وقۋلىق – جاي عانا وقۋ قۇرالى ەمەس, ۇلتتىڭ ويلاۋ مەدەنيەتٸن قالىپتاستىراتىن ماڭىزدى قۇرال. Arman-PV باسپاسىنىڭ باس رەداكتورى ايگٷل بەكبولاتوۆا وقۋلىق ەزٸرلەۋدٸڭ ٸشكٸ پروتسەسٸ, مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسىمەن جۇمىس, مۇعالٸمدەردٸڭ تاڭداۋى جەنە جاساندى ينتەللەكتتٸڭ بٸلٸم سالاسىنداعى رٶلٸ تۋرالى وي بٶلٸستٸ. ول وقۋلىق ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپ, اۆتورلىق جاۋاپكەرشٸلٸك جەنە باسپانىڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ ميسسيياسى جايىندا جان-جاقتى ەڭگٸمەلەيدٸ.
– ايگٷل حانىم, جىل باسى ەدەتتە ەسەپ-قيساپتىڭ ۋاقىتى سيياقتى كٶرٸنەدٸ. ال سٸزدەر ٷشٸن بۇل كەزەڭ نەنٸ بٸلدٸرەدٸ?
قازٸر رەداكتسييا 2026–2027 وقۋ جىلىنا ارنالعان وقۋلىقتار مەن وقۋ-ەدٸستەمەلٸك كەشەندەردٸ ەزٸرلەۋ ٷستٸندەمٸز, دايىن بولعان وقۋلىقتار مەملەكەتتٸك ساراپتامادان ٶتٸپ جاتىر. بٸز مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسىنا سٷيەنٸپ جۇمىس ٸستەيمٸز. قانداي تالاپ قويىلسا, قانداي قۇزىرەت كٷتٸلسە – سونىڭ بەرٸ وقۋلىقتىڭ نەگٸزٸندە تۇرادى.
بٸزدٸڭ مٸندەت – سول باعدارلامانى تٷسٸنٸكتٸ, لوگيكالىق, بالاعا قولجەتٸمدٸ تٸلدە جەتكٸزۋ. بۇل جەردە شىعارماشىلىق بار, ەرينە, بٸراق ول شىعارماشىلىق جٷيەنٸڭ ٸشٸندە بولادى. بٸز ٶزٸمٸزشە «جاڭالىق اشىپ» وتىرعان جوقپىز, بٸز مەملەكەت قويعان بٸلٸم بەرۋ باعىتىن ساپالى تٷردە جٷزەگە اسىرىپ وتىرمىز.
– قازٸر ناقتى قانداي وقۋلىقتارمەن جۇمىس جٷرٸپ جاتىر?
– قازٸر بٸز 2026–2027 وقۋ جىلىنا ارنالعان وقۋلىقتار مەن وەك-تەردٸ ەزٸرلەۋ ٷستٸندەمٸز. بۇل – بٸرنەشە سىنىپ پەن بٸرنەشە پەندٸ قامتيتىن ٷلكەن جۇمىس.
بيىل 3–4 سىنىپتارعا ارنالعان «قازاق تٸلٸ», «قازاق تٸلٸ» (ورىس تٸلٸندە وقىتاتىن مەكتەپتەر ٷشٸن), «رۋسسكيي يازىك», «ليتەراتۋرنوە چتەنيە», «ماتەماتيكا», «پوزنانيە ميرا», «دٷنيەتانۋ» وقۋلىقتارى, 5–9 سىنىپتارعا ارنالعان «جاھاندىق قۇزىرەتتەر», «گلوبالنىە كومپەتەنتسيي», «قازاق تٸلٸ», «قازاق ەدەبيەتٸ», «فيزيكا», «گەوگرافييا», «رۋسسكيي يازىك», «رۋسسكيي يازىك ي ليتەراتۋرا» وقۋلىقتارى مەكتەپتەرگە ۇسىنىلادى.
بٸز بىلتىر وسى كەزدە 2025–2026 وقۋ جىلىنا ارنالعان وقۋلىقتاردى دەل وسىلاي دايىنداپ ەدٸك. قازٸر سول كٸتاپتارمەن مىڭداعان بالا وقىپ وتىر. بۇل – ۋاقىتتىڭ ٶتە تەز ٶتەتٸنٸن كٶرسەتەدٸ, ەرٸ بٸزدٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸمٸزدٸ ەسەلەي تٷسەدٸ. بٸزدە «جۇمىس ۋاقىتى» دەگەن ۇعىم كەيدە شارتتى عانا. سەبەبٸ مەتٸنمەن, مازمۇنمەن, قۇرىلىممەن جۇمىس ٸستەگەندە ساعاتقا قارامايسىڭ. بٸر تاپسىرما, بٸر ابزاتس, بٸر تٷسٸندٸرۋ بٶلٸمٸ بٸرنەشە رەت قايتا جازىلادى. بٸز بۇل سالادا 24 جىلدان بەرٸ كەلەمٸز. بٸزدەن قازٸر كەسٸبي شەبەرلٸك كٷتٸلەدٸ. ال شەبەرلٸك – جاۋاپكەرشٸلٸكتەن باستالادى.
جاقىندا عانا مەكتەپتەن بٸر مۇعالٸم حابارلاستى. ارنايى قوڭىراۋ شالىپ, بٸزدٸڭ وقۋلىقپەن جۇمىس ٸستەۋ ىڭعايلى ەكەنٸن, تاپسىرمالاردىڭ لوگيكاسى تٷسٸنٸكتٸ ەكەنٸن ايتتى. ونداي سەتتەردە بٸز ٶزٸمٸزگە «وسى ٷشٸن جاساپ جٷرمٸز» دەپ ويلايمىز. بٸزگە ەڭ كەرەگٸ – وسىنداي تٸرٸ كەرٸ بايلانىس.
كەيدە مۇعالٸمنٸڭ تاڭداۋ مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاعدايلار دا بولادى. بٸراق سونىڭ ٶزٸندە ولار پٸكٸرٸن ايتىپ, ۇسىنىسىن جازىپ, بٸزبەن بايلانىسىپ جاتادى.
– سٸز مۇعالٸمدەردٸڭ تاڭداۋى تۋرالى ايتىپ وتىرسىز. جالپى رەسمي تٷردە مۇعالٸمدەر وقۋلىقتى ٶزدەرٸ تاڭدايدى دەپ ايتىلادى عوي. سوندا سٸز ايتىپ وتىرعان جاعدايلار قالاي تٷسٸندٸرٸلەدٸ? شىنىمەن مۇعالٸمدەر ەركٸن تاڭداي المايتىن كەزدەر دە بولا ما?
– نەگٸزٸ, جٷيە بويىنشا مۇعالٸمدەر وقۋلىقتى ٶزدەرٸ تاڭدايدى. بۇل – دۇرىس, قاجەتتٸ قاعيدا. بٸز دە سوعان سەنگٸمٸز كەلەدٸ. ٶيتكەنٸ شىنايى ساپا تەك ەركٸن تاڭداۋدان تۋادى.
بٸراق كەيدە پراكتيكاعا قاراپ وتىرىپ, ويلاناسىڭ. مىسالى, بٸر اۋداننىڭ, كەيدە تٸپتٸ بٸر ٶڭٸردٸڭ بارلىق مەكتەبٸ بٸر عانا وقۋلىقتى تاڭداعانىن كٶرەسٸڭ. ول جەردە ونداعان, جٷزدەگەن مۇعالٸم بار. ەرقايسىسىنىڭ تەجٸريبەسٸ, ەدٸستەمەلٸك كٶزقاراسى, جۇمىس ستيلٸ ەرتٷرلٸ. وسىنداي جاعدايدا بارلىعىنىڭ بٸردەي شەشٸم قابىلداۋى لوگيكالىق تۇرعىدان سۇراق تۋدىرادى. قازٸر ەلەكتروندى تاڭداۋ جٷيەسٸ بار, فورمالدى مۇعالٸمدەر ەركٸن تاڭداي الادى. بٸراق كەي جاعدايلاردا «تاڭداۋ بار سيياقتى, بٸراق ەركٸندٸك تولىق سەزٸلمەيدٸ» دەگەن ەسەر پايدا بولادى. ەگەر مۇعالٸم شىنىمەن ەركٸن تاڭداپ, ٶز شەشٸمٸن قابىلداپ وتىرسا – بۇل ەڭ دۇرىس, ەڭ ەدٸل جاعداي.
– سٸزدەر مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسىنا سٷيەنٸپ جۇمىس ٸستەيمٸز دەپ ايتىپ وتىرسىزدار. بٸراق سونىمەن قاتار مۇعالٸمدەرمەن دە تىعىز بايلانىستاسىزدار عوي. جالپى, وقۋلىق جازۋ بارىسىندا مۇعالٸمدەرمەن قالاي جۇمىس ٸستەيسٸزدەر? بۇل بايلانىس قالاي قالىپتاسادى?
– ەرينە, بايلانىس بار. تٸپتٸ ٶتە تىعىز. ٶيتكەنٸ بٸزدٸڭ اۆتورلارىمىزدىڭ ٶزدەرٸ – مۇعالٸمدەر. ولار مەكتەپكە سىرتتان قاراپ وتىرعان جوق, كٷن سايىن سىنىپقا كٸرٸپ جٷرگەن ادامدار. بالانىڭ قالاي قابىلدايتىنىن, قاي جەردە قينالاتىنىن, قاي جەردە قىزىعاتىنىن ٶز كٶزدەرٸمەن كٶرٸپ جٷر.
سونىمەن قاتار مۇعالٸمدەرمەن ٷنەمٸ كەزدەسەمٸز. سەمينارلار ٶتكٸزەمٸز, ەدٸستەمەلٸك كەزدەسۋلەر جاسايمىز. كٸتاپتى جازىپ, شىعارىپ قانا قويمايمىز. سول كٸتاپتى قالاي قولدانۋ كەرەك, نە ٷشٸن بۇلاي جازدىق, تاپسىرمانىڭ لوگيكاسى قانداي – سونىڭ بەرٸن بٸرگە وتىرىپ تالقىلايمىز.
كەيدە ونلاين فورماتتا, كەيدە وفلاين كەزدەسەمٸز. ٶڭٸرلەرگە شىعامىز, اۋداندارعا بارامىز, اۋىل مەكتەپتەرٸمەن كەزدەسەمٸز. بۇل بٸز ٷشٸن ٷيرەنشٸكتٸ نەرسە. قاشىقتاعى مەكتەپتەرگە بارۋ دا, سول جەردەگٸ مۇعالٸممەن بەتپە-بەت سٶيلەسۋ دە – جۇمىستىڭ بٸر بٶلٸگٸ.
بيىل دا ٶڭٸرلەرگە شىعۋ جوسپاردا بار. قاڭتاردىڭ اياعىنان باستاپ, اقپان, ناۋرىز ايلارىندا ەدٸسكەرلەرمەن, مەكتەپ ديرەكتورلارىمەن, كٸتاپحاناشىلارمەن كەزدەسۋلەر ٶتەدٸ. وقۋلىقتى قالاي قولدانۋ كەرەك, ساباقتا قالاي تيٸمدٸ پايدالانۋعا بولادى – وسىنىڭ بەرٸن بٸرگە قارايمىز. بيىل جاساندى ينتەللەكت جىلى بولعاندىقتان, بۇل تاقىرىپ تا نازاردان تىس قالمايدى. مۇعالٸمدەرگە جاساندى ينتەللەكتٸنٸ ناقتى قۇرال رەتٸندە قالاي قولدانۋعا بولادى, كٷندەلٸكتٸ جۇمىستا قالاي كٶمەكتەسە الادى – وسى جٶنٸندە دە كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلادى. جەنە باسپامىزدىڭ Eكٸتار.kz ونلاين وقۋلىقتار پلاتفورماسى بار عوي. سول جەردەگٸ تسيفرلىق وقۋلىقتارىمىزدا وسى جاساندى ينتەللەكتتٸ قولدانىپ, وقۋشىلار ٷشٸن كٶمەكشٸ قۇرال ARMAN AI دەگەن سۇراق-جاۋاپ الاڭىن دايىندادىق. جالپى, وقۋلىقتاردىڭ ٸشٸندەگٸ ۆيزۋالدى دٷنيەلەردٸ دايىنداۋعا ەبدەن قولدانىپ وتىرمىز. ونىمەن قوسا, بيىل ماتەماتيكا وقۋلىعىن وسى جي-دٸ قولدانىپ وتىرىپ ەزٸرلەدٸك.
– تەحنولوگييا, جاساندى ينتەللەكت تۋرالى نە ويلايسىز?
– تەحنولوگييا – قۇرال. ەلەمدٸك تەجٸريبە كٶرسەتٸپ وتىرعانداي, ەڭ مىقتى بٸلٸم جٷيەلەرٸ تەحنولوگييا مەن ادام فاكتورىن تەڭ ۇستاي الادى. بٸز دە وسى تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋعا تىرىسامىز. تسيفرلىق شەشٸمدەر ماڭىزدى, بٸراق مازمۇن ودان دا ماڭىزدى.
– سۇحبات بارىسىندا وقۋلىق تۋرالى كٶپ ايتتىق. بٸراق Arman-PV تەك وقۋلىقپەن عانا شەكتەلمەيتٸنٸن دە بايقاۋعا بولادى.
– يە, بٸزدٸ كٶبٸنە وقۋلىقپەن تانيدى. بۇل زاڭدى. بٸراق جۇمىسىمىز سونىمەن بٸتپەيدٸ. بٸز تانىمدىق كٸتاپتار شىعارامىز, قوسىمشا ەدەبيەتتەر دايىندايمىز, كٸتاپحانالارمەن جۇمىس ٸستەيمٸز. مەكتەپ كٸتاپحانالارىنا, قوعامدىق كٸتاپحانالارعا ارنالعان جوبالارىمىز بار. قولىمىزدان كەلەدٸ. اۆتورلارىمىز بار, تەجٸريبەمٸز بار, مٷمكٸندٸگٸمٸز بار.
جاقسى اۆتور دايىن كٷيٸندە كەلە سالمايدى. كەيدە ونى تابۋ كەرەك, كەيدە تەربيەلەۋ كەرەك, كەيدە باعىت بەرۋ كەرەك. مۇعالٸمدەردٸڭ اراسىندا دا, جاس اۆتورلاردىڭ اراسىندا دا ەلەۋەتٸ ٶتە جوعارى ادامدار كٶپ. سولارمەن جۇمىس ٸستەيمٸز. كەيبٸر اۆتورلارىمىزدى ٶزٸمٸز ٶسٸردٸك دەۋگە بولادى – بٸرگە جازدىق, بٸرگە ٷيرەندٸك, بٸرگە جەتٸلدٸك.
ەگەر جازعىسى كەلەتٸن, يدەياسى بار, اۆتور بولعىسى كەلەتٸن ادام بولسا – بٸزگە حابارلاسا الادى. وقۋلىق – بٸر كٷندٸك دٷنيە ەمەس. بٸر ۇرپاقتىڭ ويىندا ٸز قالدىرادى. ەندەشە, جازعانىڭا, اتقارعان ٸسٸڭە ادال بولۋ – ەڭ ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك.
