Úkimettiń kezekti otyrysynda QR bilim jáne ǵylymdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý jáne 2025 jylǵa deiingi jobasy máseleleri qaraldy. QR bilim jáne ǵylym ministri Ashat Aimaǵambetov ótken kezeńdegi jumys qorytyndylary jáne jańa memlekettik baǵdarlamanyń negizgi baǵyttary týraly baiandady.
Onyń aitýynsha, 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamada 12 indikator, 71 kórsetkish jáne 262 is-sharany oryndaý kózdelgen. Memlekettik baǵdarlamanyń oryndalýy 92%, is-sharalar – 98,8% qurady.
Jalpy, memlekettik baǵdarlamany iske asyrý kóptegen máselelerdi sheshýge múmkindik berdi:
- elimizdegi mektepter jańartylǵan mazmunǵa kóshti;
- kolledjderde barshaǵa arnalǵan tegin TjKBB jobasy iske asyrylýda;
- ýniversitetterge akademiialyq jáne qarjylyq derbestik berildi;
- otandyq ǵalymdardyń bedeldi jýrnaldarda jariialaý belsendiligi 2,5 ese ósti.
Ministr atap ótkendei, qazirgi tańda bilim jáne ǵylym júiesiniń aldynda jańa maqsattar men mindetter tur. Olardy sheshý úshin Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha birqatar strategiialyq jáne baǵdarlamalyq qujattarǵa negizdelgen, bilim men ǵylymdy damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan jańa memlekettik baǵdarlamasy ázirlendi. Bul «Ult jospary: 100 naqty qadam», «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasy, Memleket basshysynyń sailaýaldy platformasy, tamyz keńesinde jáne Qazaqstan halqyna arnalǵan Joldaýda berilgen tapsyrmalar tolyǵymen eskerilgen.
«Baǵdarlama jobasy pedagogikalyq ujymdarda muǵalimdermen, Prezident janyndaǵy Ulttyq keńestiń ókilderimen, sarapshylarmen jáne Parlament depýtattarymen talqylandy. Bul jobanyń ereksheligi – PISA, TALIS, PIAAC, PIRLS, ISILS sekildi 5 halyqaralyq zertteýdiń nátijeleri bizge negizgi problemalardy anyqtaýǵa jáne olardyń sheshimderin tabýǵa múmkindik berdi. Jalpy, jańa Memlekettik baǵdarlama jobasynda 2 maqsat, 11 mindet, 8 indikator, 39 kórsetkish qarastyrylǵan», — dedi A. Aimaǵambetov.
Jańa memlekettik baǵdarlamaǵa sáikes negizgi mindetter aiqyndaldy:
- Qazaqstandyq bilim men ǵylymnyń jahandyq básekege qabilettiligin arttyrý;
- Jalpyadamzattyq qundylyqtar negizinde tulǵany tárbieleý jáne oqytý;
- Ǵylymnyń el ekonomikasyna qosar úlesiniń artýy.
Maqsattarǵa jetý úshin 5 baǵyt, 11 mindet qarastyrylǵan.
Birinshi oryn — pedagog mártebesi
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes 4 jyl ishinde 500 myń pedagogtiń jalaqysyn 2 esege arttyrý qarastyrylǵan.
Ministrdiń aitýynsha, pedagogterdi qaita daiarlaýdyń, biliktiligin arttyrýdyń jańa júiesi engiziledi; aldaǵy ýaqytta balabaqsha, qosymsha bilim berý, kolledj pedagogteriniń jalaqysy ósedi, olardyń jetekshilerine attestattaý qorytyndysy boiynsha pedagogterdiń eńbegin normalaý júiesi engiziledi; 2021 jyldan bastap ýniversitet túlekteri sertifikatsiiadan ótedi.
Sonymen qatar, pedagogikalyq bilimdi jetildirý, bolashaq muǵalimderdiń pedagogikalyq tájiribesin ózgertý, oqý baǵdarlamalaryn 100% jańartý qarastyrylǵan.
«3 jastan 6 jasqa deiingi balalardy balabaqshamen 100% qamtý qarastyrylǵan. Sapany jaqsartý maqsatynda litsenziialaýdy kezeń-kezeńimen qaitarý jáne balalardy mektepke daiarlaýdy jaqsartý úshin tiisti baǵdarlamalardy engizý qarastyrylýda. Óńirlerdegi jekemenshik balabaqshalardyń usynystaryn eskere otyryp, memlekettik tapsyrys quny 30 myń teńgege deiin artty. Bul úshin respýblikalyq biýdjetten shamamen 400 mlrd teńge bólindi», — dedi vedomstvo basshysy.
Sonymen birge, arnaiy kúzet, beinebaqylaý, qaýipsiz tasymaldaý, tamaqtaný normalary men mólsherin qaita qaraý, ashanalardaǵy qolma-qol aqshasyz tólemderge birtindep kóshý, erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalardy qoldaý boiynsha memlekettik tapsyrystardy jan basyna qarjylandyrý, kiber mádenietti qalyptastyrý máselelerin 100% sheshý josparlanǵan. Sondai-aq, býlling pen sýitsidtiń aldyn alýdyń biryńǵai baǵdarlamasyn engizý josparlanýda.
A. Aimaǵambetov atap ótkendei, mektep pen ata-ana qarym-qatynasynyń jańa formaty, bilim berýdiń barlyq deńgeilerinde «Jas Qyran», «Jas Ulan» qozǵalysyn odan ári damytý, teatrǵa tartý, pikirsaiys qozǵalysy, «qundylyqtarǵa negizdelgen bilimdi» iske asyrý josparlanǵan. Oqýshylar men stýdentter úshin sport ligasyn qurý josparlanýda. Búgingi tańda bul kórsetkish 30% quraidy.
Aýyldarda orta bilim berý sapasyn arttyrý
Oqýlyqtardy ázirleý, saraptaý, basyp shyǵarýdyń jańa júiesin engizý, bilim berýdiń jańartylǵan mazmunyna kóshýdi aiaqtaý, 12 jyldyq bilim berýge birtindep kóshý, kriteriilik baǵalaý men oqý baǵdarlamalaryn jetildirý qarastyrylǵan.
Balalarǵa arnalǵan bilim berýdiń barlyq deńgeilerinde sapaly inkliýzivti bilim alýǵa jaǵdai jasalǵan. Inkliýzivti bilim berý 55%-dan asty.
Taǵy bir mańyzdy mindet — qalalyq jáne aýyldyq mektepter arasyndaǵy bilim sapasyndaǵy alshaqtyqty azaitý. Osy maqsatta keshendi sharalar qabyldanady: shaǵyn jinaqy mektepterdi bilikti pedagogikalyq kadrlarmen qamtamasyz etý, eńbekaqy tóleý júiesi ózgeredi, aýyl mektepterin oqý materialdarymen, kompiýter jabdyqtarymen jáne tsifrlyq qurylǵylarmen tolyq qamtamasyz etý kózdelgen. Bul maqsatqa respýblikalyq biýdjetten 150 mlrd teńge qarastyrylǵan.
800 jańa mektep qurylysy tapshylyq máselesin sheshedi
Boljam boiynsha 2025 jylǵa qarai oryndar tapshylyǵy shamamen 500 myń oryndy quraidy. Bul máseleni sheshý úshin mektepter memleket pen jeke sektordyń esebinen salynady.
Atap aitqanda, memlekettik biýdjet jáne jeke investitsiialar tartý esebinen 650 myńnan astam orynǵa arnalǵan 800 jańa mektep salý josparlanýda.
«Bul úshin 876 mlrd teńge bólinedi. Sonyń nátijesinde oryndar tapshylyǵy men úsh aýysymdy mektepter máselesi sheshilip, apatty jaǵdaidaǵy mektepterdiń sany azaiady», — dedi ministr.
Sonymen qatar, aýyl mektepterin qoldaý boiynsha «Aýyl – besigi» baǵdarlamasy aiasynda aýyldyq tirek mektepter úshin 114 internat qurylysyna 53 mlrd teńge bólý josparlanýda.
Jańa baǵdarlama aiasynda barlyq mektepterdi zamanaýi fizika, himiia, biologiia, STEAM pándik synyptarymen tolyq qamtamasyz etýge 100 mlrd teńge bólinedi, al pándik kabinetterdi kompiýterlermen 100% qamtýǵa 50 mlrd teńge bólinedi.
Jyl saiyn 100 myń stýdent kolledjderde tegin oqidy
«Jas maman» jobasy aiasynda 180 kolledjdiń materialdyq-tehnikalyq bazasy jańartylady, oǵan biýdjetten 58 mlrd teńge qarastyrylǵan.
«Tegin kásiptik-tehnikalyq bilim berý baǵdarlamasy jyl saiyn 100 myń stýdentti qamtidy. Al qosarly bilim alýmen qamtylǵan stýdentterdiń sany 35%-ǵa jetedi. Kolledj túlekteriniń jumyspen qamtylý deńgeii 63%-dan 75%-ǵa deiin artady», — dedi vedomstvo basshysy.
UBT elektrondy formatqa kóshiriledi
Mundaǵy mindet — kásiptik standarttar negizinde bilim berý baǵdarlamalaryn 100% jańartý. Sheteldik stýdentter sany jalpy kontingenttiń 10% quraityn bolady.
Ministrdiń aitýynsha, professorlyq-oqytýshylar quramnyń jalaqysyn kóterý, bilim berý granttaryn orta eseppen 340-420 myńnan 900 myń teńgege deiin arttyrý arqyly ýniversitetterdiń materialdyq bazasyn jaqsartý qarastyrylǵan.
«Bul kópten kútken jańalyq, 2011 jyldan bastap grant quny ózgergen joq deýge bolady. Ol úshin biýdjetten 244 mlrd teńge bólinedi. 10 ýniversitette akademiialyq basymdyq ortalyqtaryn qurý úshin 21 mlrd teńge bólinedi. 10 ýniversitet álemdegi úzdik 500 ýniversitettiń qataryna qosylady», — dedi A. Aimaǵambetov.
Sonymen qatar, UBT tapsyrý tártibi elektrondy formatqa kóshirilip, birneshe grant túrleri engizilip, joǵary bilimniń qoljetimdiligi men ashyqtyǵy qamtamasyz etiledi.
2025 jylǵa deiin 90 myń orynǵa jataqhanalar salynady.
Bilim berý júiesindegi kadrlardyń aýysýy
Osyǵan bailanysty 2021 jyldan bastap aýdandyq bilim bólimderin basqarý oblystyq deńgeige ótedi.
«Qarjylandyrý da oblystyq deńgeige kóteriledi. Ol óńirler men mekemeler arasyndaǵy bilim alshaqtyqtyǵyn tómendetýge baǵyttalady», — dedi ministr.
A. Aimaǵambetovtyń aitýynsha, sońǵy ýaqytta bilim berý uiymdarynyń basshylaryn taǵaiyndaý tártibi týraly suraqtar kóbeiip keledi. Máselen, birqatar uiymdardyń basshylary 20 jyldan astam ýaqyt boiy bir jerde jumys istep keledi.
«Sondyqtan biz jańa júie boiynsha balabaqsha, mektep jáne kolledj direktorlaryn taǵaiyndaityn bolamyz. Sonymen qatar, aldaǵy ýaqytta aýystyrý júiesin rotatsiia arqyly qoldanatyn bolamyz. Qazirgi zaman talabyna sáikes bilim berý salasy avtonomdy basqarýdan korporativti basqarýǵa kóshedi», — dedi ol.
Ǵylymi áleýetti nyǵaitý
- Birinshiden, eger 2019 jyly ǵylymdy qarjylandyrý 43 mlrd teńgeni qurasa, 2025 jyly ol 400 mlrd teńgege jetedi;
- Ekinshiden, Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes jas ǵalymdardy qoldaýǵa jyl saiyn 3 mlrd-tan astam teńge bólinedi;
- Úshinshiden, eger buǵan deiin granttar boiynsha konkýrstar úsh jylda bir ret ótkizilse, kelesi jyldan bastap ol jyl saiyn bólinetin bolady;
- Tórtinshiden, ǵylymi institýttardyń materialdyq-tehnikalyq bazasyn nyǵaitý úshin jeke biýdjettik baǵdarlama jasalady.
Ǵylymi infraqurylymdy jańǵyrtý jáne tsifrlandyrý boiynsha ǵalymdardyń tsifrlyq daǵdylaryn damytý, ǵylymi uiymdardyń kadrlyq jáne basqarýshylar quramyn qaita daiarlaý baǵdarlamalaryn iske asyrý máseleleri qarastyrylady.
Jalpy, baǵdarlama aiasynda bilim berýdi qarjylandyrý kólemi 6 esege, ǵylymdy qarjylandyrý 7 ese ósti.
Bilim jáne ǵylym ministriniń aitýynsha, Baǵdarlamany iske asyrýǵa 11 trln 578 mlrd teńge kóleminde qarajat qarastyrylǵan. Sonymen qatar, jeke investitsiialardyń úlesi artyp, 1 trln 284 mlrd teńgeni qurady.
Aita ketý kerek, Kókshetaýdaǵy AT mektep-litseiiniń direktory A. Baltasheva pedagogikalyq qaýymdastyq atynan Úkimet otyrysyna shaqyryldy. Ol óz sózinde jańa memlekettik baǵdarlamada pedagog mártebesine erekshe mán berilgenin, al iske asyrylǵan baǵdarlamada buǵan mán berilmegenin atap ótti. A. Baltashevanyń aitýynsha, muǵalimderdi qaita daiarlaýdyń jańa júiesin engizý jáne jalaqynyń ósýi mektep pedagogteriniń mártebesin kóterip, jas mamandardyń jańa aǵymyn qamtamasyz etýǵa yqpal etedi.
Buǵan qosa, bilim berý mekemesiniń direktory jańa memlekettik baǵdarlamada bilim berý mádenietine basa nazar aýdarylyp, mektep pen ata-ana qarym-qatynasynyń jańa formatyn engizý qarastyrylǵanyn atap ótti. Endi bilim berý qazaqstandyq muǵalimderdi qýantatyn jańalyq — qundylyqtarǵa negizdeletin bolady.
