مەجٸلٸس دەپۋتاتى نۇرتاي سابيليانوۆ اياكٶزگە سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەننەن كەيٸن اراعا ەكٸ اپتا سالىپ قايتا كەلگەندە بٸرقاتار كەمشٸلٸكتەردٸڭ بەتٸ اشىلدى. اپات ورىن العان 11 ناۋرىزدىڭ ەرتەڭٸندە-اق جەرلەستەرٸنٸڭ جانىنان تابىلعان دەپۋتات سول كەزدە اپاتقا ۇشىراعان 80 ٷيدٸڭ ەشقايسىن دا نازاردان تىس قالدىرماي, ٶزەنگە قوسىلىپ كٶز جاستارى كٶل بولعان ەربٸر وتباسىنىڭ جاعدايىن بٸلگەنٸ راسىندا دا ٷلكەن ازاماتتىق بولاتىن. ن. سابيليانوۆ سول ساپارىندا جاي كەتپەي, اپاتقا بايلانىستى اشىلعان «اياكٶز بولاشاق» قورىنا ٶز قالتاسىنان 1 ملن. تەڭگە قاراجات اۋدارعانى دا اۋقاتتى بولعاندىعىنان ەمەس, ادام تاعدىرىنا بەي-جاي قاراي الماي جانى اۋىراتىندىعىن بايقاتقانداي.
الايدا, دەپۋتات سول كەزدە اياكٶزدٸڭ «زا لينيي» اتالاتىن ىقشاماۋدانىندا ەلدٸڭ زارىن تىڭداپ جٷرگەندە جەرگٸلٸكتٸ شەنەۋنٸكتەردٸڭ ەشقايسى دا بٸرگە جٷرمەگەنٸ قىنجىلتادى. اۋدان ەكٸمٸ باقىتجان باياحمەتوۆ باستاعان شەندٸلەردٸڭ ول كەزدە قايدا باس ساۋعالاپ كەتكەنٸن كٸم بٸلسٸن, اۋداندىق مەسليحات حاتشىسى سەيٸلبەك ىسقاقوۆتان باسقا ەل ازاماتى تٶبە كٶرسەتپەگەن. جەرگٸلٸكتٸ اتقامٸنەرلەردٸڭ مۇنداي كەۋدەمسوقتىعى جاقسىلىققا اپارمايتىنىن ەستەرٸنە سالعان نۇرتاي ساليحۇلى اۋداندىق ەكٸمدٸكتە ٶتكەن جيىندا ەكٸمٸنەن باستاپ «نۇر وتاننىڭ» جەرگٸلٸكتٸ حاتشىسىنا دەيٸن بٸر سٸلكٸلەپ الدى.
- قىزمەت ەشكٸمگە مەڭگٸلٸككە بەرٸلگەن جوق. ول ورىننان ەرتەڭ بەرٸمٸز دە كەتەمٸز. بٸراق, حالىقتىڭ الدىندا جٷزٸمٸز جارىق بولسىن. ٶتكەن ساپارىمدا تاڭنان كەشكە دەيٸن جٷرٸپ 80 ٷيگە تٷگەل كٸرٸپ-شىقتىم. بٸرەۋٸڭٸز بٸرگە جٷرۋگە جارامادىڭىزدار. شەنەۋنٸكتەردٸڭ جارتىسى گۋمانيتارلىق كٶمەك قابىلداپ جاتقان قويمالاردىڭ, ازىق-تٷلٸكتٸڭ باسىندا جٷر. كٶزبوياۋشىلىقپەن جۇمىس ٸستەگەندٸ قويۋ كەرەك. مەنٸڭ ٸسٸمدٸ بۇرمالاپ حالىققا قارسى قويعىسى كەلەتٸن شەنەۋنٸكتەرگە جول بەرمەيمٸن. امانگەلدٸ كٶشەسٸ, 66 ٷيدە تۇراتىن 7 بالاسى بار, جارى قايتىس بولعان ازامات اپاتتان ٷيٸ قۇلاعالى ەكٸ اپتادان استى. ەلٸ ٷي الا الماي جٷر. پانالاپ وتىرعان ينتەرناتتان دا قۋىپ شىققانسىزدار.
وسىلايشا اۋدان باسشىلىعىنا قاراتا قاھارلانا سٶيلەگەن سابيليانوۆقا تٶردەگٸ شەنەۋنٸكتەردٸڭ ەشقايسى دا «بۇلاي بولۋى مٷمكٸن ەمەس, ٶيتٸپ جٷرگەنٸمٸز جوق» دەپ قارسىلىق بٸلدٸرە المادى. «ٷندەمەگەن ٷيدەي بەلەدەن قۇتىلادى» دەدٸ مە, ەكٸم ب.باياحمەتوۆ پەن قاراماعىنداعىلار دەپۋتاتتىڭ كەمشٸلٸكتەرٸن بەتتەرٸنە باسقان سٶزٸن مويىنداعان سىڭاي تانىتتى. اۋدان باسشىسى جەتٸ بالاسى بار ەلگٸ ازاماتتىڭ ٷي مەسەلەسٸنٸڭ شەشٸلۋٸن ٶزٸنە جاۋىپ قۇتىلدى. ياعني, ول ەكٸمگە قۇلاعان ٷيٸنٸڭ ورىنىنا ٷي سالىپ بەرۋٸن ٶتٸنگەن. ونسىز دا تاسقىن سەلدەن كٶز اشپاعان جەرگە بارىپ, قايتادان باسپاناسىن تۇرعىزۋ قيسىنعا كەلمەيتٸنٸن ايتىپ اقتالعان ەكٸم ونىڭ دالادا قالمايتىنىنا سەندٸرۋگە تىرىستى.
پايدانى قۋعان حاميت
ەڭ سۇمدىعى ٷيلەرٸ قيراپ, باسپانالارىنان ايىرىلعان جۇرتتى حاميت مۇحامەدجانوۆ دەگەن ەلدەبٸرەۋ ەكپسەرت مامان بولىپ كٶرٸنٸپ, سەرگەلدەڭگە تٷسٸرگەن. ياعني, بٸرقاتار ٷيلەرگە بارىپ, كەلگەن شىعىندى ەسەپتەپ بەرۋمەن جالعىز ٶزٸ اينالىسقان. ونسىز دا قايدا تىعىلارىن بٸلمەي پۇشايمان حالدە وتىرعان وتباسىلار حاميتتٸڭ مۇنداي ٸسپەن اينالىسۋعا قۇقى بار ما, جوق پا, ونى سۇراۋعا دا مۇرشاسى بولماپتى. حاميتتٸڭ زاڭعا تومپاق كەلەتٸن ٸسٸن جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸك بٸلسە دە وعان ٶزدەرٸ سەنٸم ارتقاندىقتان, «قىزمەتٸنە» شەكتەۋ قويا الماعانى تٸپتەن تاڭقالدىرادى.
- حالىق قازٸر ەكسپەرت دەگەن كٸم, باعالاۋشى دەگەن كٸم بٸلۋدەن قالدى. ٶيتكەنٸ, وسى قىزمەتتٸڭ اتىن جامىلىپ ەركٸم كەلٸپ بٸر تەكسەرٸپ كەتەتٸن بولدى. شىن مەنٸندە مۇنداي اپاتتان جارامسىز بولىپ قالعان ٷيلەردٸ تەكسەرٸپ, تيٸستٸ قورىتىندىسىن شىعارۋمەن جالعىز ادام ەمەس, ەكسپەرتتٸك كومپانييالار اينالىسادى. ول كومپانييانىڭ الدىمەن ليتسەنزيياسى, زەرتحاناسى, قۇرال-جابدىقتارى بولۋى كەرەك. وسى تۇرعىدا عانا قازٸر بٸرنەشە ەكسپەرتتٸك كومپانييا اياكٶزدە جۇمىس ٸستەپ جاتىر, ال حاميت سيياقتى جەكە-دارا جٷرەتٸندەر قورا-جايدى عانا تەكسەرە الۋى مٷمكٸن. بٸراق, ەربٸر ٷيلەردٸ ارالاپ كٶرۋٸنە قۇقى جوق, - دەيدٸ مەجٸلٸس دەپۋتاتى ن. سابيليانوۆ.
جۇرتتى الداعان حاميت مۇحامەدجانوۆ بۇل جيىندا كٶرٸنگەن جوق. سٸرە, ٶتٸرٸگٸ ەشكەرە بولعانىن ٶزٸ دە سەزسە كەرەك, ٸز سۋىتىپ كەتكەندەي تاپتىرا قويمادى. ال اۋدان ەكٸمٸ ب. باياحمەتوۆتٸڭ وعان سەنٸپ قالعاندىعىن مويىنداپ ايتقانى تٸپتەن, تاڭقالدىرادى. بٸلدەي اۋدان ەكٸمٸنٸڭ ٶز جەرٸندە, اپات بولعان تٶڭٸرەكتە كٸمدەردٸڭ قالاي سايران سالىپ جٷرگەنٸنە مەن بەرمەگەنٸ دە اياكٶزدٸك شەنەۋنٸكتەردٸڭ كٶپ نەرسەگە سالعىرت, كٶز جۇما قارايتىندىعىن اڭعارتقانداي.
وسىلايشا باسپاناسىن سۋ شايىپ كەتكەن تۇرعىنداردى ودان بەتەر سەرگەلدەڭگە تٷسٸرگەن حاميتتٸڭ قىزمەتٸ ٷشٸن كەيبٸر وتباسىلاردان اقشا دەمەتكەنٸ دە وسى جيىندا ايتىلىپ قالدى. دەگەنمەن, «ٶتٸرٸكتٸڭ قۇيرىعى بٸر تۇتام» دەگەندەي دەپۋتات ن.سابيليانوۆتىڭ دەر كەزٸندە ارالاسۋى نەتيجەسٸندە ح. مۇحامەدجانوۆ «تىندىرعان ٸستەرٸ» بويىنشا زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرەتٸن بولدى.
جالپى, اياكٶز قالاسىنىڭ اپاتتان كٶپ زارداپ شەككەن «زا لينيي» ىقشاماۋدانىندا تۇراتىنداردىڭ دەنٸ – ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تٶمەن وتباسىلار. كەيبٸرٸنٸڭ قولىندا مٷگەدەك بالاسى بار بولسا, ەندٸ بٸرٸ كٶپ بالالى جالعىزباستى انا. ٷيٸ قۇلاعانداردىڭ بٸرٸ ٶز قالاۋىنداعى ساتىلاتىن ٷيدٸ تاپقانىمەن, ونى الۋعا ەكٸمدٸك بەرەتٸن قارجىنىڭ جەتپەيتٸنٸن ايتتى. ياعني, بٸرەۋدٸڭ مۇقتاجدىعى بٸرەۋدٸڭ پايداسىنا كٶرٸنٸپ, 3,5 ملن. تەڭگەگە ساتقالى وتىرعان باسپاناسىن 4 ملن. تەڭگەگە, 4 ملن تەڭگەنٸڭ ٷيٸن ۇسىناتىندار ٷستٸنە تاعى 500 مىڭ تەڭگە قوسىپ, باعانى شارىقتاتۋعا كٶشكەن.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى ن. سابيليانوۆ حالىق قينالىپ جٷرگەندە ٷيٸن ساۋدالاپ پايدا تاپقىسى كەلەتٸندەردٸ جٶنگە كەلتٸرٸپ, شەشٸم قابىلداۋ قاجەتتٸگٸن اۋدان باسشىسىنا قاداپ ايتتى.
№2 مەكتەپتە ٶتكەن كەزدەسۋدە دە سٶز العان تۇرعىندار اپات بولىپ ٶتكەلٸ بەرٸ تيٸستٸ جۇمىستاردىڭ سىلبىر جٷرٸپ جاتقانىنا سىن ايتتى. مەسلەن, ٷي العانداردىڭ قاتارىنان تابىلعان كٶگەرشٸن قۋانىشباەۆا ەلٸ كٷنگە دەيٸن بەرٸلۋگە تيٸس جاڭا باسپاناسىنا كٸرە الماي وتىر ەكەن. سەبەپ, ەكٸمدٸك ەسەپشوتىنا ٷش بٶلمەلٸ ٷي الۋىنا قاجەتتٸ 4 ملن. تەڭگە تٷسپەگەن. سونىڭ سالدارىنان باسقا جاقتاعى جۇمىسىنا دا كەتە الماي وتىرعان كەلٸنشەك ٷيٸنٸڭ كٸلتٸن قاشان الارىن بٸلمەي دال. جەلتوقسان كٶشەسٸندە تۇراتىن قارت انا كٷلشيرا يساديلوۆا تٶگٸلگەن قوقىس پەن نەجٸستەن قۇتىلا الماي وتىرعانىن ايتىپ شاعىمداندى. كٶشە بويىن تازالاۋعا ەكٸمدٸك تالاي ۋەدە بەرگەنٸمەن, ەلٸ كٷنگە دەيٸن ورىنداماعان. ٶزٸنٸڭ ەكٸ بالاسى قايتىس بولعانىن دا ايتىپ ەگٸلگەن انا ەكٸمگە قاراتىپ «شىندىقتى ايتساڭ كٸسٸ سالادى» دەپ نالىعانىن جاسىرا الماي قالدى.
«ٶزٸمە قول جۇمساعاننان باسقا امالىم قالعان جوق»
دەل وسى كەزدەسۋدٸڭ سوڭىن الا سٶز العان كٶپ بالالى جاس انا ەسەل قۇتتىباەۆانىڭ جىلاپ تۇرىپ ايتقان سٶزٸ جٷرەك شىمىرلاتتى.
- مەن قوس ديپلومى بار, جوعارى بٸلٸمدٸ مامانمىن. بٸراق, ەلٸ كٷنگە دەيٸن ماماندىعىما سەيكەس بۋحگالتەرلٸك جۇمىس تابا الماي جٷرمٸن. ٶيتكەنٸ, اۋدانداعى 23 اۋىلدىق وكرۋگتٸڭ بەرٸندە اۋدان باسشىلىعىندا ٸستەيتٸندەردٸڭ جاقىندارى وتىر. بوس ورىندار بار ەكەنٸن بٸلٸپ بارسام, «كٸم كەلەتٸنٸن دايىنداپ قويدى» دەگەن جاۋاپتى تالاي ەستٸدٸم. اۋداندىق ەكونوميكا جەنە قارجى بٶلٸمٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ احمەتجانوۆا جۇمىس سۇراپ اۋدان ەكٸمٸنە كٸرٸپ-شىققانىم ٷشٸن قوقان-لوققى كٶرسەتتٸ. ٶسكەمەنگە بارىپ, بوس ورىنعا تەست تاپسىرىپ, تيٸستٸ سۇراقتارعا دۇرىس جاۋاپ بەرسەم دە ٶتە المادىم. بەس بالام بار, بٸرەۋٸ مٷگەدەك. مەن وسىلاي جٷرە بەرەم بە? شىنىمدى ايتسام قازٸر ٶز-ٶزٸمە قول سالۋعا شاق قالىپ جٷرمٸن, - دەپ اشىنا جىلاعان ەسەل بۇدان ارى شىداي الماي كٶز جاسىن تٶگٸپ زالدان شىعىپ كەتتٸ.
مٸنە, بٸز كۋە بولعان وسى كٶرٸنٸستٸڭ ٶزٸ-اق اياكٶز اۋدانىندا قانشاما تاعدىرلاردىڭ تىعىرىققا تٸرەلگەندٸگٸن تاعى دا دەلەلدەپ تۇرعانداي. جۇمىسسىزدىق جٷيكەسٸن جۇقارتقان انانىڭ كٷيٸنگەننەن جىلاپ شاعىمدانعانىنا كٷمەن جوق. ال اۋدان اتقامٸنەرلەرٸنٸڭ بالا-شاعاسىن اسىراۋعا ۇمتىلعان ماماندى قولداۋدىڭ ورنىنا وعان قوقان-لوققى كٶرسەتكەنٸ اقىلعا سىيمايتىن جاعداي.
جيىنداعى مەسەلەلەردٸ قورىتىندىلاعان سٶزٸندە ن. سابيليانوۆ ەگەر ە. قۇتتىباەۆانىڭ اۋداندىق ەكونوميكا جەنە قارجى بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى تاراپىنان قۋدالاۋ كٶرٸپ جٷرگەنٸ راس بولسا, مۇنى مەملەكەتتٸك قىزمەت ٸستەرٸ جٶنٸندەگٸ اگەنتتٸكتٸڭ نازارىنا ۇسىنىپ, شٸكٸرەيگەن شەندٸگە زاڭ اياسىندا شارا قولدانۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى. دەپۋتاتتىڭ دەگەنٸنە قاراپ تاياقتىڭ بٸر ۇشى ٶزٸنە تيەتٸنٸن سەزدٸ مە, اۋدان ەكٸمٸ ب. باياحمەتوۆ تە دەرەۋ سٶز الىپ, ەسەلدٸ جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا ۋەدە بەردٸ. ەكٸمنٸڭ مۇنىسىنا قاراپ ماماندار جىلاپ-سىقتاپ شاعىمدانباسا جۇمىس تابىلۋى ەكٸتالاي ەكەنٸن اڭعارعانداي بولدىق. ايتپاقشى, ۋەدە بەرگەن ەكٸمدٸ جيىن بٸتە سالىسىمەن, شىعار ەسٸكتەن كٷتٸپ الىپ, ە.قۇتتىباەۆانىڭ ناقتى قاشان جۇمىسقا ورنالاساتىنىن سۇراۋىما تۋرا كەلدٸ. ەكٸم باياحمەتوۆ كابينەتٸنە بارىپ, الدىمەن قاي جەردە بۋحگالتەر مامانىنا بوس ورىن بار سونى قاراپ كٶرۋ كەرەكتٸگٸن ايتىپ شىعا كەلدٸ. ال ٶزٸنٸڭ قاراماعىنداعى ەكونوميكا جەنە قارجى بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ ا. احمەتجانوۆانى قۇتتىباەۆا ايتقانداي, قوقان-لوققى كٶرسەتەتٸندەي ادام ەمەس ەكەندٸگٸن, «تەك ەسەل اشۋ ٷستٸندە ايتقان بولۋى مٷمكٸن» دەپ ونى قورعاعىسى كەلەتٸن سىڭايىن بايقاتىپ قالدى.
جەرلەستەرٸمەن كەزدەسٸپ, ورىن العان كەمشٸلٸكتەر مەن شەشٸلمەي جٷرگەن مەسەلەلەرٸن ٶزٸنە تٷرتٸپ العان دەپۋتات ن. سابيليانوۆ ايتىلعان جايلاردىڭ ەشقايسى دا نازاردان تىس قالمايتىنىنجەتكٸزدٸ.
سەتجان قاسىمجانۇلى,
شىعىس قازاقستان وبلىسى
