Májilis depýtaty Nurtai Sabilianov Aiakózge sý tasqynynan zardap shekkennen keiin araǵa eki apta salyp qaita kelgende birqatar kemshilikterdiń beti ashyldy. Apat oryn alǵan 11 naýryzdyń erteńinde-aq jerlesteriniń janynan tabylǵan depýtat sol kezde apatqa ushyraǵan 80 úidiń eshqaisyn da nazardan tys qaldyrmai, ózenge qosylyp kóz jastary kól bolǵan árbir otbasynyń jaǵdaiyn bilgeni rasynda da úlken azamattyq bolatyn. N. Sabilianov sol saparynda jai ketpei, apatqa bailanysty ashylǵan «Aiakóz bolashaq» qoryna óz qaltasynan 1 mln. teńge qarajat aýdarǵany da aýqatty bolǵandyǵynan emes, adam taǵdyryna bei-jai qarai almai jany aýyratyndyǵyn baiqatqandai.
Alaida, depýtat sol kezde Aiakózdiń «Za linii» atalatyn yqshamaýdanynda eldiń zaryn tyńdap júrgende jergilikti sheneýnikterdiń eshqaisy da birge júrmegeni qynjyltady. Aýdan ákimi Baqytjan Baiahmetov bastaǵan shendilerdiń ol kezde qaida bas saýǵalap ketkenin kim bilsin, aýdandyq máslihat hatshysy Seiilbek Ysqaqovtan basqa el azamaty tóbe kórsetpegen. Jergilikti atqaminerlerdiń mundai keýdemsoqtyǵy jaqsylyqqa aparmaitynyn esterine salǵan Nurtai Salihuly aýdandyq ákimdikte ótken jiynda ákiminen bastap «Nur otannyń» jergilikti hatshysyna deiin bir silkilep aldy.
- Qyzmet eshkimge máńgilikke berilgen joq. Ol orynnan erteń bárimiz de ketemiz. Biraq, halyqtyń aldynda júzimiz jaryq bolsyn. Ótken saparymda tańnan keshke deiin júrip 80 úige túgel kirip-shyqtym. Bireýińiz birge júrýge jaramadyńyzdar. Sheneýnikterdiń jartysy gýmanitarlyq kómek qabyldap jatqan qoimalardyń, azyq-túliktiń basynda júr. Kózboiaýshylyqpen jumys istegendi qoiý kerek. Meniń isimdi burmalap halyqqa qarsy qoiǵysy keletin sheneýnikterge jol bermeimin. Amangeldi kóshesi, 66 úide turatyn 7 balasy bar, jary qaitys bolǵan azamat apattan úii qulaǵaly eki aptadan asty. Áli úi ala almai júr. Panalap otyrǵan internattan da qýyp shyqqansyzdar.
Osylaisha aýdan basshylyǵyna qarata qaharlana sóilegen Sabilianovqa tórdegi sheneýnikterdiń eshqaisy da «bulai bolýy múmkin emes, óitip júrgenimiz joq» dep qarsylyq bildire almady. «Úndemegen úidei báleden qutylady» dedi me, ákim B.Baiahmetov pen qaramaǵyndaǵylar depýtattyń kemshilikterin betterine basqan sózin moiyndaǵan syńai tanytty. Aýdan basshysy jeti balasy bar álgi azamattyń úi máselesiniń sheshilýin ózine jaýyp qutyldy. Iaǵni, ol ákimge qulaǵan úiiniń orynyna úi salyp berýin ótingen. Onsyz da tasqyn selden kóz ashpaǵan jerge baryp, qaitadan baspanasyn turǵyzý qisynǵa kelmeitinin aityp aqtalǵan ákim onyń dalada qalmaitynyna sendirýge tyrysty.
Paidany qýǵan Hamit
Eń sumdyǵy úileri qirap, baspanalarynan aiyrylǵan jurtty Hamit Muhamedjanov degen áldebireý ekpsert maman bolyp kórinip, sergeldeńge túsirgen. Iaǵni, birqatar úilerge baryp, kelgen shyǵyndy eseptep berýmen jalǵyz ózi ainalysqan. Onsyz da qaida tyǵylaryn bilmei pushaiman halde otyrǵan otbasylar Hamittiń mundai ispen ainalysýǵa quqy bar ma, joq pa, ony suraýǵa da murshasy bolmapty. Hamittiń zańǵa tompaq keletin isin jergilikti ákimdik bilse de oǵan ózderi senim artqandyqtan, «qyzmetine» shekteý qoia almaǵany tipten tańqaldyrady.
- Halyq qazir ekspert degen kim, baǵalaýshy degen kim bilýden qaldy. Óitkeni, osy qyzmettiń atyn jamylyp árkim kelip bir tekserip ketetin boldy. Shyn máninde mundai apattan jaramsyz bolyp qalǵan úilerdi tekserip, tiisti qorytyndysyn shyǵarýmen jalǵyz adam emes, eksperttik kompaniialar ainalysady. Ol kompaniianyń aldymen litsenziiasy, zerthanasy, qural-jabdyqtary bolýy kerek. Osy turǵyda ǵana qazir birneshe eksperttik kompaniia Aiakózde jumys istep jatyr, Al Hamit siiaqty jeke-dara júretinder qora-jaidy ǵana teksere alýy múmkin. Biraq, árbir úilerdi aralap kórýine quqy joq, - deidi Májilis depýtaty N. Sabilianov.
Jurtty aldaǵan Hamit Muhamedjanov bul jiynda kóringen joq. Sirá, ótirigi áshkere bolǵanyn ózi de sezse kerek, iz sýytyp ketkendei taptyra qoimady. Al aýdan ákimi B. Baiahmetovtiń oǵan senip qalǵandyǵyn moiyndap aitqany tipten, tańqaldyrady. Bildei aýdan ákiminiń óz jerinde, apat bolǵan tóńirekte kimderdiń qalai sairan salyp júrgenine mán bermegeni de aiakózdik sheneýnikterdiń kóp nársege salǵyrt, kóz juma qaraityndyǵyn ańǵartqandai.
Osylaisha baspanasyn sý shaiyp ketken turǵyndardy odan beter sergeldeńge túsirgen Hamittiń qyzmeti úshin keibir otbasylardan aqsha dámetkeni de osy jiynda aitylyp qaldy. Degenmen, «ótiriktiń quiryǵy bir tutam» degendei depýtat N.Sabilianovtyń der kezinde aralasýy nátijesinde H. Muhamedjanov «tyndyrǵan isteri» boiynsha zań aldynda jaýap beretin boldy.
Jalpy, Aiakóz qalasynyń apattan kóp zardap shekken «Za linii» yqshamaýdanynda turatyndardyń deni – áleýmettik jaǵdaiy tómen otbasylar. Keibiriniń qolynda múgedek balasy bar bolsa, endi biri kóp balaly jalǵyzbasty ana. Úii qulaǵandardyń biri óz qalaýyndaǵy satylatyn úidi tapqanymen, ony alýǵa ákimdik beretin qarjynyń jetpeitinin aitty. Iaǵni, bireýdiń muqtajdyǵy bireýdiń paidasyna kórinip, 3,5 mln. teńgege satqaly otyrǵan baspanasyn 4 mln. teńgege, 4 mln teńgeniń úiin usynatyndar ústine taǵy 500 myń teńge qosyp, baǵany sharyqtatýǵa kóshken.
Májilis depýtaty N. Sabilianov halyq qinalyp júrgende úiin saýdalap paida tapqysy keletinderdi jónge keltirip, sheshim qabyldaý qajettigin aýdan basshysyna qadap aitty.
№2 mektepte ótken kezdesýde de sóz alǵan turǵyndar apat bolyp ótkeli beri tiisti jumystardyń sylbyr júrip jatqanyna syn aitty. Máslen, úi alǵandardyń qatarynan tabylǵan Kógershin Qýanyshbaeva áli kúnge deiin berilýge tiis jańa baspanasyna kire almai otyr eken. Sebep, ákimdik esepshotyna úsh bólmeli úi alýyna qajetti 4 mln. teńge túspegen. Sonyń saldarynan basqa jaqtaǵy jumysyna da kete almai otyrǵan kelinshek úiiniń kiltin qashan alaryn bilmei dal. Jeltoqsan kóshesinde turatyn qart ana Kúlshira Isadilova tógilgen qoqys pen nájisten qutyla almai otyrǵanyn aityp shaǵymdandy. Kóshe boiyn tazalaýǵa ákimdik talai ýáde bergenimen, áli kúnge deiin oryndamaǵan. Óziniń eki balasy qaitys bolǵanyn da aityp egilgen ana ákimge qaratyp «Shyndyqty aitsań kisi salady» dep nalyǵanyn jasyra almai qaldy.
«Ózime qol jumsaǵannan basqa amalym qalǵan joq»
Dál osy kezdesýdiń sońyn ala sóz alǵan kóp balaly jas ana Ásel Quttybaevanyń jylap turyp aitqan sózi júrek shymyrlatty.
- Men qos diplomy bar, joǵary bilimdi mamanmyn. Biraq, áli kúnge deiin mamandyǵyma sáikes býhgalterlik jumys taba almai júrmin. Óitkeni, aýdandaǵy 23 aýyldyq okrýgtiń bárinde aýdan basshylyǵynda isteitinderdiń jaqyndary otyr. Bos oryndar bar ekenin bilip barsam, «kim keletinin daiyndap qoidy» degen jaýapty talai estidim. Aýdandyq ekonomika jáne qarjy bóliminiń jetekshisi Ahmetjanova jumys surap aýdan ákimine kirip-shyqqanym úshin qoqan-loqqy kórsetti. Óskemenge baryp, bos orynǵa test tapsyryp, tiisti suraqtarǵa durys jaýap bersem de óte almadym. Bes balam bar, bireýi múgedek. Men osylai júre berem be? Shynymdy aitsam qazir óz-ózime qol salýǵa shaq qalyp júrmin, - dep ashyna jylaǵan Ásel budan ary shydai almai kóz jasyn tógip zaldan shyǵyp ketti.
Mine, biz kýá bolǵan osy kórinistiń ózi-aq Aiakóz aýdanynda qanshama taǵdyrlardyń tyǵyryqqa tirelgendigin taǵy da dáleldep turǵandai. Jumyssyzdyq júikesin juqartqan ananyń kúiingennen jylap shaǵymdanǵanyna kúmán joq. Al aýdan atqaminerleriniń bala-shaǵasyn asyraýǵa umtylǵan mamandy qoldaýdyń ornyna oǵan qoqan-loqqy kórsetkeni aqylǵa syimaityn jaǵdai.
Jiyndaǵy máselelerdi qorytyndylaǵan sózinde N. Sabilianov eger Á. Quttybaevanyń aýdandyq ekonomika jáne qarjy bóliminiń basshysy tarapynan qýdalaý kórip júrgeni ras bolsa, muny memlekettik qyzmet isteri jónindegi agenttiktiń nazaryna usynyp, shikireigen shendige zań aiasynda shara qoldaný qajettigin aitty. Depýtattyń degenine qarap taiaqtyń bir ushy ózine tietinin sezdi me, aýdan ákimi B. Baiahmetov te dereý sóz alyp, Áseldi jumysqa ornalastyrýǵa ýáde berdi. Ákimniń munysyna qarap mamandar jylap-syqtap shaǵymdanbasa jumys tabylýy ekitalai ekenin ańǵarǵandai boldyq. Aitpaqshy, ýáde bergen ákimdi jiyn bite salysymen, shyǵar esikten kútip alyp, Á.Quttybaevanyń naqty qashan jumysqa ornalasatynyn suraýyma týra keldi. Ákim Baiahmetov kabinetine baryp, aldymen qai jerde býhgalter mamanyna bos oryn bar sony qarap kórý kerektigin aityp shyǵa keldi. Al óziniń qaramaǵyndaǵy ekonomika jáne qarjy bóliminiń meńgerýshisi A. Ahmetjanovany Quttybaeva aitqandai, qoqan-loqqy kórsetetindei adam emes ekendigin, «tek Ásel ashý ústinde aitqan bolýy múmkin» dep ony qorǵaǵysy keletin syńaiyn baiqatyp qaldy.
Jerlesterimen kezdesip, oryn alǵan kemshilikter men sheshilmei júrgen máselelerin ózine túrtip alǵan depýtat N. Sabilianov aitylǵan jailardyń eshqaisy da nazardan tys qalmaitynynjetkizdi.
Sátjan QASYMJANULY,
Shyǵys Qazaqstan oblysy
