Qazaqstannyń barlyq óńirlerinen jazǵy demalystaryn «Baldáýren» oqý – saýyqtyrý ortalyǵyna ótkizýge kelgen 300-ge jýyq oqýshy latyn grafikasyndaǵy qazaq tiliniń jańa emle erejesiniń pilottyq jobasyn aprobatsiialaýǵa qatysty. Oqýshylar testileýden ótip, lingvist ǵalymdarǵa jańa álipbidiń orfografiialyq máselelerin anyqtaýǵa kómektesti.
«Jańa álipbidi alǵashqy bolyp synaqtan ótkizýdi «Baldáýren» oqý-saýyqtyrý ortalyǵyna demalýǵa kelgen 6-9 synyp oqýshylary qatysýda. Bunda elimizdiń barlyq óńirleriniń balalary jinaldy. Álipbi bekitildi, kelesi saty – emle erejesin anyqtaý, bizder, qazir osy baǵytty jumys istep jatyrmyz. Endi qyrkúiek aiyna deiin bundai synaqtardy búkil respýblika aýmaǵynda kópshilik qaýymnyń qatysýymen ótkizý josparlanýda», - deidi Qazaqstan Respýblikasy Mádeniet jáne sport ministrligi Tilderdi damytý jáne qoǵamdyq – saiasi jumys komitetiniń tóraǵasy Qýat Borashev.
«Qazaq tilin latyn álipbiine kóshirý – eldiń jahandyq keleshegi, el bolashaǵy úshin jasalyp jatqan memleket qamqorlyǵy. Bizder úshin jas urpaqtyń pikiri óte mańyzdy – óitkeni olar keleshekte ómir súretin, jańa álipbidi qoldanatyn bolady, – dep sanaidy, belgili qoǵam qairatkeri, «Til -Qazyna» UǴPO bas direktory Ǵarifolla Esim.
QR Prezidenti janyndaǵy Memlekettik basqarý Akademiiasynyń professory, orfografiialyq toptyń múshesi Nazgúl Túlenbergenovanyń sózi boiynsha: «synaq qorytyndysynda alynǵan málimetter jańa emle erejesiniń jobasyn jasaǵan kezde eskeriletin bolady. Oqýshylarǵa ártúrli deńgeidegi alty tapsyrama qamtyǵan broshiýralar taratyldy, olarda orfografiialyq normalardyń barlyq qyrlaryn qamtidy. Balalarǵa qiyndyq týǵyzǵan, kóp qatege jol berilgen tapsyrmalar eskeriletin bolady», – deidi professor.
Balalar tapsyrmalardy igerýde, olardyń aǵylshyn tilin biletindigi baiqalady. Jańa latyn grafikasyndaǵy keibir "e", "iu", "ia", "io" áripteri basqasha jazylatyn bolady. Negizinde tapsyrmalar joǵaryda atalǵan áripterdi, sondai-aq «sh», «sh» áripterin sanaqtan ótkizýge berildi. Sonymen birge qiyn, birikken shet tiliniń sózderine arnalǵan tapsyrmalar da bar», – dep tolyqtyrdy Nazgúl Túlenbergenova.
Tapsyrmalar jinaǵy alty paraqtan turady. Basynda saýalnamalyq málimetterdi toltyrý qajet. Jinaqtyń birinshi tapsyrmasy oqýshyǵa onyń pikiri boiynsha qazaq sózderin latyn qaripindegi yńǵaily jáne durys nusqasyn tańdaýdy, sondai-aq usynylǵan «durys» jáne «ikemdi» degen sózderdi eki nusqada jazýdy usynady. Sondai-aq oqýshylar ózderine unaǵan nusqadaǵy sózderdi jáne olardy latyn qaripinde de, kirilishe de jaza alady. Jinaqtyń sońǵy paraǵy oqýshylar ózderiniń eskertýlerin jazý úshin qaldyrylǵan.
Testileýden ótkennen keiin Almaty qalasynyń 8 synyp oqýshysy Aiten Beksultan yńǵaisyz bolǵan birneshe sózdi atap ótti jáne bul sózderdi jazýdyń basqa nusqalaryn usyndy.
«Tsirkýl» sózinde «s» áripi oqýǵa yńǵaisyz, «sirkul» bolyp ketedi. Al eger "s" aldyna «t» qoisaq «ts» yińǵaily bolady Ashat, ashana sózderi de oqýǵa qiyn, olar "Ashat" jáne "ashana" bolyp ketedi. Sondyqtanda arab tilindegi siiaqty olardy basqa bir tańbamen belgileýdi usynamyn», – dep oqýshy óziniń oiyn bólisti.
Qazaqstan Respýblikasy Mádeniet jáne sport ministrligi Tilderdi damytý jáne qoǵamdyq – saiasi jumys komitetinde habarlaǵandai Shaisultan Shaiahmetov atyndaǵy «Til Qazyna» ulttyq ǵylymi –praktikalyq ortalyǵy qazaq tiliniń jańa emle erejesi pilottyq jobasynyń birinshi kezeńin ótkizýde. Jańa emle erejesin testileý elimizdiń barlyq aimaqtarynda ótkizilip, barlyq áleýmettik toptardy qamtityn bolady. Bul pilottyq joba jańa emle erejeni jasaý barysynda turǵyndardyń qoǵamdyq pikirin bilýge tiimdi sheshimderdi anyqtaýǵa jáne belgileýge baǵyttalǵan.
Eske salamyz, Qazaqstan Rsepýblikasy Prezidentiniń 2017 jylǵy 27 qazandaǵy «Qazaq álipbiin kirillitsadan latyn grafikasyna kóshirý týraly» Jarlyǵy, Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń «2025 jylǵa deiin qazaq álipbiin latyn grafikasyna kezeń –kezeńmen kóshirý is sharalary týraly» Jospary qabyldandy, Josparda qazaq álipbiin kirillitsadan latyn grafikasyna kóshirýdiń kezeńderi: birinshi kezeń -2018 -2020 j.j., ekinshi kezeń – 2021-2023 j.j., úshinishi kezeń -2024 -2025 j.j bolyp belgilendi.
