Búgin 64 jasqa qaraǵan shaǵynda asa kórnekti aqyn, QR Memlekettik syilyǵynyń laýreaty Esenǵali Ábdijapparuly Raýshanov jaryq dúniemen qosh aitysty. Qaraly habardy estip qalyń qazaqpen birge qaiǵyrǵan qalamger qaýym áleýmettik jelide kóńil aityp, joqtaý sózin óleńmen órnektedi.
Ult portalynyń redaktsiiasy sol jazbalar men óleńderdi oqyrman nazaryna usynǵandy jón kórip otyr.
Qaida ushtyń?
Baiqatyp bir sumdyqtyń bastalǵanyn,
Qaida ushtyń, qara baýyr Qasqaldaǵym?
Sen ediń arqa súier artymdaǵy,
Qashalǵan qara óleńnen tas qorǵanym.
Qaiǵynyń qalyń bulty áli qaptap,
Jyljidy alǵa qarai ómir attap.
Otyrmyn qara óleńdi jubata almai,
Jylaǵan daýys aityp, seni joqtap.
Asqar taý, baitaq dalań kúńirendi,
Jylatyp júregi bar tirilerdi.
Urpaqpen tabystyryp seni izdegen,
Jasaidy jetim qalǵan jyryń endi...
Nesipbek Aituly
Qazaq ádebietinde, poeziiasynda ózinshe mektep qalyptastyrǵan az ǵana alyp aqyndardyń biri - Esen-Ǵali shaiyr Dúnieden ótti dep estip jatyrmyz.
Ol úsh tildi erkin meńgergen poliglot, qara sózdiń shesheni, entsiklopediialyq bilimge ie, qairatker azamat edi. Poeziiadan tys, proza janrynda jazǵan ornitologiialyq shyǵarmalarynyń jóni bir bólek-tin. Ómiriniń sońyna deiin "Jazýshy" baspasyn basqaryp, kóptegen jas talanttardyń ádebietke kelýine úlken eńbek sińirdi, Qazaqstan Jazýshylar Odaǵynyń basshylyq qyzmetinde abyroily eńbek etti.
Bizdiń de qabyrǵamyz qaiysyp otyr.
Qoldan keler qairan joq.
Áýletine, týǵan-týystaryna, óleńsúier el-jurtqa qaiǵyra kóńil aitamyn.
Jumaqta nury shalqyǵai!
Tynyshtyqbek Ábdikákimuly
***
HOSh BOL, ARDAǴYM!
Kútpenen jerden Esenǵali ketip qaldy... Ony da myna indet alyp ketipti?! Qaiyrymsyz sum ajal qazaq jyrynyń bir qabyrǵasyn sýyryp aldy, -- kózimizdi baqyraityp qoiyp!
Adam-Ata--Haý-Anadan beri iisi qazaqtan buǵan deiin týmaǵan, endi qaita týmaityn aqyn keldi de--ketti! Onyń oryny endi qazaq jyrynda ǵana emes, kúlli álemdik poeziianyń tórinde máńgi úńireiip turatyn bolady...
Uly Muhańnyń (M. Maqataev): “Týady, týady áli naǵyz aqyn, Naǵyz aqyn bal men ý tamyzytyn; Jesirdiń aiyrylmas syrlasy bop, Jendettiń kózinen jas aǵyzatyn, -- Týady, týady áli naǵyz aqyn! Jyr sózderi jai bolyp atylǵanda, Atylǵanda, aspannan oqylǵanda, Mylqaýlarǵa til bitip, kereń estip, Janar paida bolady soqyrlarǵa!” - degen aqyny osy edi ǵoi?!
Hosh bol, ardaǵym!
Arqasynda ulttyq rýhy shymyrlaǵan qazaq balasynyń bárine aza tutyp, kóńil aitamyn!
***
Terisine ter sińbei,
O da ketti myna jerdi jersinbei.
Bizdiń el de qyzyq el ǵoi, júretin
Jetesizi– jetelisin teńsinbei!
Ketti ol…
Qusyn talai qimai uzatqan,
Qar jastanyp, túsken ne bir muzarttan.
Júre bermei kóringenmen ustasyp,
(Joly bolǵai!),
Ketip qaldy bu jaqtan.
Sonda otyr ǵoi Alashyńnyń asyly.
Alshysynan túsip kúnde asyǵy.
Onda miyn ashytatyn eshkim joq,
Osynda ǵoi dúnieniń pasyǵy?
Sasyǵy…
Syńǵyrlaǵan siqyrly onyń kúi– ishi,
Perishte men perishteniń súiisi!
Kelmeidi ǵoi bizdiń myna murynǵa.
O jaqtaǵy ujmaqtyń iisi?
Kóp el bizde dámeli sol ujmaqtan,
Maǵjandaryn óz qolymen uzatqan?!.
…Júre bermei bir iisti iiskep,
Menińshe, tez ketý kerek bu jaqtan.
Serik Aqsuńqaruly
Qosh, Es-Aǵa!
Aitylmaǵan syr qaldy,
Jazylmaǵan jyr qaldy.
Aityp-aitpai ne kerek,
Kóterilmei kólinen
Qasqaldaq tektes ul qaldy.
"Kókmoinaq" óleń shyńǵyryp,
Qazyǵynda tul qaldy.
Qalamynyń ushynda,
Sáýleli tańnyń tusynda,
Uiyǵan ýyz nur qaldy.
Qulan shabys qulynyn,
Omyrtqa boiy julynyn,
Alpys úsh jyl qyzyqtap
Qairan da Qazaq bul qaldy.
Ámiri shyǵar Allamnyń,
Taǵdyry shyǵar tarlannyń,
Qaisyń bar turar ornyna,
Qyrdaǵy quba Arlannyń.
Jaraspas oǵan kim desek,
Taptyrmas endi izdesek.
Jatqanda bolar qaýmalap,
Aldynan shyǵyp Pir Beket!
Boz jýsanyń kúiindi,
Boz betege iildi.
Taǵy da, mine, bir ulyń,
Bózden kóilek kiindi.
Ai bolyp ketip barady,
Kún bolyp kúlip qarady.
Qańtardaǵy býradai,
Qaiyrtpai jelip, jarady.
Qozydai mańyrap kógendi,
Jazdyrar emes óleńdi.
Kóńili qurǵyr bosaǵan
Kósile berme kóp endi.
Qanaǵat túbi - qaiyr-dy,
Shydamnyń túbi - shúkir-di.
Sabyr et, elim, sabyr et,
Tuiaǵy kimniń bútin-di.
Jamanat habar jaiyldy,
Jai túskendei maiyrdy.
Bir Qaranar júk artqan,
Bizden kóshin aiyrdy.
Kún aýysty túnmenen,
Tún aýysty kúnmenen.
Biz kórgen jerde Qazaq joq:
"Esenǵali kim?!.." degen.
Sabyr Adai
Jalǵannan Esenǵali aǵam kóshti!
Ol daǵy nar quljadai aran keshti!
Pir Beket, Abai-árýaq ertip kelgen
Jetektep júre berdi támam kóshti...
Ýa, kóshti!
Kóshti deimin Esen aǵam,
Sýmiyp qala bardy kóse-ǵalam...
Ne aita alam, Kókmoinaq-jyr tún ishinde,
Kisinep: "Iem qaida?" - dese maǵan?..
Ótkende eń sońǵy ret sóileskende: "Sáýirdiń ortasynda Mańǵystaýǵa jetem ǵoi", - dep edi. Etegin jaba sala Qudaidy jyrlap kelgen shaiyrdyń aýzyna Táńir-Taǵala salǵan eken ǵoi...
Baiaǵy bozbala shaǵyńda sonaý Syr boiynda júrip: "Anam maǵan aitady Mańǵystaýyn, 360 áýlie kúńirengen", - dep jyrlap eń, Mańǵystaýyń kúńirenip jatyr tań atqaly...
Sen kóktem saiyn ólerdei saǵynyp qaýyshatyn qustar jetim qaldy ǵoi, Aǵa-janym-aý! Ornyńdy sipap qaldy ǵoi, jan-kókem-aý!
Tań atqaly aǵa-baýyr, qaryndastaryń eńirenip ketti, Es-aǵa! Iran-Ǵaiyp, Nesipbek Dáýtai, Aqsuńqaruly kókeleriń, Tynyshtyqbek, Shákizada, Ertai, Ǵalym Jailybai zamandastaryń, Gúlnár, Janat, Gúlimai, Áliia, Baqytkúl qaryndastaryń, Sársen, Baýyrjan, Dáýren, Maraltai, Aýyt, Ánýar, Janat, Erbol inileriń kóz sholalary jasqa tolyp, kóńil-sharamdy telegei-teńiz qyldy! Sol teńizdiń ústinde aqqýsha samǵap sen ushyp barasyń, Es-aǵa! Kelmei qoiǵan kóktemniń, keshikken qustaryńnyń aldynan qarsy alýǵa attandyń ba?..
Baqul bol! Atań Bekettiń shapaǵatynda bol! Ne deiin basqa...
Svetqali Nurjan
***
Aq kemedei aqsha bultqa shym batqan
Ótti Esaǵam, ketti Óleń…
Búgin maǵan qara habar tyńdatqan
Telefondy jek kórem!
Jek kóremin,
Jaǵdaiym joq uǵatyn
Aiap, kóńil aitqandy,
Aqyndarǵa qazanama shyǵatyn
Gazetter men saittardy.
«Kóz jasyńdy tóge berme sen endi…»
Jubatady kári ińir.
Jazbasynshy «aqyn óldi» degendi,
Oqymaimyn báribir…
Ózimdi aldap, ótirikpen dostasyp,
Men otyrmyn tún iship.
Bir qyzǵaldaq baǵbanymen qoshtasyp,
Jylap jatyr búrisip…
Ómir solai máńgilikke burylmaq,
Qalǵany – tek bos uran.
Qus ataýly qona almai júr shyryldap,
Aiyrylyp dosynan…
Gúlnár Salyqbai
Esenǵali qaitqanda
Qyzyl shoqtai janyp jatyr ish tipten...
Men aspannyń ah uraryn bilemin,
Jylaǵanyn kórdim endi qus bitken.
Jetken shaiyr Myrzashóldiń tósinen -
Ei, uly jyr, artyq týǵan nesibeń!
Esenǵali degen degdar qazaqtyń
Riazandyq Eseninnen nesi kem!
Júreginde jatqan jailap júz barys,
Oihoi, qaidam..!
Ondai aibar bizge alys.
Dańqyńa eshkim talasalmas tiride,
Ólimińniń ózi aqynǵa - qyzǵanysh.
Kóshesinde san qaraly sóz órip,
Almatynyń jalyn atar ózegi.
Nege únsizsiń?!
"Tiliń ǵana bailanǵyr!"
Jyla, jyla, sherli Esentai ózeni!
Bozda, bozda, syńar órkesh ker úlek!
(Biz de sendei sordan óngen ómir ek...)
Bara jatyr Kelintóbe ústinde
Ai mańyrap, jetim juldyz móńirep...
Sen de jyla, baýyry tas qasiret,
Mańdaiyma tamsyn kóziń jasy kep.
Meniń tańǵy túsime ener me ekensiń,
Ýa, Qara óleń! "...Basy joq..."
Qumdy súidi, qanattyny unatty,
Myń óksidi, myń býlyqty, myń aqty.
Bizdi qoishy, umytshaqtaý pendemiz,
Jubatamyn qusyn qalai jumaqtyń?!
Estelik aitqym kelmeidi. Eseńgirep qalǵan kóńilge eshteńe jubanysh bolmaityndai. Ákemniń qazasyndai aýyr. Aspan alasarǵandai, qara jer teńselgendei. Kóńil senbeidi, júrek qan jylaidy...
Myna óleńdi osydan bir ai buryn ýatsaptan jibergen-di. "Jańa ǵana bitirdim, oqyp kórshi. Biraq eshqaida jariialama, oiyńdy aitarsyń" dedi. Jańa óleń jazsa oqyp berer Amanhan dosy da joq, osy bár sátti bóliser jan izdegen shyǵar dep topshylaǵam. Kompiýterge terip, sýretke túsirip jiberipti. Keiin ústinen taǵy bir qaraitynyn da aitty.
Qazir qaitara oqyp otyrsam, quddy bir qoshtasý jyryndai, sońǵy óleńindei seziledi. Bálkim rasynda sońǵy óleńi me?!
Uzyn-uzyn kósh keler,
Uzyn shubap bos keler.
Tyrnalar-ai,
Qiqý salyp tarttyńdar qyrǵa qarai.
Sál erterek jetseńder qaiter edi,
Mynaý baiǵus júrekti julmalamai.
Tyrnalar-ai, ýyz bop tunǵan án-ai.
Men ańǵarmai kelemin jylda qalai,
Aianyshty myna ómir hám aiaýly,
Taldan taiaq taianǵan "Bir baladai".
Bilei kelsin bul kóktem toilai kelsin.
Erteń toidy qoiady ol, qoimai kórsin.
Máńgi birge bolamyz dep tur qazir,
Senedi dep oilaidy, á?
Oilai bersin.
Kóktemeniń shyn aty arman-eles.
Ketedi ol da, qasymda qalmaq emes.
Súiem jalǵan ekenin bile tura,
Ne bar ózi dúniede jalǵan emes.
Sherhan Talaptyń jazbasynan
Sýyq habar
Ajalda qaqpan da bar, quryq ta bar,
Sý emes oipań jerde turyp qalar.
Tań atpai tý talaqai tarap jatty,
Es-aǵam ketti degen sýyq habar.
Sáýirdiń sáýkeleli aq tańynda,
Shynymen máńgi uiqyǵa batqanyń ba?
Qustaryń qona almastan shyryldap júr
Azaly Almatynyń baqtarynda.
Sáýlesi solǵyn tartyp jaryqtyń da,
Jaza almai sońǵy jyrdy janyqtyń ba?
Aqsúiek Amanhanyń ketkennen soń
Jalǵannyń jarmaǵynan jalyqtyń ba?
Teńseltip tekti jyrdyń tunyq kólin,
Sen kettiń, qalam qaldy búgip belin.
Suńqardai syńarynan aiyrylǵan,
Ózińdi joqtap jatyr Ulyqbegiń.
Bolǵanda órmegi sum, óńi saitan,
Kúsheigen myna derttiń kóni qaiqań.
Qanaty qapelimde qaiyrylǵan,
Qaiǵyryp, qara óleńge kóńil aitam!
Álibek Shegebai
Qus jolymen qaitty aqyn
Sáýir boldy, táýir boldy demespin,
Aldanbaimyn, aldamasyn meni eshkim.
Júregimde jyr jylaidy búginde,
Kóńilimde buldyraidy eles kún.
Qapalandym bul kóktemdi túsinbei,
Týǵan jerge oralmady qusym kei.
Óksip-óksip óleń qaldy-aý bir shette,
Jan adamǵa qajeti joq músindei.
Ózekti órter órttei laýlap tústi ińir,
Qara jerden kókke qarai ushty nur.
Jetimsirep men de qalam tún keship,
Bulttan ary samǵai bersin qus-ǵumyr.
Bizdiń basqa qaita qonsa qashqan baq,
Jańa bir saz kól betinen bastalmaq.
Jalqy dáýren qanat qaqty munartyp,
Ol endi uzap bara jatyr aspandap.
Qairan aǵam - qara baýyr qasqaldaq!
Asylbek Jańbyrbai
***
Qaidan bileiin,
ǵumyrda bir sát qýandy ma, álde keiidi me,
Qana aldy ma eldiń meiirine?!
Ertemen aityp,
ebil de debil etkeniń nemene bizderdi,
Esenǵaliy joq, ei, dúnie?!
Biz jylaǵanda sen oramalyńdy alyp jetpep pe eń,
Ótken tún qalai tekke ótken?!
Ebil de debil al, jyla endi,
al, jyla,
Esenǵaliy joq kóktem!..
Esenǵaliy joq Almaty!
Shýla qaiyńdar,
jyr tilep,
Shýlańdar taýlar, dúnieniń janyn silkilep,
Qaisyńa baryp kóńil aitaiyn,
beý, dúnie-ai,
Óleńnen búgin qustar ushady dúrkirep!
Óleńnen búgin qustar ushady qańqyldap,
Aspandaidy olar dańqyńdy ap,
...Qarailaýmenen qalǵan da ómir ótedi-aý, kóke,
endi bul,
Qaisybir tustan shyǵa keler dep jarqyldap...
Erlan Júnis
Aza-nama
Esaǵam da ketti ómirden,
Ómir sende ne qaldy?
Bizdi qoishy, jubanarmyz, kelgen qusqa obal-dy.
Bir taqsiret tús eken bul,
Dúnieniń aldynan,
Altyn dápter, kúmis qalam joǵaldy.
Qus bitkenniń joqtaý áni – kók ala aspan,
Qara jer –
Qara jerde qaraly kósh, qaraly el.
Qustyń piri – Esenǵali –
Qus sekildi beikúná,
Qus sekildi jaraly er,
Qaida kettiń, qus bitkendi syńsytyp,
Tús kórip em, túsim meniń shym-shytyq.
Qaida kettiń, Mańqystaýdy kúrsintip,
Yrshyǵyńnyń ashy jasyn yrshytyp.
Qus tumsyqty qalamyńa tunyp qaldy syia muń,
Boztorǵaiy bozdap qaldy keýdemdegi uianyń.
Dombyramnyń shegi úzilgen sekildi,
Kúmbirlep kep, kilt úzildi kúi aǵyn.
Dostaryńa kóńil aitam, qus kóńili qaraly,
Qazaǵyńa kóńil aitam, jany da onyń jaraly.
Qus bitkendi aman-esen Almatyǵa qondyryp,
Qustyń piri – Esenǵali, ózi ushyp barady...
Janat Jańqashuly
***
Qazir jańbyr tógedi qara da tur,
Kóz jasyna malshynyp dala da, qyr.
Áýeninen jańylyp qus bitken kep,
Qiqý salyp ár tusta qalady aqyr.
Tur ǵoi ázir túk senbei, sherge ezilmei,
Shyn aqyn-dy Almaty ol da ózindei.
Sálden keiin Alataý óksip bastar,
Qos iyǵy selkildep eńgezerdei.
Ókinishke senbedi ol ál-ázir,
Qamsyz tur-aý, qairan qap, qala qazir.
Sálden keiin ókirip qoia berer,
Joqtaý aityp,
Tógiltip dalaǵa jyr.
Surǵylt boiap qalany, taýdy bir óń,
Seńdei soǵyp, baýrymdap barlyǵymen,
Aq jańbyrǵa malshynyp,
Sendelermiz
Sáýirdiń jańbyrymen,
Abai dańǵylymen…
Asylan Tilegen
