Oqýlyq – jai ǵana oqý quraly emes, ulttyń oilaý mádenietin qalyptastyratyn mańyzdy qural. Arman-PV baspasynyń bas redaktory Aigúl Bekbolatova oqýlyq ázirleýdiń ishki protsesi, memlekettik bilim berý baǵdarlamasymen jumys, muǵalimderdiń tańdaýy jáne jasandy intellekttiń bilim salasyndaǵy róli týraly oi bólisti. Ol oqýlyq sapasyna qoiylatyn talap, avtorlyq jaýapkershilik jáne baspanyń uzaqmerzimdi missiiasy jaiynda jan-jaqty áńgimeleidi.
– Aigúl hanym, jyl basy ádette esep-qisaptyń ýaqyty siiaqty kórinedi. Al sizder úshin bul kezeń neni bildiredi?
Qazir redaktsiia 2026–2027 oqý jylyna arnalǵan oqýlyqtar men oqý-ádistemelik keshenderdi ázirleý ústindemiz, daiyn bolǵan oqýlyqtar memlekettik saraptamadan ótip jatyr. Biz memlekettik bilim berý baǵdarlamasyna súienip jumys isteimiz. Qandai talap qoiylsa, qandai quzyret kútilse – sonyń bári oqýlyqtyń negizinde turady.
Bizdiń mindet – sol baǵdarlamany túsinikti, logikalyq, balaǵa qoljetimdi tilde jetkizý. Bul jerde shyǵarmashylyq bar, árine, biraq ol shyǵarmashylyq júieniń ishinde bolady. Biz ózimizshe «jańalyq ashyp» otyrǵan joqpyz, biz memleket qoiǵan bilim berý baǵytyn sapaly túrde júzege asyryp otyrmyz.
– Qazir naqty qandai oqýlyqtarmen jumys júrip jatyr?
– Qazir biz 2026–2027 oqý jylyna arnalǵan oqýlyqtar men OÁK-terdi ázirleý ústindemiz. Bul – birneshe synyp pen birneshe pándi qamtityn úlken jumys.
Biyl 3–4 synyptarǵa arnalǵan «Qazaq tili», «Qazaq tili» (orys tilinde oqytatyn mektepter úshin), «Rýsskii iazyk», «Literatýrnoe chtenie», «Matematika», «Poznanie mira», «Dúnietaný» oqýlyqtary, 5–9 synyptarǵa arnalǵan «Jahandyq quzyretter», «Globalnye kompetentsii», «Qazaq tili», «Qazaq ádebieti», «Fizika», «Geografiia», «Rýsskii iazyk», «Rýsskii iazyk i literatýra» oqýlyqtary mektepterge usynylady.
Biz byltyr osy kezde 2025–2026 oqý jylyna arnalǵan oqýlyqtardy dál osylai daiyndap edik. Qazir sol kitaptarmen myńdaǵan bala oqyp otyr. Bul – ýaqyttyń óte tez ótetinin kórsetedi, ári bizdiń jaýapkershiligimizdi eselei túsedi. Bizde «jumys ýaqyty» degen uǵym keide shartty ǵana. Sebebi mátinmen, mazmunmen, qurylymmen jumys istegende saǵatqa qaramaisyń. Bir tapsyrma, bir abzats, bir túsindirý bólimi birneshe ret qaita jazylady. Biz bul salada 24 jyldan beri kelemiz. Bizden qazir kásibi sheberlik kútiledi. Al sheberlik – jaýapkershilikten bastalady.
Jaqynda ǵana mektepten bir muǵalim habarlasty. Arnaiy qońyraý shalyp, bizdiń oqýlyqpen jumys isteý yńǵaily ekenin, tapsyrmalardyń logikasy túsinikti ekenin aitty. Ondai sátterde biz ózimizge «osy úshin jasap júrmiz» dep oilaimyz. Bizge eń keregi – osyndai tiri keri bailanys.
Keide muǵalimniń tańdaý múmkindigi shekteýli jaǵdailar da bolady. Biraq sonyń ózinde olar pikirin aityp, usynysyn jazyp, bizben bailanysyp jatady.
– Siz muǵalimderdiń tańdaýy týraly aityp otyrsyz. Jalpy resmi túrde muǵalimder oqýlyqty ózderi tańdaidy dep aitylady ǵoi. Sonda siz aityp otyrǵan jaǵdailar qalai túsindiriledi? Shynymen muǵalimder erkin tańdai almaityn kezder de bola ma?
– Negizi, júie boiynsha muǵalimder oqýlyqty ózderi tańdaidy. Bul – durys, qajetti qaǵida. Biz de soǵan sengimiz keledi. Óitkeni shynaiy sapa tek erkin tańdaýdan týady.
Biraq keide praktikaǵa qarap otyryp, oilanasyń. Mysaly, bir aýdannyń, keide tipti bir óńirdiń barlyq mektebi bir ǵana oqýlyqty tańdaǵanyn kóresiń. Ol jerde ondaǵan, júzdegen muǵalim bar. Árqaisysynyń tájiribesi, ádistemelik kózqarasy, jumys stili ártúrli. Osyndai jaǵdaida barlyǵynyń birdei sheshim qabyldaýy logikalyq turǵydan suraq týdyrady. Qazir elektrondy tańdaý júiesi bar, formaldy muǵalimder erkin tańdai alady. Biraq kei jaǵdailarda «tańdaý bar siiaqty, biraq erkindik tolyq sezilmeidi» degen áser paida bolady. Eger muǵalim shynymen erkin tańdap, óz sheshimin qabyldap otyrsa – bul eń durys, eń ádil jaǵdai.
– Sizder memlekettik bilim berý baǵdarlamasyna súienip jumys isteimiz dep aityp otyrsyzdar. Biraq sonymen qatar muǵalimdermen de tyǵyz bailanystasyzdar ǵoi. Jalpy, oqýlyq jazý barysynda muǵalimdermen qalai jumys isteisizder? Bul bailanys qalai qalyptasady?
– Árine, bailanys bar. Tipti óte tyǵyz. Óitkeni bizdiń avtorlarymyzdyń ózderi – muǵalimder. Olar mektepke syrttan qarap otyrǵan joq, kún saiyn synypqa kirip júrgen adamdar. Balanyń qalai qabyldaitynyn, qai jerde qinalatynyn, qai jerde qyzyǵatynyn óz kózderimen kórip júr.
Sonymen qatar muǵalimdermen únemi kezdesemiz. Seminarlar ótkizemiz, ádistemelik kezdesýler jasaimyz. Kitapty jazyp, shyǵaryp qana qoimaimyz. Sol kitapty qalai qoldaný kerek, ne úshin bulai jazdyq, tapsyrmanyń logikasy qandai – sonyń bárin birge otyryp talqylaimyz.
Keide onlain formatta, keide oflain kezdesemiz. Óńirlerge shyǵamyz, aýdandarǵa baramyz, aýyl mektepterimen kezdesemiz. Bul biz úshin úirenshikti nárse. Qashyqtaǵy mektepterge barý da, sol jerdegi muǵalimmen betpe-bet sóilesý de – jumystyń bir bóligi.
Biyl da óńirlerge shyǵý josparda bar. Qańtardyń aiaǵynan bastap, aqpan, naýryz ailarynda ádiskerlermen, mektep direktorlarymen, kitaphanashylarmen kezdesýler ótedi. Oqýlyqty qalai qoldaný kerek, sabaqta qalai tiimdi paidalanýǵa bolady – osynyń bárin birge qaraimyz. Biyl jasandy intellekt jyly bolǵandyqtan, bul taqyryp ta nazardan tys qalmaidy. Muǵalimderge jasandy intellektini naqty qural retinde qalai qoldanýǵa bolady, kúndelikti jumysta qalai kómektese alady – osy jóninde de kezdesýler uiymdastyrylady. Jáne baspamyzdyń Ekitar.kz onlain oqýlyqtar platformasy bar ǵoi. Sol jerdegi tsifrlyq oqýlyqtarymyzda osy jasandy intellektti qoldanyp, oqýshylar úshin kómekshi qural ARMAN AI degen suraq-jaýap alańyn daiyndadyq. Jalpy, oqýlyqtardyń ishindegi vizýaldy dúnielerdi daiyndaýǵa ábden qoldanyp otyrmyz. Onymen qosa, biyl matematika oqýlyǵyn osy JI-di qoldanyp otyryp ázirledik.
– Tehnologiia, jasandy intellekt týraly ne oilaisyz?
– Tehnologiia – qural. Álemdik tájiribe kórsetip otyrǵandai, eń myqty bilim júieleri tehnologiia men adam faktoryn teń ustai alady. Biz de osy tepe-teńdikti saqtaýǵa tyrysamyz. Tsifrlyq sheshimder mańyzdy, biraq mazmun odan da mańyzdy.
– Suhbat barysynda oqýlyq týraly kóp aittyq. Biraq Arman-PV tek oqýlyqpen ǵana shektelmeitinin de baiqaýǵa bolady.
– Iá, bizdi kóbine oqýlyqpen tanidy. Bul zańdy. Biraq jumysymyz sonymen bitpeidi. Biz tanymdyq kitaptar shyǵaramyz, qosymsha ádebietter daiyndaimyz, kitaphanalarmen jumys isteimiz. Mektep kitaphanalaryna, qoǵamdyq kitaphanalarǵa arnalǵan jobalarymyz bar. Qolymyzdan keledi. Avtorlarymyz bar, tájiribemiz bar, múmkindigimiz bar.
Jaqsy avtor daiyn kúiinde kele salmaidy. Keide ony tabý kerek, keide tárbieleý kerek, keide baǵyt berý kerek. Muǵalimderdiń arasynda da, jas avtorlardyń arasynda da áleýeti óte joǵary adamdar kóp. Solarmen jumys isteimiz. Keibir avtorlarymyzdy ózimiz ósirdik deýge bolady – birge jazdyq, birge úirendik, birge jetildik.
Eger jazǵysy keletin, ideiasy bar, avtor bolǵysy keletin adam bolsa – bizge habarlasa alady. Oqýlyq – bir kúndik dúnie emes. Bir urpaqtyń oiynda iz qaldyrady. Endeshe, jazǵanyńa, atqarǵan isińe adal bolý – eń úlken jaýapkershilik.
