Elimizdegi ózekti problemalardyń biri – halyqty baspanamen qamtamasyz etý. Osy oraida, turǵyn úi qurylysy máselelerin sheshý maqsatynda Elbasy tapsyrmasymen «Nurly jer» baǵdarlamasy qabyldandy. Bul baǵdarlama – uzaq merzimge josparlanǵan jáne turǵyn úi qurylysyna qatysty barlyq máselelerdi qamtityn keshendi qujat.
Baǵdarlama aiasynda 15 jylda 1,5 mln otbasyn baspanamen qamtamasyz etý kózdelip otyr. Jeke turǵyn úi salý, ipoteka alý, jalǵa beriletin úi, jer ýchaskeleri jáne taǵy basqa kóptegen máseleler osy baǵdarlama aiasynda oń sheshimin tabatyn bolady.
2017-2031 jyldar aralyǵynda júzege asyrylýy tiis baǵdarlamanyń negizgi maqsaty – túrli áleýmettik toptardyń turǵyn úige qol jetkizýin qamtamasyz etý. Birinshiden, turǵyn úi satyp alýǵa múmkindigi joq áleýmettik álsiz toptardy jalǵa beriletin úilermen qamtý; ekinshiden, turaqty jalaqysy bar jáne biýdjettik sala qyzmetshilerine qurylys jinaq júiesi arqyly baspana berý; úshinshiden, alǵashqy jarna quiýǵa múmkindigi bar azamattarǵa ekinshi deńgeili bankter arqyly memleket sýbsidiialaǵan kreditpen turǵyn úi alýdy usyný. Sondai-aq, azamattarǵa memlekettik qoldaýmen jeke turǵyn úi qurylysyn júrgizý múmkindigin berý.
Iaǵni, kez kelgen adam óz múmkindigine sai turǵyn úi jaǵdaiyn jaqsarta alady. Baǵdarlama halyqty jinaq júiesiniń artyqshylyqtaryna, úi satyp alýdyń túrli joldaryna, naryq talabyna beiimdeidi. Memleketke iek artpai, baspanaly bolýdyń múmkindikterin usynady. Bul jóninde baiandama jasaǵan Investitsiialar jáne damý ministrligi Jeńis Qasymbek myrza birneshe baǵytqa toqtalyp ótken. Birinshi baǵyt, qoǵamdaǵy áleýmettik álsiz toptarǵa arnalǵan satyp alý múmkindiginsiz jalǵa beriletin úiler salý. Qoǵamdaǵy áleýmettik álsiz toptar únemi memleket qamqorlyǵynda. Olarǵa turaqty túrde kómek kórsetiledi. Sol kómekterdiń eń bastysy – olardyń baspana máselesin sheshý. Bul baǵyt boiynsha jyl saiyn elimizde shamamen 3 myń páter salynady. Bul memleket tarapynan kórsetiletin úlken qoldaý.
Aita ketý kerek, Almaty oblysynda qazirgi tańda 15 myńnan astam azamat áleýmettik álsiz toptar qatarynda baspanaǵa kezekte tur. 2017 jyly Almaty oblysynda 16 myń sharshy metr turǵyn úidiń qurylysy bastaldy. Bul – 304 baspana. Onyń 240 páteri 2017 jyly, 64 páteri 2018 jyly paidalanýǵa beriledi. Al biyl 150 myń sharshy metr (2687 páter) satyp alý múmkindiginsiz jalǵa beriletin úiler qurylysyna 25 mlrd teńge qarastyrylǵan jáne óńirler arasynda 1,5 mlrd teńgeden bólindi.
Ekinshi baǵyt – jeke turǵyn úi qurylysyn damytý. Ýchaskeni elge taratpai turyp, jergilikti bilik mindetti túrde infraqurylym júrgizýi tiis. Bul – negizgi talaptarynyń biri. Jyl saiyn 80 mlrd teńge bólinedi. Onyń ishinde 50 mlrd teńge kópqabatty úilerge injenerlik kommýnikatsiialyq infraqurylym júrgizýge jáne 30 mlrd teńge jeke turǵyn úi salýǵa kózdelgen. Oblys ortalyqtarynda jeke úi qurylysynyń pilottyq jobasyn iske asyrý bastaldy. Pilottyq joba boiynsha biryńǵai sáýlettik stilde baspana salynady. Oǵan Qazaqstanda óndiriletin qurylys materialdary qoldanylatyn bolady.
Almaty oblysynda pilottyq joba boiynsha jeke turǵyn úi qurylysy áli bastalǵan joq. Aqtóbe jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda júzege asyrylýda. Oblystyń qurylys aýdandaryna 494 shaqyrym injenerlik jeli júrgiziledi. Onyń ishinde jeke turǵyn úige arnalǵan 5232 jer ýchaskesin injenerlik kommýnikatsiiamen qamtamasyz etý kózdelgen. Oblysta jer ýchaskesin alýǵa 140 myńnan astam adam ótinish bergen.
Úshinshi baǵyt – turǵyn úi qurylys jinaq júiesi arqyly kredittik turǵyn úi salý. Mundaǵy basty maqsat – qarajatyn jinaqtaǵan kez kelgen adamnyń baspanaǵa qol jetkizýin qamtamasyz etý. Turǵyn úi qurylys jinaq júiesi elimizde sátti jumys jasaýda. Bul – halyq úshin eń ońtaily júie. Óitkeni 3 jyldyq merzimnen keiin qajetti somanyń 50 paiyzyna qol jetkizgen salymshylar jyldyq 3,5 nemese 5 paiyzdyq zaiymdar ala alady. Buny naryqtaǵy basqa kredittik paiyzdarymen salystyrýǵa kelmeidi. Sondyqtan árbir azamat memleket tarapynan jasalyp jatqan múmkindikti durys paidalanýy qajet.
Sondai-aq, memlekettik kásiporyndarǵa óz qyzmetshilerine baspana satyp alý úshin qajetti alǵashqy jarna mólsherin (15-30 paiyz) jinaqtaýǵa yqpal etý jolyn qarastyrý usynyldy. Osy baǵyt boiynsha ákimdikter tarapynan túsindirý jumystary júrgizilýde. Somaǵa jyl saiynǵy memlekettik syiaqy 20 paiyzdyq mólsherde belgilendi. Qazirgi tańda elimizde 800 myńnan astam jinaq salymshysy bar. Bul 435 mlrd teńgeni quraidy. Halyqtyń suranysyna sáikes baǵdarlama aiasynda turǵyn úi qurylysyn arttyrý qolǵa alyndy. Bir aita keterligi, 15 jyl ishinde 285 myń páter salý josparlanyp otyr. Sonyń ishinde Almaty oblysynda 34 myń sharshy metr úi salynady. Bul – 672 páter. Jinaq júiesinde 36 myń salymshy bolsa (12 mlrd qarjy jinaqtaǵan), 35 myń adam kezekte tur.
Tórtinshi baǵyt – qurylys salýshy kompaniialardy baspana salýǵa yntalandyrý. Osy maqsatta ekinshi deńgeidegi bankter arqyly olarǵa memlekettik sýbsidiia berý kózdelgen. Buǵan respýblikalyq biýdjetten 11 mlrd teńge qarastyryldy. Qurylys kompaniialary ekinshi deńgeidegi bankterden alǵan kreditteriniń 7 paiyzyn memleket sýbsidiialaityn bolady. Bul kurylys kompaniialarynyń kreditterin jeńildetýge berilgen múmkindik. Osy arqyly 600 myń sharshy metr turǵyn úi salynatyn bolady. Onyń 50 paiyzy Qurylys jinaq banki salymshylaryna belgilengen baǵada berilmekshi. Bul turǵyda Almaty oblysyndaǵy qurylysty sýbsidiialaýǵa 1 mlrd teńge kózdelip otyr. Al ekinshi deńgeidegi bank Ulttyq banktiń bazalyq stavkasynan 5 paiyzdan asyrmai qaryz berýi tiis.
Besinshi baǵyt – jeńildetilgen ipotekalyq kredit berý júiesin arttyrý.
Halyq jańadan salynǵan páterge qol jetkizýi úshin ipotekany sýbsidiialaý usynyldy. Bankter páter alýǵa Astana jáne Almaty qalalary úshin 20 mln, al óńirler úshin 15 mln teńgeden aspaityn ipotekalyq nesie beredi. Iaǵni, qurylys jinaq qarajaty joq kez kelgen azamat ekinshi deńgeili bankter arqyly páter satyp alý quqyǵyna ie bolady. Azamattar baspana qunynyń bastapqy 30 paiyz jarnasyn jinap, 10 paiyzdyq ústememen memleket sýbsidiialaǵan nesieni ala alady.
Investitsiialar jáne damý ministri Jeńis Qasymbek myrzanyń pikirinshe, biyl «Nurly jer» baǵdarlamasy boiynsha 10 mln sharshy metr turǵyn úidi paidalanýǵa berý josparlanǵan. «Bul – 100 myń páter. Onyń 1,5 mln sharshy metri memlekettik investitsiia esebinen salynsa, qazirgi tańda Almaty oblysynda 59 myń sharshy metr baspananyń qurylysy júrgizilýde. Halyqty qoljetimdi baspanamen qamtamasyz etý – memlekettiń basty mindeti. Bul sharalar kóptegen azamattarǵa turǵyn úi máselesin sheshýge múmkindik beredi. Ol jeke investitsiia tartýmen jáne azamattar jinaǵynyń negizinde júzege asady», – dedi ministr.
Balamaly energiia kózderi damidy
Astanada QR Investitsiialar jáne damý birinshi vitse-ministri Alik Aidarbaevtyń qatysýymen ótken Hrom ken ornyn igerý halyqaralyq qaýymdastyq músheleriniń kezdesýinde «Qazhrom» TUK» AQ-tyń jáne tutastai alǵanda ERG-dyń Qazaqstan Respýblikasynyń indýstriialyq-innovatsiialyq damý memlekettik baǵdarlamasyn jáne Memleket basshysynyń indýstriia 4.0 elementterin engize otyryp úshinshi jańǵyrý jónindegi joldaýyn iske asyrýda belsendi atsalysyp kele jatqany sóz boldy.
Aidarbaev myrza halyq sanynyń artýy men jańa kólik túrleriniń damýy balamaly energetikanyń jalpyálemdik bolat óniminiń artýyna ákeletinin aityp, bul óz kezeginde ferroqorytý óndirisin jáne tiisti shikizat bazasyn damytýdy talap etetinine toqtaldy. Osyǵan orai, ICDA qyzmeti ózekti jáne suranysqa ie bolmaq. Sondai-aq, ol «Qazhrom» TUK» AQ-tyń ferroqorytý óndirisin damytý jáne jańa qýatty iske qosýda Qaraǵandy oblysynda salynyp jatqan keshendi qorytpalar zaýytynyń úzilissiz jumys istep jatqanyn atap ótti.
Elbasynyń tapsyrmasy boiynsha 2025 jylǵa deiin ónerkásiptiń bazalyq salalaryn tehnologiialyq qaita qarýlandyrý jónindegi keshendi sharalardy ázirleý boiynsha, Úkimet tórtinshi ónerkásiptik tóńkeristiń elementterin engizý jumystaryn iske asyryp jatqany aityldy. Álemdik hrom ónerkásibinde Qazaqstannyń alatyn orny erekshe jáne hrom kenin óndirý boiynsha ekinshi jáne ferrohrom óndirisi boiynsha úshinshi oryndarǵa ie. Budan basqa hrom kenin jáne ferrohromdy eksporttaýdyń kólemi boiynsha Ońtústik Afrikadan keiin ekinshi orynda.
ICDA (Hrom ken ornyn igerý boiynsha halyqaralyq qaýymdastyq) qatysýshylarynyń jinalysy ónerkásiptik ekojúiesiniń óndirý, óńdeý, tutyný, satý jáne qyzmet kórsetý siiaqty barlyq salalary ishindegi joǵary deńgeidegi álemdik hrom ónerkásibiniń kásibileriniń kezdesýi bolyp tabylady. Sharaǵa qatysqan 150 delegat ónerkásiptiń negizgi máselelerin talqylady jáne sońǵy makroekonomikalyq tendentsiialardy taldady. Naryqtyń jańa qozǵalysty kúshi sonymen qatar hrom ónerkásibi boiynsha basqa da sońǵy málimetteri saraptaldy.
Investitsiia tartýdyń ulttyq jobasy
«Kazakh Invest» Ulttyq Kompaniiasy» AQ-nyń qoldaýymen investitsiia tartý men saqtap qalý Ulttyq strategiia jobasynyń jáne «Kazakh Invest» kompaniiasynyń tanystyrylymy kezinde QR Premer-ministri Baqytjan Saǵyntaev, QR Investitsiialar jáne damý ministri Jeńis Qasymbek, Álem Bankiniń investitsiialyq ahýal máseleleri boiynsha ofis basshysy Ivan Nimak, «Kazakh Invest» Ulttyq Kompaniia» AQ Basqarma tóraǵasy Maqsat Qabashev, «Kazakh Invest» Ulttyq Kompaniia» AQ Direktorlar Keńesiniń táýelsiz múshesi Alpaslan Korkmaz sóz sóiledi.
«Kazakh Invest» Ulttyq kompaniiasy» AQ Qazaqstan Respýblikasy Investitsiialar jáne damý ministrliginiń qurylymyna kiredi. Ol shikizattyq emes eksportty damytý jáne ilgerletý júiesiniń ulttyq operatory, sondai-aq shetel investorlaryn tartý jáne olarmen jumys isteý jónindegi mamandandyrylǵan memlekettik kompaniia.
Memlekettiń ekonomikasyna investitsiia tartý – Qazaqstannyń memlekettik basymdyqtarynyń biri. Investitsiia tartý boiynsha jetekshi oryndy saqtaý týraly Elbasynyń halyqqa joldaýynda aitylǵan tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda, aimaqta qazirgi tańda Qazaqstan Úkimeti eki baǵytta jumys isteýde. Bul – investitsiia tartý jáne saqtap qalý boiynsha memlekettik strategiiany ázirleý jáne «KAZAKH INVEST» Ulttyq kompaniiasyn iske qosý.
Álem bankiniń investitsiialyq klimat máseleleri boiynsha ofis basshysy Ivan Nimak ulttyq strategiia jobasyn tanystyra kele: «Qazirgi tańda tiimdilikti izdegen investorlardyń Qazaqstanǵa nazar aýdarǵandary jón bolady. Olarǵa uzaq merzimdi investitsiiadan paidany barynsha kóbeitýge múmkindik beretin yńǵaily investitsiialyq ahýal qyzyqty. Basqa damýshy naryqtar arasynda Qazaqstannyń tartymdy ekenine osyndai investorlardyń kózin jetkizý qajet. Ol úshin Qazaqstannyń básekelestik artyqshylyqtaryn anyqtaityn kúshterdi shoǵyrlandyrý kerek. Sonda ekonomikanyń mańyzdy sektorlaryna investitsiia tartý jeńil bolady», – dedi.
«Kazakh Invest» UK» AQ-nyń investorlarmen jáne memlekettik organdarymen ózara is-qimyly, mindeti men maqsaty týraly basqarma tóraǵasy Maqsat Qabashev aityp ótti. Onyń negizgi mindeti – Qazaqstan Úkimeti atynan iri investorlarmen jáne maqsatty transulttyq kompaniialarmen kelissózder júrgizý. Osyǵan bailanysty «Kazakh Invest» basty fýnktsionaldyq mindeti sheteldik investorǵa Qazaqstanda ideiadan bastap óndiristiń ashylýyna jáne onyń eksportqa shyǵýyna deiin tolyq qoldaý kórsetý, iaǵni investitsiialyq jobanyń iske asýynyń barlyq kezeńinde qoldaý kórsetý. Ol memleket ekonomikasyna investitsiia tartýdyń aitarlyqtai tiimdi de utymdy jáne bizneske baǵyttalǵan úlgisine ótý degen sóz.
Kazakh Invest «Bir tereze» qaǵidatyna súiene otyryp, investorlardyń QR memlekettik organdarynyń ókilderimen ózara is-qimyl jasaý qajettiligin joiatyn nemese azaitatyn qyzmetti iske asyratyn bolady. «Kazakh Invest» investorlarǵa kórsetetin memlekettik qyzmetter júiesinde biryńǵai ruqsat núktesine ainalady, onyń ishine investitsiialyq jeńildikter túrinde investorlarǵa memlekettik qoldaý, sonymen qatar aldaǵy investitsiialyq jobalardy iske asyrýǵa jáne paidalanýǵa qajetti túrli ruqsattar men kelisýlerdi berý kiredi. Bul rette is júzinde memlekettik qyzmet kórsetý boiynsha sheshimderdi jaýapty memlekettik organdar qabyldasa, «Kazakh Invest» róli qajetti qujattardy jinaý, májilis barysynda investor yqylasyn usyný, ruqsat etiletin qujattardy berý bolyp sanalady.
«Kazakh Invest» UK» AQ Basqarma Tóraǵasy Maqsat Qabashevtiń aitýy boiynsha, sheteldik investordyń Qazaqstandaǵy búgingi jetistigi – ol memlekettiń erteńgi gúldenýi.
Eńbek qaýipsizdigi basty nazarda
Eńbekti qorǵaý jáne ónerkásiptik qaýipsizdik boiynsha jyl saiynǵy «KIOSH-2017» 7-shi Qazaqstan halyqaralyq konferentsiiasy jáne kórme ashyldy. Shara Búkilálemdik eńbekti qorǵaý kúnine bailanysty uiymdastyryldy.
Konferentsiianyń maqsaty – memlekettik organdardyń, biznestiń, qoǵamdyq uiymdardyń kúsh-jigerin kásiporyndardaǵy jaraqattanýdy azaitýǵa, óndiristik nysandardaǵy apat qaýpin azaitýǵa, qorshaǵan orta men qoǵamǵa keltiriletin yqtimal shyǵyndy barynsha azaitýǵa, kásibi aýrýlardyń aldyn alýǵa, eńbek ónimdiligin arttyrýǵa baǵyttaý.
Sharaǵa «Eńbek qyzmetiniń barysynda jumysshylardyń ómiri men densaýlyǵyn saqtaý jáne eńbek qaýipsizdigi men gigienasyn qamtamasyz etý», «Jeke jáne ujymdyq qorǵaý quraldaryn qamtamasyz etýdiń jáne sertifikattaýdyń ózekti máseleleri», «Eńbekti qorǵaýdaǵy teoriia men tájiribeni biriktirý artyqshylyqtary men múmkinshilikteri, ǵylymi qyzmettegi jańa nátijeler, reformalar, zamanaýi úrdister», «Qazaqstannyń qaýipti óndiristik nysandaryndaǵy qaýipsizdikti, sonyń ishinde órt qaýipsizdigin qamtamasyz etý», «Jumys oryndaryndaǵy mamannyń densaýlyǵy men qaýipsizdigin qamtamasyz etý, sondai-aq alǵashqy kómek kórsetýdiń mańyzdylyǵy» taqyryptaryna arnalǵan 5 sessiia kirdi.
«Qazaqstan Respýblikasynyń qaýipti óndiristik nysandaryndaǵy ónerkásiptik qaýipsizdik jaǵdaiy týraly» taqyrybymen sharanyń birinshi sessiiasynyń alǵashqy kúni QR Investitsiialar jáne damý ministrliginen Indýstriialyq damý jáne ónerkásiptik qaýipsizdik komiteti tóraǵasynyń orynbasary Nurbek Qunanbaev baiandama jasady.
Anar Lepesova,
"Túrkistan" gazeti
