Shynymdy aitsam, men onyń salǵan sýretterine bálendei bir mán berip, qyzyǵýshylyq tanytyp, oilana qaraǵan kisi emespin. Sondyqtan da sýretshi dosymnyń beineleý ónerindegi ózindik ornyn da, ómir boiy tynymsyz salyp ótken kartinalarynyń shynaiy baǵasyn da bilmeimin.
Aǵymnan jarylsam, astanalyq jazýshy retinde periferiiadaǵy talapkerdiń izdenis-umtylystaryna biikten, astamsi qaraǵan, kózge ilmegen kezderim de bolǵan. Oblys ortalyǵyndaǵy eski vokzaldyń perronyna tabanym tier-timeste qol júgime jarmasyp, sodan qashan jolsaparymnyń merzimi aiaqtalyp, kelgen jaǵyma qaityp ketkenge deiin qandai qyzmetime bolsa da ázir turatyn aq kóńil, adal dostyń kirshiksiz aq peiilin bir-eki aýyz bolsa da jyly lebiz dámetken jaramsaqtyqqa joryǵan shaqtarymdy da endi jasyrǵym kelmeidi...
“Bireýdi qojam deseń, ol seni qulym deidiniń” kebi me, jyldar óte kele onyń so dos kóńili men adal qyzmetine boiym úirenip, ejelden solai bolýǵa tiisti nársedei qabyldai berýge daǵdylanǵanmyn. Onyń ústine meniń ár nársege kinámshil, kirpiiaz pańdyǵym men onyń anaý-mynaýdy eleń qyla qoimaityn saldyr-salaq, keń qoltyq minezi betpe-bet ushyrasa qalǵanda, keiingisi alǵashqysyna jol berip, qolyndaǵy sómkesin alyp, ańqalańdap artynan erip júre beretindei kórinýshi edi.
Ol óziniń ústi-basynyń, kiim-kesheginiń tazalyǵyna da asa mán bere qoimaityn. Qai kezde jolyǵa qalsaq ta saqal-shashy ósip, jaǵa-jeńi kirlep júretin. Keide bir qyzmet babyna qarai osy oblystaǵy laýazymdy qyzmetkerlerdiń qabyldaýyna bara qalǵanymda men ony syrtta, esik aldynda qaldyryp ketetinmin. Ol oǵan titt?i de renjimeitin. Qaita iyǵynan bir aýyr júk túskendei qýanyp, keýdesin kere jeńil tynystap qalaǵandai bolatyn.
Anyǵynda men onyń olpy-solpy túrinen ishtei jiirkenip, ózimnen alys ustaýǵa tyrysýshy edim. Taraq ataýlynyń tisi batpaityn qairatty buira shashy egistikke shyqqan túieqaryndai qaýqiyp, qalyń qara qastarynyń astynan syǵyraiyp áreń kórinetin qysyq kózderin bar salmaǵymen janshyp jatqandai kóńilimde bir aianysh sezimin týǵyzatyn da, kózimdi tez taidyryp áketýge asyǵatynmyn. Tańyraiǵan kelte tanaýy... ásirese, talai-talai dastarqandarda birge otyryp tamaq ishken sátterimizde ózinen ózi terlep-tepship, murnyn qaita-qaita pysyldatyp tarta beretin jaman ádeti tipti unamaityn-dy.
Keiingi jyldary kitaptarym jii jaryq kórip, turmys-tirshiligim edáýir túzelgen soń, sý jańa mashina satyp aldym da, budan bylaiǵy jerde jolsaparlarǵa óz kóligimmen shyǵatyn boldym. Ótken jazda osy oblys ortalyǵynda jolyǵa qalǵanymyzda, bul jaqqa kele jatqanyńyzdy nege aitpadyńyz, ózim kútip alatyn edim ǵoi dep ókpe-nazyn bildirgeni de esimde.
Birde ol meniń ýaqytymnyń tyǵyz ekendigine qaramai, qiyla ótinip, qolymnan súiregendei bop óziniń sheberhanasyna alyp bardy. Qazir anyq esimde joq, institýttyń ba, álde kolledjdiń be qoimasy bolyp sanalatyn eski saraidyń bir buryshyndaǵy qýyqtai bólme eken. Ol ishte emin-erkin júrip kórýge múmkindiktiń joq ekenin aityp, arzanqol ramalarmen jiektelgen kartinalaryn bir-birlep syrtqa shyǵardy da, irgesin sý shaiyp, qyzyl kirpishteri mújile bastaǵan qabyrǵaǵa qaz-qatar súiep qoia bastady.
Jaimashýaq kóktem edi. Tabiǵat óziniń bar boiaýyn jarqyrata kórsetip, ózge boiaýlardy mensinbei, murnyn shúiire qarap turǵan shaq-tyn. Sonyń áseri me, sýretshi dosymnyń kartinalary tabiǵat kartinasynyń aldynda solǵyn tartyp, kúlimdegen kún kózinen “uialǵandai” siyqsyz kóringen. Mende anyq bir kesimdi pikirimdi aita almai, birinen soń birine kózimdi alyp qashyp, kúmilji bergenmin.
Ol kókpenbek kók shalǵynnyń ústinde aiaq-qolyn tarbaityp, tyr jalańash jatqan balpanaqtai sábidiń beinesi keskindelgen kartinasyn qolymen nusqap:
– Mine, myna sýretten ne kórip tursyz? – dedi men bilmeitin bir qupiia syrdy ishine búgip turǵandai eki kózi ushqyn atyp. – Bul – ǵarysh perzenti! Áne, onyń ákesi... Ákesiniń qos janary sábidiń ár qimylynan kóz jazbai, baqylap tur!..
Ol kartinadaǵy kógildir aspan tósindegi tańǵy kóshten qalyp qoiǵan qos juldyzdai syǵyraiǵan qos tańbany kórsetti. Men ózimniń kásipqoi synshy emes ekenimdi, sondyqtan da kórkem óner syrlaryna tereńdep úńile almaitynymdy aityp, aqtalǵandai boldym.
– Joq, – dedi ol basyn shaiqap, úzildi-kesildi kelispeitindigin bildirip, – túsinýge tiistisiz! Óitkeni siz de, myna men de, jalpy, jer basyp júrgen pendelerdiń barlyǵy da ǵarysh perzenti!
– Demek, myna kartina da solai atalatyn bolǵany ǵoi...
– Dál taptyńyz! – dedi ol eki kózi shoqtai jainap. – Solai atalady. Buǵan odan basqa at taýyp qoiý múmkin emes!..
Osydan soń ol óz kartinalaryndaǵy oidyń bári de ǵaryshpen bailanysty ekenin, óitkeni sýretker sanasyna kelip qonyp, qylqalam arqyly jaryqqa shyǵýǵa umtylatyn ideialardyń barlyǵy da ǵaryshtan jetetinin qyzbalana aityp, maǵ?n tereńirek túsindirýge tyrysty.
“Ideia degenimiz – ǵaryshta qalqyp júretin materiiasyz sana. Onda olardyń iesi de, taratýshysy da joq. Biraq olar álsin-álsin jer betine qarai umtylyp, qaisybir jandardyń sanasyna qonyp, beineleý, mýzyka nemese sóz óneri arqyly taralady. Al olardy taratýshylar – sýretshi, kompozitor, jazýshy nemese filosof atanyp jatady.
Árine, sýretker talantyn, shyǵarmashylyq izdenisin eshkim de joqqa shyǵara almaidy. Sebebi, belgili bir ýaqyt aralyǵynda kezegimen jer betine jaqyndap keletin ǵaryshtyq ideialardy dál sol mezgilde bir emes, birneshe qabiletti adamdardyń mi-lokatorlary qabyldap úlgeredi. Biraq der kezinde qabyldaý bar da, ony qorytyp, óńdep, taratý taǵy bar emes pe! Mine, bizdiń – talant, izdenis, jańalyq dep júrgenderimiz de sol! Kim elgezek, izdenimpaz, eń bastysy, eńbekker bolsa, sol ǵaryshtyq ideiany ózgelerge qaraǵanda tezirek tarata alady. Sodan soń baryp: “Áttegen-ai, sol oi meniń de basymda bolyp edi-aý!” deitindei ishki tańdanys, ókinish, ári-beriden keiin qyzǵanysh ta týady...”
Ras-aý,?degen oi kelip edi maǵan sonda. Biraq bul jańalyq biz daǵdylanǵandai kúndelikti baspasóz betterinen, radio-teledidardan jii nasihattalyp, biik minberlerden jii aitylyp jatpaǵandyqtan, qaityp eske almaǵanmyn.
Olar turatyn oblys ortalyǵyna osy joly kelgenimde ózim taiaýda ǵana tanysqan bir dáýletti kisiniń úiinde, asta-tók mol dastarqannyń basynda otyryp áńgime arasynda sýretshi dosymnyń budan bir ai buryn baqilyq saparǵa attanǵanyn esitip, únemi qasymda júretin janashyr, aiaýly, beikúná jan maǵan ókpelep, bir aýyz sóz de aitpai, barsa kelmeske ketip qalǵandai ózimnen-ózim qysylyp, yńǵaisyz kúi keshtim. Men úshin onyń orny bólek ekenin osy joly alǵash sezindim, biraq endi bári de kesh edi...
Erteńine marqum sýretshi dosymnyń anasyna kóńil aitý úshin qasyma bir tanys kisini alyp, úiine bardym. Birinen biri aýmaityn surǵylt beton-qoraptardyń birinde, eki bólmeli aiadai ǵana páterde turatyn anasy men qaryndasynyń synyq júzi men júdeý turmysyn kórgende, men onyń úilenbei, bul ómirden boidaq kúiinde ótkenin esime aldym. Nege óitti eken?... Ol týraly bizdiń aramyzda áńgime de bolmapty-aý tipti. Sýret... sýret...Onyń bar aitar áńgimesi, ishine búkken syry, baqyty men sory – sol sýret edi-aý!.. Aqyry sodan ne opa tapty?..
Biz onyń kári sheshesi men ózine uqsaityn jalpaq bet, qysyq kóz qaryndasyna kóńil aityp, syrtqa shyǵýǵa bettegenimizde: “Eger sizder qarsy bolmasańyzdar, kez kelgen bir sýretin estelikke alaiyn dep edim”, degen ótinishimdi aittym. Anasy únsiz qyzyna qaraǵan. Al ol maǵan jalt burylyp: “Árine, bolady, – dedi qýanyp. – Biraq ol úshin kókemniń sheberhanasyna barýymyz kerek!” Men basymdy izedim.
Biz baiaǵy eski saraidyń bir buryshyndaǵy shaǵyn sheberhanaǵa keldik. Esikke salynǵan úlken qara qulypty ashyp, sýretshiniń qaryndasy meni ishke kirgizdi de: “Qalaǵan kartinańyzdy alyńyz, – dedi shyn yqylasymen. – Kókem sizdi jaqsy kórýshi edi!.. Aýzynan tastamai aityp otyratyn.”
Men ishtei yńǵaisyz kúi keship, marqum dosymnyń kózi tirisinde qadirine jete almaǵanyma ókindim. Shań basqan kartinalardyń arasynan baiaǵy sýretshiniń ózi kórsetken “Ǵarysh perzentin” tańdap aldym. Sodan soń ishki qaltamnan ámiianymdy alyp, álgi qaryndasqa qyzylqulaq bes myń teńgelikti usyndym. Ol meniń betime tań qala qarap turyp: “Munyńyz ne?” dedi sybyrlai sóilep. “Bul kartinanyń áldeqaida qymbat turatynyn bilemin, – dedim oiymdy barynsha sypaiy jetkizýge tyrysyp, – biraq ázirge..” “Jo-joq, – dedi ol sózimdi aiaqtatpai keiin sheginip. – Almaimyn! Siz kókemniń dosy emessiz be?!.” “Óner týyndylary satylady ǵoi, ainalaiyn. Munyń eshqandai sókettigi joq”. “Báribir almaimyn. Qyzyq ekensiz...” Men ne isterimdi bilmei tosylyp qaldym. “Jaraidy... jaraidy,– dedim qyzdy renjitip alamaiyn dep. – Tek renji kórmeshi, qalqam...” “Jo-oq, o ne degenińiz! Renjimeimin ǵoi, – dedi ol qaitadan jaidary qalpyna túsip. – Túsinemin ǵoi sizdi. Biraq kókemniń salǵan sýretterin eshkimge de satpaimyn!” “Sonda...” – dedim men bólmedegi kartinalarǵa qarap iegimdi qaǵyp. Ol meniń ne demek bolǵanymdy aitqyzbai-aq túsindi de: “Ras, myna saraidyń iesi bólmeni bosatyńdar, áitpese aqysyn tóleńder dep kún ara mindetsinip jatyr, – dedi. – Endi men bul kartinalardyń birazyn kókemniń oqyǵan mektebine tartý etemin, birazyn ózińiz sekildi dostaryna syilaimyn, sodan qalǵanyn úige aparyp qoiamyn”.
Birge týǵan qaryndasymdai meni baýyr tartyp, búkpesiz shyndyǵyn aityp turǵan qyzǵa ishtei riza boldym da: “Men myna kitaptardy da qarap kórsem qaitedi á?!. – dedim qabyrǵaǵa qaǵylǵan sóredegi biraz kitaptarǵa kózim túsip.” Árine, kórińiz, kórińiz, – dedi ol marqum aǵasy siiaqty shyn peiilimen báiek bolyp. – Siz kókemniń eń jaqyn dosy emespiz be. Tek ómiriniń aqyrǵy kúnderinde qasynda bola almaǵanyńyz ókinishti-aq. Biraq bári de kútpegen jerden boldy ǵoi... Tańerteńgisin úiden shyǵyp bara jatyp‚ kenet bir jaǵyna qarai jantaiyp qulap qaldy. Sodan jedel járdem shaqyryp‚ aýrýhanaǵa aparǵanda da esin jiǵan joq. Dárigerler miyna qan quiylǵan deidi...”
“Bir adamnyń búkil ómirin sarp etip salǵan mynaý kartinalary endi kimge kerek‚ – degen oi keldi maǵan. – Ol óziniń uly sýretshi bola almaitynyn bildi ǵoi. Biraq sonda da ónerdi tastap kete almady. Sulý áieldiń arbaýyna túsip qalǵan aqymaq erkek siiaqty salpaqtap‚“azat basy qul bolyp”‚ bárine kónip‚ bárine tózip júre berdi. Sonymen... aqyry ne boldy? Ne boldy?.. Ne bolǵanyn ózge túgili‚ ózi de sezbei ketken joq pa?..
Kenet boiymdy qorqynysh bilep‚ denem qatty túrshigip ketkendei boldy...
Sóredegi kitaptardań kóbisi ataqty sýretshilerdiń albomdary‚ uly tulǵalardyń estelikteri‚ aýzymen qus tistegen qaisybir qairatkerlerdiń memýarlary eken. Solardyń arasynan qolyma bir qalyńdaý dápter ilikti. Ishindegi marjandai tizilgen kórkem jazý marqum sýretshi dosymnyń óz jazýy siiaqty‚ kózime ottai basyldy. Alǵashqy betindegi bir-eki sóilemin oqyǵannan-aq lap etip qyzyǵýshylyǵym tutanyp‚ onyń kózi tirisinde bizge aita qoimaǵan syrlary osy dápterdiń ishinde jasyrynyp jatqandai boldy. “Myna dápterdi de ázirge... ala turaiyn‚ bir eki kúnnen soń qaitaramyn‚” – dedim dosymnyń qaryndasynan taǵy da ótinip.
“Alyńyz‚ – dedi ol. – Bul da kókemniń bir qymbat dúniesi shyǵar. Birjola alam deseńiz de ózińiz bilińiz. Munda qalǵanmen‚ onyń qadirine jete almaspyz‚ jazý-syzýdyń syry sizge jaqsy málim ǵoi...”
Sol kúni túnge qarai qonaq úide jalǵyz qalǵanda kezde álgi qońyr dápterdegi jazbalarǵa úńildim.
“1983 jldyń kúzinde Qarlytaýdyń bókterindegi Qamysty aýylyna keldim‚ – dep bastapty. – Bar oiym osyndaǵy tabiǵat kórinisterin kenepke túsirip alý. O-o bul ólkeniń kúzgi boiaýy ǵaja-ap bolady. Ásirese batar kúnniń ilki bir mezetinde jalt etip kórinip qalyp sónetin qyzǵyltsary-qońyr tús – baqidan pánige túsken jumaq sáýlesi sekildi.
Bul aýylǵa kelýimniń ózi bir jyr boldy. Buralań-buralań taý jolymen yńyranyp‚ kúshenip‚ qaisybir tustarda qaýsaǵan súiegi shashylyp qalardai selkildep-qalshyldap besin aýa ázer jetken pushyq sary avtobýstan molbertimdi qoltyqtap‚ saqal-shashym jelbirep túsken meniń poshymym kóshe-kóshede toptanyp oinap júrgen maida-pashaq balalarǵa qyzyq kórindi bilem‚ tus-tustan maǵan qarap saýsaqtaryn shoshaityp‚ kúlip jatqan siiaqty.
Biraq bul aýyldyń basqaǵa tań qalsa da‚ saqalǵa tań qalmaitynyna sol kúnniń erteńine-aq kózim jetti.Sebebi munda shoqsha saqal‚ qaba saqal‚ ata saqal‚ kúiek saqal deisiń be‚ áiteýir neshe alýan saqaldar tolyp jatyr. Tipti... Jo-joq... Aita almaimyn.
Kún saiyn molbertimdi qoltyqtap alyp‚ taý bókterine baryp sýret salyp júrdim. Kúzgi boiaýlardyń keremetin tilmen aityp jetkizý qiyn. Al kenepke túsirý múlde múmkin emes. Esińnen tandyrady! Aiaq astynan mol qazynaǵa tap bolǵan paqyrdai ne isterińdi‚ qalai kóterip áketerińdi bilmei‚ alaq-julaq etip‚ asyp-sasqannan basqa túk kelmeidi qolyńnan.
Bul sirá‚ sulý tabiǵattyń qysqy ólim aldyndaǵy boi jazyp‚ jasanýy shyǵar, kim bilsin. Men sol siqyrly boiaýlardyń arasynda adasyp‚ árqaisysyna bir aldanyp‚ sergeldeńge túsip júrdim. Taǵy da qansha júrerimdi kim bilsin‚ eger de...
Iá‚ maǵan kenet mynaý myń san boiaýlardyń ishinen óz boiaýymdy tabýym kerek‚ meili‚ ol basqalardai sonshalyqty ádemi bolmai-aq qoisyn‚ kózdiń jaýyn alyp jutynyp turmai aq qoisyn, biraq óz boiaýym bolýy kerek degen oi tústi. Qalai deisiz ǵoi. Árine, ǵaryshtan! Qazir oilasam‚ meniń osy oiym men osydan keiingi kútpegen kezdesýdiń arasynda bir qupiia bailanys bar siiaqty kórindi.
Birde kesh bata sharshap-shaldyǵyp taýdan túsip kele jatyp‚ ózen jaǵasynda shekem tas terip oinap júrgen úsh-tórt qyz balaǵa kezdesip qaldym da‚ buryn-sońdy óńim túgili‚ túsimde kórmegen bir sumdyqty kórip‚ óz kózime ózim sene almai qalshiyp qattym da qaldym. Shynymdy aitsam‚ alǵashqyda boiymdy qatty qorqynysh biledi. Ózen jaǵasynda alańsyz oinap júrgen álgi jap-jas qyzdardyń samaiynan bastap‚ ieginiń astyna deiin japqan qaýqiǵan qaba saqaldary bar edi!?. Bular sirá‚ adam emes‚ keshki apaq-sapaqta sýdan shyqqan saitandar bolar dep oiladym. Kózimdi bir ashyp, bir jumdym. Astapyralla‚ astapyralla dep‚ ishimnen qaita-qaita qaitalap‚ aýylǵa qarai tezirek júreiin desem‚ eki aiaǵym jerge jabysyp qalǵandai turǵan ornymnan qozǵala almaimyn.
Birte-birte esimdi jiyp‚ álgi qyzdardyń báriniń emes, bireýiniń ǵana saqaly bar ekenin ańdadym. Bálkim kún batar shaqta meniń kózime qos kóringen shyǵar‚ bulardyń múlde saqaly joq‚ jai ásheiin ózderimen ózderi oinap júrgen osy aýyldyń qyzdary bolar. Qazir kózimdi qaita jumyp-ashsam‚ ber jaqtaǵy qyzdyń da qaýqiǵan saqaly “túsip” qalar... Joq. Sol qalpy. Áli tur. Osy kezde qyzdardyń da nazary maǵan aýǵanyn baiqap qaldym‚ ortalaryndaǵy bireýi: “Ólá-á‚ anaý aǵai bizge tesilip qarap tur!” dedi daýystap. Sodan soń birin biri túrtip: “Keteiik! Keteiikshi tezirek!” dep aýylǵa qarai asyǵa bastady.
Keshkisin ózim qudaiy qonaq bop kelgen úidiń kempirinen estidim: “Iá-á‚ shyraǵym‚ bul aýylda sondai bir saqaldy qyz bar. Shyr etip dúniege kelgende sóitip túkti bolyp týǵan. Kim bilsin‚ ol da bolsa‚ Alla taǵalanyń bizge kórseteiin degen keremetteriniń biri shyǵar...
“Aty kim?”
“Aty ma?.. – dep‚ kempir qapelimde esine túsire almai‚ tamnyń búǵatyna qarap oilanyp qaldy. – Kim edi-ai?.. – dedi sodan soń meniń ózimnen suraǵandai bolyp. – Tilimniń ushynda turǵanyn qarashy. “Nyshandy qyz”‚ “Saqaldy qyz” dep‚ aýzymyz soǵan ábden úirenip ketipti ǵoi qarańqalǵyr! E-e... iá‚ endi esime tústi‚ áp-ádemi aty bar‚ Úmit degen!..”
“Dárigerge qaratqan ba?”
“Qaratqan! Qaratqanda qandai‚ lóktirge de‚ táýipke de‚ baqsy-balgerge de alyp barǵan áke-sheshesi. Biraq solardyń eshqaisysynan qairan bolmady ǵoi...”
“Bul jaqtaǵylardyń shamasy kelmegen shyǵar emdeýge”.
“Basqa jaqqa da kórsetken! Tipti‚ sonaý Máskeýden bir prápesir de kelgen. Ári qarap‚ beri qarap‚ qyzdy ózimizben birge alyp ketemiz degende‚ kónbei qoiǵan áke-sheshesiniń ózi. Ishten shyqqan perzent qoi‚ qaitip qisyn... E-e‚ qudai-ai‚ bu da bir taǵdyrdyń tásh-pishi de! Eki kózin jáýdiretip‚ qalai jibersin alysqa...”
Sol kúnnen bastap álgi saqaldy qyzdy jaqynnan bir kórýge ańsarym aýdy da turdy. Biraq jýyq arada sonyń sáti túse qoimady. Meniń tóbem kóringennen ol qasqyrdan úrikken eliktiń laǵyndai alystan zymyrap qashatyn boldy. Kimniń shyǵaryp júrgenin bilmeimin‚ aýyl ishinde: “Qaladan kelgen sýretshi saqaldy qyzdyń sýretin salmaqshy eken‚” degen qańqý sóz tarap ketipti.
Ondai oi meniń basyma kelmegen. Kúldim de qoidym. Alaida saqaldy qyzdyń túrin jaqynnan bir kórsem degen ańǵal áýestigim aýyl ishinde alypqashpa áńgime týǵyzǵanymen qoimai‚ onsyz da kóldeneń jurttyń kózi men sózinen seskenip ábden júikesi juqarǵan beishara qyzdyń janyn jaralaǵanǵa uqsaidy. Men ony biraq‚ keiin bildim‚ kesh bildim...
Erteń qaitpaq bolyp‚ jolǵa jinalǵan kúni keshkilik meni sol aýylda ótetin bir toiǵa shaqyrdy. Qyzyq-dýmanǵa qumarlyǵym‚ qyz-qyrqynǵa ebim joq, ebedeisiz basym ne isterimdi bilmei oilanyp turǵanymda‚ úi iesiniń kempiri: “Shyraǵym‚ erteli-kesh ala qaǵazǵa úńilemin dep‚ ómirdiń ózge de qyzyqtarynan qur qalma. Bas ekeý bolmai‚ mal ekeý bolmaidy‚” dep bastyrmalata sóilep‚ esimdi shyǵaryp jiberdi. Soǵan qarap‚ meni “toiǵa shaqyrý” da osy kempirdiń “ideiasy” shyǵar dep oiladym.
Áitse de meniń sol toida aýyl jastarymen ámpái-jámpei bolyp‚ kóńilimniń jarasyp kete qoiǵany shamaly. Jurtqa juǵymymnyń joq ekenin taǵy da bir dáleldep‚ eshbir topqa qosyla almai‚ eń sońynda jalǵyz ózim sopaiyp bir buryshta qaldym. Sonsoń eski baǵana sekildi eshkimge keregim bolmai sostiyp tura berýge yńǵaisyzdanyp‚ yrdý-dyrdý kópshiliktiń ishinen eleýsiz ǵana sytylyp shyǵyp‚ úige qarai aiańdaǵanmyn.
Kenet aýyl arasyndaǵy tar kósheni jiektei sozylǵan tal sharbaqtyń ishinen bireýdiń: “Aǵai!” – degen jasqanshaq‚ názik daýsyn estidim. – Aǵai deiim‚ toqtańyzshy!..” Men qalt tura qaldym.
– Aǵai‚ – dedi álgi jasqanshaq daýys taǵy da. – Sizge birnárse aitaiynshy dep edim.
– A-a... Qaidasyń-ń?..
– Men... men mundamyn.
Endi baiqadym‚ tal sharbaqtyń ar jaǵynan bireý syǵalap qarap turǵan siiaqty. Bir-eki qadam jaqyndap‚ ne aitar eken dep qulaǵymdy tostym. Ol bir jaqtan júgirip kelgendei demin jii alyp‚ entigip turǵan siiaqty.
– Sen kimsiń? – dep suradym daýsymdy aqyryn ǵana shyǵaryp.
– Men... men Úmitpin...
“Á-á... Saqaldy qyz?..” dep ishtei tańyrqap‚ sál tosylyp qaldym. Ol da úndemedi. Shamasy‚ maǵan álgi “birnárseni” aita almai‚ tolqyp turǵan siiaqty.
– Iá‚ ne aitasyń? – dedim sybyrlap.
– Aǵai‚ siz meniń sýretimdi salmańyzshy‚ jarai ma. Ótinemin. Salmai-aq qoiyńyzshy...
– Jo-oq... ony kim aityp júr saǵan?
– Osy aýyldaǵylardyń bári de aitad...
– Men seniń sýretińdi salmaimyn, – dedim men basymdy shaiqap. – Ondai oiym joq. Jalpy, men... munda tek tabiǵat peizajdaryn jazý úshin ǵana kelgenmin.
– Qalai?..
– Kádimgidei.
– Áriptermen be? – ol myrs etip kúlip jibergendei boldy. Men de ezý tarttym.
– Joq. Boiaýmen jazamyn, – dedim onyń kúlgenine qýanyp. – Biz, sýretshiler osylai sóilegendi unatamyz. Óitkeni “sýret salamyn” degenge qaraǵanda, “kartina jazamyn” degen sózdiń maǵynasy áldeqaida tereń. Túsindiń be?
– Iá. Aǵai...
– Áý?
– Siz meniń sýretimdi salmaisyz ǵoi, iá? Shyn ǵoi...
– Jańa aittym emes pe. Nemene, maǵan senbei tursyń ba?
– Jo-oq, senem ǵoi... Biraq aýyldaǵylar aitad, siz meniń sýretimdi salyp, kórmege aparyp ilip qoiasyz deit... Onda... onda adamdardyń bári de kóredi ǵoi...
Men endi ne derimdi bilmei, únsiz qaldym. Ol taǵy da seziktenip, maǵan úreilene qarap turǵan sekildi.
– Eger... eger, – dedi ol qaitadan býlyǵa sóilep, – siz meniń sýretimdi salatyn bolsańyz bar ǵoi, onda... onda men ólemin!
Ol kemseńdep jylap qoia berdi. Muny kútpegen men múlde sasqalaqtap qaldym.
– Kim... kim... Úmit, ainalaiyn, sen jylamashy. Olar ótirik aitady. Men seniń sýretińdi eshqashan da salmaimyn. Ondai oi meniń basyma kelgen emes. Sen bilmeýshi me eń, keide adamdardyń osylai ótirik aitatyn kezderi bolady. Sen olarǵa senbe! Bildiń be, senbe!..
Men sharbaqtyń arasynan qolymdy sozyp, onyń basynan sipadym. Sodan soń beikúná qyzdyń kóz jasyn súrtpek bolǵanymda, saýsaǵymnyń ushy saqalyna tiip ketip, denem dir ete qaldy. Ol sezdi... Sezdi de, basyn tez tartyp ala qoidy.
– Men erteń qaitamyn, – dedim qolymmen sharbaqtyń talynan qysa ustap turyp, – sen eshteńeni de ýaiymdamai, sol baiaǵysynsha dostaryńmen oinap-kúlip júre ber, jarai ma. Men eshqashan da, eshqashan da seniń sýretińdi salmaýǵa ýáde beremin. Ár sýretshiniń óziniń kóńili qalaǵan taqyryby, oiy, ideiasy bolady. Sýret arqyly adamdarǵa birnárseni aityp túsindirgisi keledi. Ondai oi sende de bolatyn shyǵar-aý... Múmkin, Úmit, sen de sýretshi bolarsyń, a?..
– Jo-oq, – dedi ol daýsyn tańdana sozyp. – Meniń oǵan ikemim joq qoi, aǵai. Sýret sala almaimyn ǵoi. Sizge ǵana aitaiyn, aha, meniń... meniń dáriger bolǵym keledi. Eń aldymen ózimdi-ózim emdesem deimin. Aǵai... sizdiń áńgimeńiz qyzy-yq eken. Men osylai, adamdarmen túnde sóileskendi jaqsy kóremin. Buryn sizden qatty qorqyp, alysta-an qashyp júrýshi edim.
– Bilem... Endi qoryqpa, jarai ma. Uialýdyń da qajeti joq. Mine, kórdiń be, meniń de saqalym bar.
– Iá. Biraq siz er adamsyz ǵoi. Er adamdarǵa ol... jarasady. Al qyz balalarda bolǵany – qorlyq!.. Eger men er bala bolǵanymda bar ǵoi, onda bári de basqasha bolar edi. Eshkimnen uialmai, balalar “shal” dep mazaqtasa da qorlanbai, bárimen ursyp-tóbelesip júre berer edim. Keide sony oilap, túnimen jylap shyǵamyn.
– Onyń ne, Úmit?! Sen jylama...
– Qudaidyń ózi óstip jylatyp qoisa, qaitemin, aǵai!..
Júregim shym ete tústi. Jap-jas qyzdyń aýzynan mundai salmaqty sóz estimin dep oilamap edim. Beý, taǵdyr-ai, senen sheber, senen uly ustaz joq, sen bárin de úiretesiń.
– Al saý bol, Úmit, – dedim men erteń jolǵa shyǵatynymdy esime alyp. – Kóriskenshe kún jaqsy bolsyn! Qalaǵa kele qalsań, habarlasýdy umytpa. Sýretshi Saǵyndyqov deseń, meni bári de biledi.
– Saý bolyńyz, aǵai! – dedi ol sharbaqtyń ar jaǵynan basyn shyǵaryp.
Men óz jónimmen uzai berdim. Kenet:
– Aǵai, – dep daýystady ol art jaǵymnan. – Siz bizdiń aýylǵa taǵy da kelesiz be?
– Bilmeimin, – dedim men iyǵymdy qozǵap. – Múmkin kelip te qalarmyn...
Biraq ol aýylǵa qaityp meniń jolym túsken joq. Saqaldy qyz da birte-birte sanamnan óship, kóńilimdegi sýreti kómeski tarta berdi...”
Osy bir tusqa jetkende qońyr dápterdiń eki-úsh betin sýretshiniń ózi jyrtyp tastapty. Odan keiin jalǵasatyn alǵashqy abzatsty da shimailap óshiripti. Nege óitti eken? Ol endi, máńgi jumbaq...
Meniń qolymdaǵy sýretshiniń jazbalary ary qarai bylai bastalady:
“... Ah, ońbaǵan! Ońbaǵan! Fotojýrnalist bolsań qaiteiin, óziń de bir... uiat ta, ar da joq eken!
Búgingi gazettegi sýretti kórgende qanym basyma shapshyp, yzaǵa býlyǵyp, terime simai kettim. Masqara! Myna sýrettiń shyqqanyn bilse, qorlanyp óletin boldy-aý beishara qyz!..
Sensatsiia aýlaǵan gazettegi saqaldy qyzdyń sýretin kórgenderdiń eki kózi shekesine shyǵyp, bir-birine saýsaqpen shuqyp kórsetip jatyr. Avtobýsta, kóshede kele jatqanda da men solardyń birnesheýin baiqadym.
Apyr-ai, adamdar osy qandai, á?! Bireýdiń qasireti bireýge qyzyq bolyp kórinetini nesi?..
Ońbaǵan, jylpos! Qaitip túsirip ala qoidy eken?! Sirá, baiǵus qyzdyń bezildep qashqanyna da qaramai, aldy-artyn orap, jantalasyp júrip túsirgen ǵoi. Iá, ondai arsyzdyqqa barýdan taimaidy ol. Úmit tipti, betin basyp ta úlgere almapty, qalyń saqaly uiysyp, ap-anyq kórinip qalypty sýrette.
Ras, men oǵan bergen ýádemnen ainyǵan joqpyn. Áitse de álgi arsyz jýrnalistpen bir qalada turatyndyqtan, ózimdi birtúrli kináli sezinemin.
Osydan soń álgi taý bókterindegi aýyldan kópke deiin bir sumdyq úreili habar kúttim. Tipti, sol deregi belgisiz beimálim sumdyqtyń aldyn alý úshin ol jaqqa ádeii baryp ta qaitpaq boldym. Biraq áldenege júreksinip, óz jolymdy ózim bógei berdim. Bir jaqsysy, ol jaqtan eshqandai jamanat habar estilmedi. Ýaqyt ótken saiyn bul oqiǵanyń da ýyty qaityp, kóńilime uia salǵan kúdik ushyp ketti. Tipti, anaý jylpos fotojýrnalistiń de dámesin aqtamai, kóp uzamai sensatsiia bolýdan qaldy.
Bir jaǵynan, osy bir oǵash oqiǵanyń biz áýelde baiqamaǵan jyly lebi, ońdy áseri de boldy ma dep oilaimyn keide. Nege deisiz be? Álgi oqiǵadan soń men álemdegi saqaldy áielder týraly qanshama adam tań qalarlyqtai derekter, qyzyqty áńgimeler estidim deseńizshi. Olar tipti, óz aldaryna tsirk ashyp, dúnie júzin aralap júrip óner kórsetedi eken ǵoi. Saqaldaryn ádeii uzartyp, ár nársege áýes, qylt etkenge qyzyqqysh eldiń kóńilin aýlap, máz qylǵany bylai tursyn, sol arqyly mol tabys taýyp, baiityn da kórinedi.
Bizdiń qalada sýretshilerge aýadai qajet boiaý, kenep, qyl qalam, molbert, palitra sekildi asai-múseilerdi ortalyqtaǵy bir-aq dúkende satady. Sodan da bolar, olardyń baǵasy ýdai qymbat. Alsań – al, almasań – qoi, báribir qaita ainalyp bizge kelesiń deitin siiaqty.
Birde sol dúkenge qaltamdaǵy bar teńgemdi qaǵyp berip, boiaý-soiaý alyp shyǵyp kele jatyr edim, kenet art jaǵymnan bireý: “Aǵai!” dep daýystaǵandai boldy. Jalt – qarasam, jap-jas bir boijetken maǵan qarap kúlimsirep tur.
– Aǵai, meni tanymadyńyz ba? – deidi.
Mundaida qýshykesh jigitter siiaqty aiaq astynan ázil taýyp aityp, op-ońai úiirip ala qoiatyn men be, ańqaý basym abdyrap:
– Joq, - dep shynymdy aittym.
Ol meniń kózime týra qarap, jymiyp turyp:
– Siz buryn bizdiń aýylǵa sýret salýǵa kelip edińiz ǵoi, – dedi.
“Apyr-ai, qai aýyl edi?.. Men degeniń molbertimdi qoltyqtap, qai túkpirge, qai qiianǵa barmadym deseńizshi!..”
– Taý bókterindegi aýyl... esińizde me? Sizge men sýretimdi salmai-aq qoiyńyzshy dep jalynyp edim ǵoi.
– Á-á!
Ańǵal basym baiqamai, “álgi saqaldy qyz sen be” ediń degendei iegimniń astyn bir sipap, taǵy da bir ábes qylyq jasap aldym. Munym endi, naǵyz miǵulanyń áreketi boldy da shyqty.
– Iá, – dedi ol eki betiniń ushy dý etip qyzaryp ketse de basyn izep, kúlimsirep turyp. – Men sizdiń tanymai qalatynyńyzdy bilgenmin.
– Qaidan taniyn, – dedim men endi óz qateligimdi jýyp-shaimaq bolyp, – ol kezde sen tulymshaǵyń jelbiregen kip-kishkentai qyz ediń, endi mine!.. Boijetipsiń! Mektepti de bitirgen shyǵarsyń.
Ol basyn izedi.
– Ótken jyly bitirgenmin, aǵai. Qazir osyndaǵy meditsinalyq kolledjde oqyp júrmin.
Kenet meniń qulaǵyma sol baiaǵy kip-kishkentai qyzdyń: “Sýret sala almaimyn, dáriger bolýdy armandaimyn”, degen náp-názik úni jetkendei boldy. Biraq onyń saqaly bar edi ǵoi?..
– Áli de sol burynǵydai sýret salyp júrsiz be?
Men basymdy qaita-qaita shulǵydym. “Odan basqa meniń qolymnan ne kelýshi edi?!”
Sodan soń ózimshe ázildegen bolyp:
– Sen de sol baiaǵydai sýretińdi salýǵa áli de kelispeisiń be? – dedim.
Ol bilmeimin degendei iyǵyn qozǵady. “Ýaqyt kóp nárseni ózgertedi eken ǵoi, aǵai!..”
– Sabaqtan bosaǵan kezde ýaqyt taýyp meniń sheberhanama kel, ekeýmiz asyqpai otyryp áńgimeleseiik, – dedim men oǵan.
Ol basyn izep, kelemin dep ýáde berdi de, qol sómkesinen kishkentai qoiyn dápterin alyp maǵan usyndy. Men oǵan sheberhanam ornalasqan kósheniń atyn, úidiń ret sanyn jazyp berdim.
– Oi, jazýyńyz qandai ádemi, – dedi ol kúlimsirep. – Marjandai eken!
– Bala kezimde kórkemjazý sabaǵyn óte jaqsy kóretinmin.
– Qazir mektepterde ondai sabaq ótpeidi, aǵai.
– Ókinishti-aq...
Sosyn ekeýmiz qoshtastyq ta, men sheberhanama qarai asyqtym.
... Onyń munda qalai kelgenin, qashannan beri syrtymnan baqylap turǵanyn múlde baiqamappyn. Keneptiń bir buryshyndaǵy taýdan aqqan laisańdai qońyr qoshqyl boiaýdyń reńin sál asha túsý kerek pe, joq pa dep, molbertten bir-eki adym keiin shegingende kózim shaldy, ol bosaǵada maǵan bir, kartinaǵa bir qarap kúlimsirep tur eken.
– Iá, sen... kelip te qalǵan ekensiń ǵoi, – dedim men ózimniń ne aityp turǵanymdy ózim de túsinbei.
– Siz jańa jumys istep jatqan kezde án saldyńyz, – dedi ol. –Jai... yńyldap qana...
– Múmkin. Ondai-ondai bolady bizde...
– Men buryn estimegen án eken. Aty ne?..
– Bilmeimin, – dedim men jelkemdi qasyp. – Ol sirá, saǵan ǵana emes, jalpy, jurtqa beimálim, muryn astynan myńqyldap qana aitýǵa bolatyn án bolsa kerek. Ońashada adam ne dep yńyldamaidy!..
Ol kúmis qońyraýdai syńǵyr etip kúlip jiberdi. Sodan soń ańqaý jyly bizdiń aýylǵa barǵanda salǵan sýretterińizdi kórsetińizshi dep ótindi. Qas qylǵandai, sondaǵy jazǵan peizajdarymdy osyndaǵy bir iri firmanyń tusaýkeser toiyna syilap jiberip edim. Tek jaqtaý aǵashy kóneleý jalǵyz etiýdim ǵana qalǵan-dy. Sóreden alyp, sony usyndym.
Ol ózi týyp-ósken taý bókterindegi aýyldyń kishkentai bir bóligin terezeden kórip otyrǵandai, etiýdten kóz almai uzaq úńildi. Men onyń betine qaita-qaita jaltaqtap qarap, kókeiimde turǵan saýaldyń jaýabyn izdegendei bolamyn. Samaiynan tómen qarai túsken kókshildeý jolaq iz anyq baiqaldy, ustaramen qyrynyp júr me eken álde...
Ol meniń nege tynyshsyzdanyp otyrǵanymdy sezdi bilem, álgi sýretten kóz almai otyryp: “Qymba-a-at bir frantsýz kremin jaǵyp júrmin. Biraq onyń kúshi eki-úsh kúnge ǵana jetedi, sodan soń qaitadan shyǵa bastaidy...” dedi.
Úmit sodan keiin bir ai boiy sheberhanaǵa úzbei kelip júrdi de, kenet maǵan aitpai aýlyna ketip qalǵandai múlde kórinbei ketti. Bir kún, úsh kún... bes kún ótti. Altynshy kúnge ainalǵanda baryp maǵan aqyl kirdi. “Apyr-aý, á degende neǵyp oiyma kelmegen deseńizshi. Onyń paidalanyp júrgen kremi taýsylǵan ǵoi. Frantsýz kremi, óte qymbat dep edi-aý!..”
Dereý kiinip, sheberhanadan shyqtym da, ortalyqtaǵy bir tanys dáriger jumys isteitin emhanaǵa qarai tarttym. Álgi krem rasynda da, óte qymbat bolyp shyqty!..
Osydan soń-aq ótimdi-aý degen kartinalarymdy arly-berli tasyp, ortalyqtaǵy bai adamdardyń ofisin jaǵalap, ár qaisysyna ólerdegi sózimdi aityp jalynyp júrip jarty baǵasyna ázer ótkizip, álgi frantsýzdardyń qymbat kremin satyp alyp, Úmittiń jataqhanasyn qalai izdep tapqanymdy táptishtep aitpasam da bolady.
Ol medresedegi dindar qyzdar sekildi betin ǵana kórsetip, basyn aq jibek oramalmen tumshalap alypty.
– Oi, bul siz be edińiz? – dep zorlana ezý tartty ol meni kórgen kezde. Biraq kózderi bultty kúngi kóldiń betindei tunjyrap, muńaiyp tur eken.
Shai daiyndamaq bolyp edi, tamaǵym kebersip tursa da qarsylyq bildirdim.
– Sýret salyp júrsiz be? – dep surady.
– Iá.
– Qandai sýretter?..
– Ár túrli...
Ásheiinde sýret dese sýyrylyp ala jóneletin ádetimnen jańylyp, tilim kúrmelip, aitýǵa sóz taba almai, kúmiljidim de qaldym. Qoshtasarda qaltamdaǵy qymbat kremdi oǵan baiqatpai ústeldiń ústine qoiyp kettim...
Búgin bir sátti kún boldy. Tańerteńgi saǵat toǵyzdyń shamasynda qalalyq ákimshilikte qyzmet isteitin eki sheneýnik kelip, taiaýda ǵana jazyp bitirgen úlken kartinamdy satyp alyp ketti. Menimen tipti, saýdalasqan da joq, eski saraidyń ishindegi sheberhanamdy qomsynyp, tezirek ketýge asyqqan siiaqty. Ózara áńgimelerinen baiqaǵanym, olar meniń kartinamdy T. qalasynyń eki myń jyldyq toiyna keletin sheteldik qonaqtarǵa syiǵa tartpaq. Jazdyq jeidesiniń túimeleri ushyp túserdei tyrsyldap turǵan mes qaryn sary kisi: “Ońai qutylatyn boldyq...” dep, yrq-yrq kúldi. Sirá, menen emes, sheteldik qonaqtardan bolar. Meili, kim tartý etse de, kimge tartý etse de óner el ishine taralýy kerek emes pe. Erte me, kesh pe, ony baǵalaityndar tabylady ǵoi.
Túske taiaý Úmit keldi. Men búgin aiaq astynan qalai baiyp shyǵa kegenimdi aityp maqtanyp, keshkilik qala syrtyndaǵy “Saialy baq” kafesine baraiyq dep usynys jasadym. Ol kúlimsirep turyp basyn izedi.
...O-o, biz búgin qandai baqyttymyz! Saialy baqtyń tóbesinen tóne qarap, tamyljyp turǵan meiirimdi tún meniń sheshem siiaqty alqarakók maqpal beshpent kiip alypty. Alqarakók maqpal beshpenttiń óńirine qadalǵan tanalardai jarqyldaǵan appaq juldyzdar qandai tamasha!...
Apyr-ai, baqyt degenińizdiń ózi de adamnyń kóńiline táýeldi, adamnyń kóńiline baǵynyshty nárse eken ǵoi. “E-ei, baqyt, men seniń syryńdy uǵyp, qupiiańdy ashyp qoidym! Sen mynaý jer betindegi adamdarsyz ómir súre almaidy ekensiń. Seniń qadirińdi biletin de, bilmeitin de, seni biikke kóteretin de, kótermeitin de osy jer betindegi muńlyqtar eken!” – degim keldi shattanyp.
...Men Úmittiń sýretin salyp júrmin. Ol sheberhanama kún saiyn keledi. Uzaq otyrady. “Sýret salý da qiyn bolady eken ǵoi”, deidi tańdanyp. Men: “Bul jai ǵana sýret salý emes, óner, beineleý óneri, – deimin. – Munda boiaýlar ún qatyp, án salyp, bi bilep turýy kerek!”
Sodan soń men oǵan kieli óner týraly, jeti qat kókten kelip jetetin tylsym oilar týraly aityp túsindirgim keledi. Sóitip, sóilegen saiyn qyzynyp, ózimdi ózim umytyp ketemin. Ony da umytamyn...
Kúnnen kúnge men oǵan baýyr basyp bara jatqan siiaqtymyn. Sál keshikse, kóńilim alańdap kútemin. Kelmei qalsa, izdep baramyn. Ol meniń ómirlik syńaryma, osyǵan deiin qaraýsyz qalǵan aidaladaǵy eski kúmbezdei qulazyp kelgen jan dúniemniń shyraqshysyna ainalǵan sekildi...
Búgin mine, ekinshi kún, Úmit sheberhanaǵa kelgen joq. Túske deiin tyqyrshyp kúttim de, taǵy da kelmeýge ainalǵany ma degen oidan degbirim qashyp, tez-tez kiinip, avtobýs aialdamasyna qarai asyqtym. Baǵytym belgili... Onyń nege kelmei ketkenin de ishtei sezip kelemin.
Taǵy da sol... Taýsylǵan ǵoi! Ol nege sonsha qymbat? Biz úshin... Árine, biz úshin qymbat. Sondyqtan da biz: “Alla jazdy, biz kóndik”, deimiz. Al bailarǵa túk emes. Olar sonda Allanyń jazýyna da qarsy kúrese alatyn bolǵany ma?.. O toba, men ne dep kettim osy?..
Biraq endi, qaryz surap baratyn da eshkimim qalǵan joq. Osyǵan deiin surai-surai dostarymnyń da, tanystarymnyń da mazasyn alyp bittim, olar meni kórse, teris ainalyp ketetin boldy.
Jataqhanaǵa bardym. Úmitke jolyqtym. Ol taǵy da basyn oramalmen tumshalap alypty... Endi ne isteimin? Eshqaida bar?ǵa zaýqym soqpai, sheberhanadaǵy faner taqtanyń ústine kiimsheń qisaia kettim.
Tańerteńgilik qatqan nan men qara sý iship otyryp, sońǵy bir aida Úmittiń portretinen basqa eshteńe jazbaǵanymdy oiladym. Al ol portret, árine, satýǵa arnalmaǵan. Ózim úshin jazylǵan dúnie. Áli bitken joq. Bir nárse jetpeitin siiaqty. Biraq ne jetpeitinin bilmeimin...
Men Úmittiń portretiniń aldyna baryp, qadala qarap biraz turdym. Keshe ǵana kóńilime nur quiyp, júregimdi altyn besikke salyp terbetken sýret búgin múlde unaǵan joq. Jansyz beine... Sulý da, symbatty da emes. Bir jasandylyq bar... Iá, jasandylyq! Jasandylyq, jasandylyq, jasandylyq...
Joq. Men onyń beinesin osyndai kúide kórgim kelgen. Bul meniń – armanym, qiialym edi. Ónerim edi!.. Biraq sonyń bári jasandy bolyp shyqty. Ol basqa... Múlde basqa. Qudai ony ózgeshe etip jaratqan. Al men bolsam, oǵan qarsy bolmaqpyn. Alla taǵalaǵa da, adamdarǵa da qarsylyq bildirmekpin. Jo-joq! Olai bolýy múmkin emes. Múmkin emes...
Kenet meniń jan dúniemdi bult basyp, kúzgi dymqyl tumandai salqyn sezim júregimdi torlap, qylqalamǵa qarai qol sozdym. Sosyn ony qap-qara boiaýǵa malyp aldym da, ortalyqtaǵy qymbat dúkenderdiń shyny sórelerinen bedireiip qarap turatyn maneken-qýyrshaqtar sekildi jansyz beineniń samaiynan ieginiń astyna deiin battastyra jaǵyp tastadym.
Bitti! Jaratylysqa eshkim de qarsy tura almaidy! Eshkim de... Qarsylyqtyń bári de – qiial. Shaitannyń oiyny.
Kenet art jaqtaǵy ashyq esikten túsip turǵan kún sáýlesin áldekim kólegeilep:
– Iá, endi durys boldy, – dedi báseń ún qatyp. Men selk ete tústim. Bosaǵada basyn appaq oramalmen tumshalap alǵan Úmit o dúnieden kelgen árýaqtai kirpik qaqpai qadala qarap tur eken.
– Iá, endi bári de qalpyna keldi! – dedi ol taǵy da. – Osylai bolaryn bilgenmin. Óitkeni siz Qudai emessiz ǵoi!..
Sodan soń basyndaǵy oramalyn sheshe bastady...”
Qolyma kezdeisoq túsken qońyr dápterdegi sýretshiniń jazbalary osylai aiaqtalady eken.
***
Qonaq úidiń balkonyna shyǵyp, túnniń beimezgil ýaǵy bolsa da qyzyq-dýmanǵa toimai, saýyq-sairan salyp jatqan qalanyń qyzyldy-jasyldy shamdaryna qarap: “Saqaldy qyz, sen qaidasyń qazir? – dep oiladym ishtei tolqyp. – Osy qalada turasyń ba?..”
Nurǵali Oraz
