Nurlan Qabdai. Aryzdasý (áńgime)

Nurlan Qabdai. Aryzdasý (áńgime)

Ótken ómir dep battityp aitar eshteńem joq. Eki jastyń birine de kelmegenimdi bilesiń ǵoi. Sóite tura qaidaǵy men jaidaǵynyń jailaýyna erte shyǵaryp, kesh qaitarǵan qairan kúnderdiń beti syzylyp, sheti ketilgen, ataýy óshkindep, áýeni eskirgen, keii tipti egilip turyp ta elite almaityn kúitabaqtaryn birin alyp, birin salyp qoparystyryp otyratyn ádetim bar-dy. Ótkendi qiialdaý tamaqty qyjyldatyp turyp bal jalaǵanmen birdei emes pe. Hosh. Sý búrkimeseń bederi bilinbestei bolyp tańbasy kúńgirt tartqan sonaý bir eski kúnderdiń esiginen syǵalaǵan em, jaqtaýǵa súiengen kúii terezege telmirip sen tur ekensiń. Shyrt ete qaldym. Sodan soń baryp esime tústi, elegize tosyp terezeden telmirip turatynsyń...

Tóbeń kóringende tózimimniń sońǵy tamshysy úzilip túsetin. Keshegi essiz óbistiń tátti ýynan áli es jiia almai tyzdaiaqtaǵan qiialym ózimnen buryn lap qoiyp, qaýyrsyndai qalqyp baryp alaqanyńa qular edi. Al ózim nege ekenin, sál bógelip syrtqa betteitinmin. Úzile tosý men uzaq kúttirip qoiý qai qylyǵymyzdyń bodaýy eken, osy? Syrtqa shyǵa... shalbar kigendi tanysqan sátinde-aq shyrq ainaldyryp, shynjyrlap ala qoiatyn qaisy bir qurbylarymdai elpeńdep kep moiynyńa asylar dát qaida. Qymsyna kóz tóńkerip, janarda tunǵan saǵynyshymdy únsiz laq etkizýge ǵana mursam bolatyn. Sen jyly jymiatynsyń. Sosyn únsiz burylyp, iyqtasa bere ózimizden kóri batyldaý saýsaqtarymyz birin biri adaspai taýyp, aiqasa qushysqan kúii tasaǵa qarai jetelep áketetin. Ondaida ekeýmizde erik qalýshy ma edi...

...Janarymmen janaryń túiisken sátter az. Ózińniń de janyńdy julyp jep, ózgeniń de es-aqylyn qaiyrýsyz qańǵyrtyp jibererdei ǵashyqtyq otyna sharpyldym dei almaspyn. Júzińnen tek meiirim men muń esip turatyny esimde. Sonyń ózine magnittei tartylyp, matalyp qalǵanymdy jasyrmaimyn. Ózin bireýdiń jantartyp, jaqsy kórgenin bilgen sátte-aq menmendigi oianyp, sol adamdaǵy bar asyldyń kúl-parshasyn shyǵarýǵa qumartyp, elire bas kóteretin qorqaý sezimim saǵan júrmepti. Ózińdi shyn súigen shyǵarmyn.

Tas qushaqtai, jel úrgen maqpal shashyńa júzimdi kómip turyp «Ekeýmiz máńgi birge bolamyz!» der edim. «Ókinesiń ǵoi». Osylai deisiń de jeńil kúrsinesiń. «Nege?» Únsizdik. «Nege? – deimin, bul joly daýysym qatqyldaý shyǵyp, - Nege?» «Já, boldy, keiin kóresiń ǵoi óziń». Jeńil kúrsinis. Qushaǵymdy qysa túsem. Boiymdy qýanysh kerneidi. Ókinetinim úshin emes. Áli de birge bolatynymyzdy oilap...

...Sezimim áshkere bolǵanda, tipti tusymnan ótip bara jatyp tosyn áńgimeni qulaǵy shalǵan kóldeneń kisidei eleń etpediń. Quddy týmysyńnan ózińe tiesili dúnieńdi qabyldap alǵandai marǵaý ediń. Tań qaldym. Sosyn... seskene bastadym. Iia, bastapqy sabyrly qalpyń kóz aldymda iz jasyryp, bara-bara kúigelekke ainaldyń. Ózińdi qalai ustaryńdy bilmeitin ediń. Yntyqtyǵym asqyndy dediń. Sonda baryp buidamdy qolyńa ustatyp, baiansyz bolashaqty betke alǵanymdy uqtym. Uqtym da, alǵashqy kemerinde kólkildep, bulqynǵan sezimimdi endigi jerde býyp ustaýǵa bekidim. Sen oilaǵandai ózińdi bir-aq kúnde jek kórip ketken joqpyn. Bar bolǵany boiymdy aýlaq salýǵa tyrystym emes pe...

...Senimen qalai tanysqanym esimde joq. Qaityp tabysqanymyz da. Áiteýir tabysqanymyz ras qoi? Ol jáne jyldyń qai mezgili ekenin umytpappyn. Qyzyqsyz, mańyzdylaý kep. Qos qiyrdan quiyla kóshken jolymyz birazǵa deiin búiirlesip kep, kenet bet-betine buryla qasharyn o basta-aq meńzegendei. Solai. Eńkeiip baryp máńgilikke mańdai tireitin yrǵaqsyz ómirdiń, bolmaǵanda kókteminde qaýyshyp, kúzinde ketisýdi jazbapty, ekeýmizge. Keýdesinde jany bardyń júregin muzdatyp, kóńilin el kóshkendei qulazytar kúzde jarastyq. Ekbettegen kúniniń ózi baqytsyzbyn dep egilip turǵan jerińnen estandy sezimmen tusap, áldebir názik úmittiń kezegine turǵyzyp kete baratyn kóktemde qosh aitystyq. Shamasy, birimizdi birimiz syzdy jerden kóterip ap, terezeniń aldyna – kúnshýaqqa qoiyp ketken sekildimiz...

...«Máńgi birge bolamyz» deitinsiń. «Ókinesiń ǵoi» deitinmin. Sonda da áiteýir birdeńeden kúdiktenbegenińe... jynym kelgen joq. Janym ashydy. Urty men ýysy táttige tolyp turyp ta, qashan tabaqtyń túbi kóringenshe dastarhanǵa kóz satýyn qoimaityn bala siiaqty ediń. Tezirek búginniń núktesi qoiylyp, tezirek erteń bastalsa eken dep elegizip turatynsyń. Al sol erteń – sen úshin emes, ekeýmiz úshin quryǵyn kóldeneń ustap, jol tosqan qurdymnyń ózi ekenin paryqtap jatpadyń.

Qudai tileýimdi berip, habarsyz ketkenińe qýana almadym. Ókingem de joq. Qaiyrylmaýy múmkin emes dedim. Qaityp kelmese eken dedim. Saǵyndym!

...Nege ekenin, seni oilasam, osydan on neshe jyl buryn aitqan bir áńgimeń esime túsedi. Tap sol sátte qandai áserde bolǵanym umyt. Mán bermesem kerek. Assa sondaǵy eki keiipkerdiń birin aiap, ekinshisin jek kórgen túr tanytqan shyǵarmyn. Áiteýir ádepki - qos ǵashyqtyń eń ádemi áńgimesine balanatyn jalǵan únsizdiktiń aldyn oraý dep qana uqqanym kúmánsiz.

Hosh. «Aýrýhananyń bir palatasynda eki naýqas jatypty...» dep bastadyń. Ary qarai qalai edi? Aaa, iia, aýrýhananyń bir palatasynda eki naýqas jatypty. Ekeýi de sal. Nemese soǵan jýyq. Qaitkende de tósekten tura almaidy. Jáne bastary tórge qarap qatar, ne taban túiistirip uzyndarynan jatpaǵan. Oryn bireýine terezeniń aldynan, ekinshisine bosaǵadan buiyrypty. Demek ekeýiniń palataǵa qatar kelip túspegeni anyq. Al endi, qaraqusy qaradai uiyp, jambasyn tósek qajaǵan naýqas ne isteidi? Eshteńe de istei almaidy. Bar qairan – keshe, aldyńǵy kúni, ana bir kezde, baiaǵydaaaa bastan ótken, qisyndy-qisynsyz, dámdi-mánsiz oqiǵalarmen qulaq sarsytyp jatyp qalǵyp ketý. Bul ekeýiniń de amaly osy. Tek tyńdaǵan kisisin elitip áketer uzaq-sonar áńgimeniń aitashysy – tórdegi naýqas. Bosaǵadaǵysy – tyńdaýshy. Bir qyzyǵy, jastyǵyn biiktetip ap, terezege uzaq telmirip jatatyn kórshisiniń aýzyndaǵy sóz de syrttaǵy - aýrýhanamen japsarlas aýla turǵyndary bastan keship jatqan úirenshikti ómir bolatyn. Al qashan jazylyp, qashan ornynan turyp keterin ózi turmaq dáriger de boljap bile almaǵan baiǵus tyńdaýshy sonyń ózinen ájeptáýir lázzat alyp, qaradai jelpinip qalýshy edi.

«Qudai kóktemdi asa bir mahabbatpen jaratqan-aý á? – dep bastar edi, - Qarashy... Keshir!» Kórshisiniń músápir kebi esinen shyǵa qalǵanyna yńǵaisyzdanǵan keiippen sál kibirtiktep baryp, ary qarai sóilep ketedi. «Jer-dúnie baýyryna jan bitip, býsanyp jatyr». Baǵanadan júzin teris buryp, tymyraia qalǵan tyńdaýshy eleń etip, beri qaraidy. «Teginde, adamnyń meiirimdi bolmaǵyna, jaryqtyq, tabiǵattyń da áseri bar shyǵar?» Tyńdaýshy endi tanaýy deldiip, «iia, ras aitasyzǵa» kóshedi. Sodan soń kórshi aýladaǵy kóktem týraly uzaq, tátti áńgimeniń tiegi aǵytylar edi...

Osylai syrtaǵy baqytty turǵyndar ómirleriniń eń mamyrajai jazy men, altyn kúzin de ótkeredi. Ony árine tyńdaýshy ózi kóre alǵan joq. Tek kórshisiniń áserli áńgimesi arqyly qanyqqan.

Ekeýiniń naýqasy uzaqqa sozyla berdi.  

...Tyńdaýshy tún ortasynda kenet kózin ashyp alady. Kórshisi qysylyp jatyr eken. Kóshe shamynyń jaryǵy týra betine túsip turdy. Ter kómip tutyǵa qaraýytqan júzi men oqshyraia tóńkerilgen kózderi asa úreili edi. Bosaǵa jaqtaǵy naýqastyń qoly jeter jerde eki tetik turatyn. Bireýin bassa sham janady. Ekinshisi kezekshi dárigerdi shaqyrýǵa arnalǵan. Tezirek sony basyp, dereý dáriger shaqyrý kerek. Tap osy sátte bunyń qaýshaǵyna qaidaǵy bir saitan oi sap ete túsedi. «Eger dárigerdi kómekke shaqyrsam, kórshim aman qalýy bek múmkin. Ol árine bul jaqsylyǵymdy ómir boiy umytpaidy da. Al eger kezekshige habar berme-aq qoisam? Onda... sóz joq - ólim! Kórshimniń ólimi. Nesi bar, bul da kómek. Iá-iá, mundai azaptan ólip qana qutyla almaq. Esesine tereze túbindegi bosaǵan tósek maǵan tiedi. Sóitip syrttaǵy tirshiliktiń bar qyzyǵyn endi óz kózimmen kóretin bolam. Ǵajap emes pe!» Óz oiynan ózi lázzat alǵan tyńdaýshy, osy sońǵy sheshimge toqtaidy.

Ne kerek, kórshisi sol túni kóz jumdy. Muny rasynda da kóterip aparyp onyń tósegine jatqyzdy. Al bul bolsa jańa orynǵa jambasy tier-timesten terezeniń erneýine jarmasyp, yrsyldai emingen kúii dalaǵa kóz tastaǵan. Jáne sol sátinde-aq júzi qýaryp sala berdi. Syrtta... aýrýlar mekenin saý dúnieden bólip turǵan biik beton dýaldan basqa túk te joq edi!