ٷكٸمەتتٸڭ كەزەكتٸ وتىرىسىندا قر بٸلٸم جەنە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ جەنە 2025 جىلعا دەيٸنگٸ جوباسى مەسەلەلەرٸ قارالدى. قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ اسحات ايماعامبەتوۆ ٶتكەن كەزەڭدەگٸ جۇمىس قورىتىندىلارى جەنە جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلامانىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى تۋرالى باياندادى.
ونىڭ ايتۋىنشا, 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلامادا 12 ينديكاتور, 71 كٶرسەتكٸش جەنە 262 ٸس-شارانى ورىنداۋ كٶزدەلگەن. مەملەكەتتٸك باعدارلامانىڭ ورىندالۋى 92%, ٸس-شارالار – 98,8% قۇرادى.
جالپى, مەملەكەتتٸك باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋ كٶپتەگەن مەسەلەلەردٸ شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ:
- ەلٸمٸزدەگٸ مەكتەپتەر جاڭارتىلعان مازمۇنعا كٶشتٸ;
- كوللەدجدەردە بارشاعا ارنالعان تەگٸن تجكبب جوباسى ٸسكە اسىرىلۋدا;
- ۋنيۆەرسيتەتتەرگە اكادەمييالىق جەنە قارجىلىق دەربەستٸك بەرٸلدٸ;
- وتاندىق عالىمداردىڭ بەدەلدٸ جۋرنالداردا جارييالاۋ بەلسەندٸلٸگٸ 2,5 ەسە ٶستٸ.
مينيستر اتاپ ٶتكەندەي, قازٸرگٸ تاڭدا بٸلٸم جەنە عىلىم جٷيەسٸنٸڭ الدىندا جاڭا ماقساتتار مەن مٸندەتتەر تۇر. ولاردى شەشۋ ٷشٸن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بٸرقاتار ستراتەگييالىق جەنە باعدارلامالىق قۇجاتتارعا نەگٸزدەلگەن, بٸلٸم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى ەزٸرلەندٸ. بۇل «ۇلت جوسپارى: 100 ناقتى قادام», «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋالدى پلاتفورماسى, تامىز كەڭەسٸندە جەنە قازاقستان حالقىنا ارنالعان جولداۋدا بەرٸلگەن تاپسىرمالار تولىعىمەن ەسكەرٸلگەن.
«باعدارلاما جوباسى پەداگوگيكالىق ۇجىمداردا مۇعالٸمدەرمەن, پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلتتىق كەڭەستٸڭ ٶكٸلدەرٸمەن, ساراپشىلارمەن جەنە پارلامەنت دەپۋتاتتارىمەن تالقىلاندى. بۇل جوبانىڭ ەرەكشەلٸگٸ – PISA, TALIS, PIAAC, PIRLS, ISILS سەكٸلدٸ 5 حالىقارالىق زەرتتەۋدٸڭ نەتيجەلەرٸ بٸزگە نەگٸزگٸ پروبلەمالاردى انىقتاۋعا جەنە ولاردىڭ شەشٸمدەرٸن تابۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. جالپى, جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلاما جوباسىندا 2 ماقسات, 11 مٸندەت, 8 ينديكاتور, 39 كٶرسەتكٸش قاراستىرىلعان», — دەدٸ ا. ايماعامبەتوۆ.
جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلاماعا سەيكەس نەگٸزگٸ مٸندەتتەر ايقىندالدى:
- قازاقستاندىق بٸلٸم مەن عىلىمنىڭ جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ;
- جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتار نەگٸزٸندە تۇلعانى تەربيەلەۋ جەنە وقىتۋ;
- عىلىمنىڭ ەل ەكونوميكاسىنا قوسار ٷلەسٸنٸڭ ارتۋى.
ماقساتتارعا جەتۋ ٷشٸن 5 باعىت, 11 مٸندەت قاراستىرىلعان.
بٸرٸنشٸ ورىن — پەداگوگ مەرتەبەسٸ
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس 4 جىل ٸشٸندە 500 مىڭ پەداگوگتٸڭ جالاقىسىن 2 ەسەگە ارتتىرۋ قاراستىرىلعان.
مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, پەداگوگتەردٸ قايتا دايارلاۋدىڭ, بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋدىڭ جاڭا جٷيەسٸ ەنگٸزٸلەدٸ; الداعى ۋاقىتتا بالاباقشا, قوسىمشا بٸلٸم بەرۋ, كوللەدج پەداگوگتەرٸنٸڭ جالاقىسى ٶسەدٸ, ولاردىڭ جەتەكشٸلەرٸنە اتتەستاتتاۋ قورىتىندىسى بويىنشا پەداگوگتەردٸڭ ەڭبەگٸن نورمالاۋ جٷيەسٸ ەنگٸزٸلەدٸ; 2021 جىلدان باستاپ ۋنيۆەرسيتەت تٷلەكتەرٸ سەرتيفيكاتسييادان ٶتەدٸ.
سونىمەن قاتار, پەداگوگيكالىق بٸلٸمدٸ جەتٸلدٸرۋ, بولاشاق مۇعالٸمدەردٸڭ پەداگوگيكالىق تەجٸريبەسٸن ٶزگەرتۋ, وقۋ باعدارلامالارىن 100% جاڭارتۋ قاراستىرىلعان.
«3 جاستان 6 جاسقا دەيٸنگٸ بالالاردى بالاباقشامەن 100% قامتۋ قاراستىرىلعان. ساپانى جاقسارتۋ ماقساتىندا ليتسەنزييالاۋدى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن قايتارۋ جەنە بالالاردى مەكتەپكە دايارلاۋدى جاقسارتۋ ٷشٸن تيٸستٸ باعدارلامالاردى ەنگٸزۋ قاراستىرىلۋدا. ٶڭٸرلەردەگٸ جەكەمەنشٸك بالاباقشالاردىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتٸك تاپسىرىس قۇنى 30 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن ارتتى. بۇل ٷشٸن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن شامامەن 400 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ», — دەدٸ ۆەدومستۆو باسشىسى.
سونىمەن بٸرگە, ارنايى كٷزەت, بەينەباقىلاۋ, قاۋٸپسٸز تاسىمالداۋ, تاماقتانۋ نورمالارى مەن مٶلشەرٸن قايتا قاراۋ, اسحانالارداعى قولما-قول اقشاسىز تٶلەمدەرگە بٸرتٸندەپ كٶشۋ, ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار بالالاردى قولداۋ بويىنشا مەملەكەتتٸك تاپسىرىستاردى جان باسىنا قارجىلاندىرۋ, كيبەر مەدەنيەتتٸ قالىپتاستىرۋ مەسەلەلەرٸن 100% شەشۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق, بۋللينگ پەن سۋيتسيدتٸڭ الدىن الۋدىڭ بٸرىڭعاي باعدارلاماسىن ەنگٸزۋ جوسپارلانۋدا.
ا. ايماعامبەتوۆ اتاپ ٶتكەندەي, مەكتەپ پەن اتا-انا قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا فورماتى, بٸلٸم بەرۋدٸڭ بارلىق دەڭگەيلەرٸندە «جاس قىران», «جاس ۇلان» قوزعالىسىن ودان ەرٸ دامىتۋ, تەاترعا تارتۋ, پٸكٸرسايىس قوزعالىسى, «قۇندىلىقتارعا نەگٸزدەلگەن بٸلٸمدٸ» ٸسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر ٷشٸن سپورت ليگاسىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. بٷگٸنگٸ تاڭدا بۇل كٶرسەتكٸش 30% قۇرايدى.
اۋىلداردا ورتا بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ
وقۋلىقتاردى ەزٸرلەۋ, ساراپتاۋ, باسىپ شىعارۋدىڭ جاڭا جٷيەسٸن ەنگٸزۋ, بٸلٸم بەرۋدٸڭ جاڭارتىلعان مازمۇنىنا كٶشۋدٸ اياقتاۋ, 12 جىلدىق بٸلٸم بەرۋگە بٸرتٸندەپ كٶشۋ, كريتەرييلٸك باعالاۋ مەن وقۋ باعدارلامالارىن جەتٸلدٸرۋ قاراستىرىلعان.
بالالارعا ارنالعان بٸلٸم بەرۋدٸڭ بارلىق دەڭگەيلەرٸندە ساپالى ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم الۋعا جاعداي جاسالعان. ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ 55%-دان استى.
تاعى بٸر ماڭىزدى مٸندەت — قالالىق جەنە اۋىلدىق مەكتەپتەر اراسىنداعى بٸلٸم ساپاسىنداعى الشاقتىقتى ازايتۋ. وسى ماقساتتا كەشەندٸ شارالار قابىلدانادى: شاعىن جيناقى مەكتەپتەردٸ بٸلٸكتٸ پەداگوگيكالىق كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ, ەڭبەكاقى تٶلەۋ جٷيەسٸ ٶزگەرەدٸ, اۋىل مەكتەپتەرٸن وقۋ ماتەريالدارىمەن, كومپيۋتەر جابدىقتارىمەن جەنە تسيفرلىق قۇرىلعىلارمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ كٶزدەلگەن. بۇل ماقساتقا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 150 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.
800 جاڭا مەكتەپ قۇرىلىسى تاپشىلىق مەسەلەسٸن شەشەدٸ
بولجام بويىنشا 2025 جىلعا قاراي ورىندار تاپشىلىعى شامامەن 500 مىڭ ورىندى قۇرايدى. بۇل مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن مەكتەپتەر مەملەكەت پەن جەكە سەكتوردىڭ ەسەبٸنەن سالىنادى.
اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتٸك بيۋدجەت جەنە جەكە ينۆەستيتسييالار تارتۋ ەسەبٸنەن 650 مىڭنان استام ورىنعا ارنالعان 800 جاڭا مەكتەپ سالۋ جوسپارلانۋدا.
«بۇل ٷشٸن 876 ملرد تەڭگە بٶلٸنەدٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە ورىندار تاپشىلىعى مەن ٷش اۋىسىمدى مەكتەپتەر مەسەلەسٸ شەشٸلٸپ, اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەردٸڭ سانى ازايادى», — دەدٸ مينيستر.
سونىمەن قاتار, اۋىل مەكتەپتەرٸن قولداۋ بويىنشا «اۋىل – بەسٸگٸ» باعدارلاماسى اياسىندا اۋىلدىق تٸرەك مەكتەپتەر ٷشٸن 114 ينتەرنات قۇرىلىسىنا 53 ملرد تەڭگە بٶلۋ جوسپارلانۋدا.
جاڭا باعدارلاما اياسىندا بارلىق مەكتەپتەردٸ زاماناۋي فيزيكا, حيمييا, بيولوگييا, STEAM پەندٸك سىنىپتارىمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە 100 ملرد تەڭگە بٶلٸنەدٸ, ال پەندٸك كابينەتتەردٸ كومپيۋتەرلەرمەن 100% قامتۋعا 50 ملرد تەڭگە بٶلٸنەدٸ.
جىل سايىن 100 مىڭ ستۋدەنت كوللەدجدەردە تەگٸن وقيدى
«جاس مامان» جوباسى اياسىندا 180 كوللەدجدٸڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاڭارتىلادى, وعان بيۋدجەتتەن 58 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.
«تەگٸن كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسى جىل سايىن 100 مىڭ ستۋدەنتتٸ قامتيدى. ال قوسارلى بٸلٸم الۋمەن قامتىلعان ستۋدەنتتەردٸڭ سانى 35%-عا جەتەدٸ. كوللەدج تٷلەكتەرٸنٸڭ جۇمىسپەن قامتىلۋ دەڭگەيٸ 63%-دان 75%-عا دەيٸن ارتادى», — دەدٸ ۆەدومستۆو باسشىسى.
ۇبت ەلەكتروندى فورماتقا كٶشٸرٸلەدٸ
مۇنداعى مٸندەت — كەسٸپتٸك ستاندارتتار نەگٸزٸندە بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىن 100% جاڭارتۋ. شەتەلدٸك ستۋدەنتتەر سانى جالپى كونتينگەنتتٸڭ 10% قۇرايتىن بولادى.
مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامنىڭ جالاقىسىن كٶتەرۋ, بٸلٸم بەرۋ گرانتتارىن ورتا ەسەپپەن 340-420 مىڭنان 900 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن ارتتىرۋ ارقىلى ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ ماتەريالدىق بازاسىن جاقسارتۋ قاراستىرىلعان.
«بۇل كٶپتەن كٷتكەن جاڭالىق, 2011 جىلدان باستاپ گرانت قۇنى ٶزگەرگەن جوق دەۋگە بولادى. ول ٷشٸن بيۋدجەتتەن 244 ملرد تەڭگە بٶلٸنەدٸ. 10 ۋنيۆەرسيتەتتە اكادەمييالىق باسىمدىق ورتالىقتارىن قۇرۋ ٷشٸن 21 ملرد تەڭگە بٶلٸنەدٸ. 10 ۋنيۆەرسيتەت ەلەمدەگٸ ٷزدٸك 500 ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ قاتارىنا قوسىلادى», — دەدٸ ا. ايماعامبەتوۆ.
سونىمەن قاتار, ۇبت تاپسىرۋ تەرتٸبٸ ەلەكتروندى فورماتقا كٶشٸرٸلٸپ, بٸرنەشە گرانت تٷرلەرٸ ەنگٸزٸلٸپ, جوعارى بٸلٸمنٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن اشىقتىعى قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
2025 جىلعا دەيٸن 90 مىڭ ورىنعا جاتاقحانالار سالىنادى.
بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندەگٸ كادرلاردىڭ اۋىسۋى
وسىعان بايلانىستى 2021 جىلدان باستاپ اۋداندىق بٸلٸم بٶلٸمدەرٸن باسقارۋ وبلىستىق دەڭگەيگە ٶتەدٸ.
«قارجىلاندىرۋ دا وبلىستىق دەڭگەيگە كٶتەرٸلەدٸ. ول ٶڭٸرلەر مەن مەكەمەلەر اراسىنداعى بٸلٸم الشاقتىقتىعىن تٶمەندەتۋگە باعىتتالادى», — دەدٸ مينيستر.
ا. ايماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ۋاقىتتا بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارىن تاعايىنداۋ تەرتٸبٸ تۋرالى سۇراقتار كٶبەيٸپ كەلەدٸ. مەسەلەن, بٸرقاتار ۇيىمداردىڭ باسشىلارى 20 جىلدان استام ۋاقىت بويى بٸر جەردە جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ.
«سوندىقتان بٸز جاڭا جٷيە بويىنشا بالاباقشا, مەكتەپ جەنە كوللەدج ديرەكتورلارىن تاعايىندايتىن بولامىز. سونىمەن قاتار, الداعى ۋاقىتتا اۋىستىرۋ جٷيەسٸن روتاتسييا ارقىلى قولداناتىن بولامىز. قازٸرگٸ زامان تالابىنا سەيكەس بٸلٸم بەرۋ سالاسى اۆتونومدى باسقارۋدان كورپوراتيۆتٸ باسقارۋعا كٶشەدٸ», — دەدٸ ول.
عىلىمي ەلەۋەتتٸ نىعايتۋ
- بٸرٸنشٸدەن, ەگەر 2019 جىلى عىلىمدى قارجىلاندىرۋ 43 ملرد تەڭگەنٸ قۇراسا, 2025 جىلى ول 400 ملرد تەڭگەگە جەتەدٸ;
- ەكٸنشٸدەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس جاس عالىمداردى قولداۋعا جىل سايىن 3 ملرد-تان استام تەڭگە بٶلٸنەدٸ;
- ٷشٸنشٸدەن, ەگەر بۇعان دەيٸن گرانتتار بويىنشا كونكۋرستار ٷش جىلدا بٸر رەت ٶتكٸزٸلسە, كەلەسٸ جىلدان باستاپ ول جىل سايىن بٶلٸنەتٸن بولادى;
- تٶرتٸنشٸدەن, عىلىمي ينستيتۋتتاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ ٷشٸن جەكە بيۋدجەتتٸك باعدارلاما جاسالادى.
عىلىمي ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جەنە تسيفرلاندىرۋ بويىنشا عالىمداردىڭ تسيفرلىق داعدىلارىن دامىتۋ, عىلىمي ۇيىمداردىڭ كادرلىق جەنە باسقارۋشىلار قۇرامىن قايتا دايارلاۋ باعدارلامالارىن ٸسكە اسىرۋ مەسەلەلەرٸ قاراستىرىلادى.
جالپى, باعدارلاما اياسىندا بٸلٸم بەرۋدٸ قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸ 6 ەسەگە, عىلىمدى قارجىلاندىرۋ 7 ەسە ٶستٸ.
بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋعا 11 ترلن 578 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە قاراجات قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار, جەكە ينۆەستيتسييالاردىڭ ٷلەسٸ ارتىپ, 1 ترلن 284 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, كٶكشەتاۋداعى ات مەكتەپ-ليتسەيٸنٸڭ ديرەكتورى ا. بالتاشەۆا پەداگوگيكالىق قاۋىمداستىق اتىنان ٷكٸمەت وتىرىسىنا شاقىرىلدى. ول ٶز سٶزٸندە جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلامادا پەداگوگ مەرتەبەسٸنە ەرەكشە مەن بەرٸلگەنٸن, ال ٸسكە اسىرىلعان باعدارلامادا بۇعان مەن بەرٸلمەگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ا. بالتاشەۆانىڭ ايتۋىنشا, مۇعالٸمدەردٸ قايتا دايارلاۋدىڭ جاڭا جٷيەسٸن ەنگٸزۋ جەنە جالاقىنىڭ ٶسۋٸ مەكتەپ پەداگوگتەرٸنٸڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرٸپ, جاس مامانداردىڭ جاڭا اعىمىن قامتاماسىز ەتۋعا ىقپال ەتەدٸ.
بۇعان قوسا, بٸلٸم بەرۋ مەكەمەسٸنٸڭ ديرەكتورى جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلامادا بٸلٸم بەرۋ مەدەنيەتٸنە باسا نازار اۋدارىلىپ, مەكتەپ پەن اتا-انا قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا فورماتىن ەنگٸزۋ قاراستىرىلعانىن اتاپ ٶتتٸ. ەندٸ بٸلٸم بەرۋ قازاقستاندىق مۇعالٸمدەردٸ قۋانتاتىن جاڭالىق — قۇندىلىقتارعا نەگٸزدەلەتٸن بولادى.
