسەسٸنە شىڭجاڭنىڭ جەرگٸلٸكتٸ بەينەلەۋ ٶنەرٸ ەلەمەنتتەرٸن بەلسەندٸ ەنگٸزەدٸ. ەرەسەك توپتاعى بالالار حالىقتىق قولٶنەر تٷرلەرٸمەن جەنە سەۋلەت ٶنەرٸمەن تانىسادى. بالالار دەستٷرلٸ قىتاي مەدەنيەتٸن دە مەڭگەرەدٸ: بەيجٸڭ وپەراسىمەن تانىسىپ, ماتانى بوياۋدىڭ دەستٷرلٸ «چجاجان» تەحنيكاسىن ٷيرەنەدٸ, گٷل شايىن دايىنداۋ تەسٸلٸن مەڭگەرەدٸ. مۇنىڭ بارلىعى ۇلتتىق دەستٷرلەر مەن بٷكٸلقىتايلىق مەدەني مۇرانى ٷيلەسٸمدٸ ساباقتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بالاباقشاعا كەلگەن قوناقتار مۇنداعى تەربيە ساپاسىن باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ قاتاڭ ەرٸ عىلىمي نەگٸزدە قۇرىلعانىن, ال دامىتۋشى ورتانىڭ بالاعا باعىتتالعانىن اتاپ ٶتەدٸ. تاقىرىپتىق ايماقتار بالالاردىڭ قىزىعۋشىلىعى مەن بٸلٸم الۋ مٷمكٸندٸگٸن ۇشتاستىراتىنداي ەتٸپ مۇقييات ۇيىمداستىرىلعان. مۇندا «ٶمٸردٸڭ ەربٸر سەتٸ – ساباق» دەگەن قاعيدا تولىق جٷزەگە اسقان», – دەيدٸ حۋا يوڭ حانىم.
اسپازدىقتى ٷيرەنەتٸن بٶلمەدە بالالاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ ۇيعىر نانىن دايىنداپ جاتسا, كەلەسٸ بٶلمەدە بٷلدٸرشٸندەر شاي ٸشۋ رەسٸمٸن ٶتكٸزٸپ جاتىر.
فوتو: ult.kz
فوتو: ult.kz
تاعى بٸر بٶلمەدە بٷلدٸرشٸندەرگە ساعاتتاپ لەگو قۇراستىرىپ ويناۋعا رۇقسات. حۋا يوڭ حانىمنىڭ سٶزٸنشە بالالارمەن جۇمىس بارىسىندا تەربيەشٸلەر كەسٸبي شەبەرلٸك پەن پەداگوگيكالىق بايىپتىلىق تانىتادى.
فوتو: ult.kz
مەڭگەرۋشٸ ورىنباسارىنىڭ سٶزٸنشە تەربيەشٸلەر بالالاردى شىدامدىلىقپەن تىڭداپ, قاجەت كەزٸندە باعىت-باعدار بەرٸپ, ولاردىڭ باستامالارىن قولدايدى. سەرۋەن كەزٸندە پەداگوگتەر بالالاردىڭ ٶزارا ىنتىماقتاستىق داعدىلارىن قالىپتاستىرۋعا جەنە بٸر-بٸرٸمەن بٶلٸسۋگە دايىن بولۋىنا ەرەكشە مەن بەرەدٸ, ولاردىڭ دەربەستٸگٸن قۇرمەتتەيدٸ.
قورشاعان ورتانى كٷتٸپ ۇستاۋ مەسەلەسٸندە بالالاردى ورتاق مٷلٸككە ۇقىپتى قاراۋعا ٷيرەتەدٸ. مۇنىڭ بەرٸ بالاباقشانىڭ باستى قاعيداسىن – «بالالاردىڭ ٶز تەجٸريبەسٸ ارقىلى دەنٸ ساۋ بولىپ ٶسۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرۋ» ۇستانىمىن كٶرسەتەدٸ.
فوتو: ult.kz
بالاباقشانىڭ دامۋ ماقساتى: «اۆتونومييالىق اۋداننىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸنە سٷيەنە وتىرىپ, “قىزىل تۋ” بالاباقشاسىنىڭ ٷزدٸك دەستٷرلەرٸن ساقتاپ, شىڭجاڭعا تەن ەرەكشەلٸكتەرٸ بار مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋدىڭ ٶزٸندٸك جولىن قالىپتاستىرۋ» ەكەنٸن حۋا يوڭ حانىم ايتتى.
فوتو: ult.kz
فوتو: ult.kz
فوتو: ult.kz
فوتو: ult.kz
