OQO Qazyǵurt aýdany ákimi Tólegen Turtaiuly Telǵaraevtiń nazaryna!
Taiaýda Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna bailanysty Shymkent qalasynda Ońtústik Qazaqstan oblysynda týyp-ósken ziialy qaýym, aqyn-jazýshylar bas qosyp, týǵan jerge taǵzym etip qaitty. Bul igilikti sharany oblys ákimdigi dúrkiretip ótkizdi.
Osyǵan bailanysty biz ózimizdiń belsendi avtorlarymyzdyń biri, belgili jazýshy Nurǵali Oraz myrzaǵa habarlasyp, quttyqtap, mádeni sharadan alǵan áserlerimen bólisýin ótingen edik.
Biraq, ókinishke qarai, qalamgerdiń:
- Men ol sharaǵa shaqyrylǵan joqpyn ǵoi, - degen jaýabyn estip, ań-tań boldyq. Daýysynan áldebir renishtiń belgisin baiqap, kenet ózimiz de muńdana qaldyq. Suhbatymyz da uzaqqa barmady. Asyly, aǵanyń onsyz da kúpti kóńilin odan beter túsirmeýdi jón sanadyq:
- Nege? Oblysqa habarlastyńyz ba? Múmkin, shaqyrý bileti jolda kidirip qalǵan shyǵar?
- Shynymdy aitsam, alǵashqyda onsha mán bergen joq edim. Biraq, bir qurdasymnyń: «Týǵan jerińe kereksiz jazýshy bolyp qalypsyń ǵoi,» degen sózi óte aýyr tidi. Sodan soń, mán-jaidy bilmek bolyp, oblysqa habarlasqanmyn. Mádeni sharanyń negizgi uiymdastyrýshysy oblys ákimdigi bolǵanmen, ár aýdan óz qonaqtarynyń tizimin ózi jasap usynǵan eken. Týǵan jerim - Qazyǵurt aýdany bergen tizimde meniń aty-jónim bolmaǵan kórinedi...
- Qyzyq eken. Renjip qalmadyńyz ba?
- Qalai desem eken... Týǵan jer degen óte ystyq qoi. Qaida júrseń de kóńilińdi jylytyp, qol bulǵap shaqyryp turǵandai bolady. Nuh paiǵambardyń kemesi toqtaǵan kieli Qazyǵurt taýynyń bókterindegi aýyldyń adamdary týraly qanshama áńgime, hikaia jazdym... Sondyqtan da bolar, kóńilime aýyr tigeni ras. Biraq, bul - eldiń emes, aýdan ákimshiliginiń sheshimi shyǵar...
Qymbatty oqyrman, biz osydan keiin OQO-daǵy Qazyǵurt aýdanynyń ákimi Tólegen Turtaiuly Telǵaraev myrzaǵa Qazyǵurt aýdanynda týyp-ósken jazýshy Nurǵali Orazdy tanystyryp ótýdi ózimizge paryz sanadyq.
Nurǵali ORAZ – 1960 jyly 25 tamyzda OQO Qazyǵurt aýdanynda dúniege kelgen. Osy aýdannyń aýmaǵyndaǵy Montai tas, Aqjar, Rabat, Jańabazar aýyldarynda óziniń qurdastarymen tai-qulyndai tebisip birge ósken eken.
Eń alǵashqy áńgimesi – «Dolana». 1980 jyly respýblikalyq «Leninshil jas» (qazirgi «Jas alash» ) gazetinde jaryq kórdi.
Jazýshy «Soqpaq jol» (1985 j.), «Baqyrshanyń balalary» (1988 j.), «Qazyǵurt oqiǵalary» (1995 j.), «Aiaqtalmaǵan ertegi» (2002 j.), «Daladan qalaǵa kelgender» (2006 j.), «Biiktegi sulýlyq» (2008 j.), «Túngi jalǵyzdyq» (2008 j.), «Siqyrly kól» (2010 j.), «Biz, ol, «mersedes» jáne mahabbat» (2011j.), «Jylqynyń kóz jasy» (2012 j.) atty t.b. kitaptardyń avtory.
Shyǵarmalary orys, túrik, saha tilderine tárjimalandy.
2002 jyly Almaty qalasynda Halyqaralyq «Alash» syilyǵynyń laýreaty, 2014 jyly Baký qalasynda Halyqaralyq Mahmut Qashqari syilyǵynyń laýreaty atandy.
Qazaqstan Respýblikasy prezidentiniń Qurmet gramotasymen marapattaldy. Halyqaralyq Haldýn Taner atyndaǵy medaldiń iegeri.
«Adasqan juldyz» pesasy Halyqaralyq «Táýelsizdik tolǵaýy» konkýrsynyń, «Dóńgelengen dúnie» pesasy «Qazaq handyǵynyń 550» jyldyǵy konkýrsynyń júldegeri.
«Koloniiadan qashqan bala» povesi Respýblikalyq «Jalyn» baspasy syilyǵynyń, «Aq ulpa» povesi «Daraboz» syilyǵynyń júldesin alǵan.
«Ońasha aral» áńgimesi M.Qabanbaev atyndaǵy júldeniń, «Golf alańynyń mańyndaǵy úi» áńgimesi B.Muqai atyndaǵy júldeniń jeńimpazy.
«Biz, ol, «mersedes» jáne mahabbat» áńgimesi «Qazaq ádebieti» gazetiniń, «Kezdeisoq kezdesý» atty novellasy «Parasat» jýrnalynyń syilyǵyna ie bolǵan.
2007 jyly «Qazaqfilm» kinostýdiiasy jazýshy Nurǵali Orazdyń áńgimeleriniń jelisi boiynsha «Áýreleń» atty tolyqmetrajdy kórkem film túsirdi. «Tań» telekompaniiasy «Ońasha aral» atty telenovellasyn kórermender nazaryna usyndy
Nurǵalidyń «Qazyǵurt oqiǵalary» atty kitabyn oqyp shyǵyp, «Egemen Qazaqstan» gazetine «Qazyǵurttyń injý-marjandary» dep maqala jazǵan Halyq jazýshysy Sherhan Murtaza:
«Nurǵali Orazdyń áńgimeleri kóbinese qystaǵy, qysqa Kúnniń qyzaryp baryp, qyzǵyltym tartyp, ainala taýlardy, dalany múlgite oiǵa qaldyrǵanyndai, saǵynyshtardyń saǵym dariiasy án salyp aǵyp jatqandai áser qaldyrady.
Óitpese jazyp keregi ne.
Túnde bir shólirkep jatyp tús kórgende botanyń kózindei móldiregen bastaýdyń dermene iisti jalbyz shymyldyǵyn ysyryp tastap, etpettep jata qalyp, kúmis káýsarǵa bas qoiasyń. Simire beresiń, simire beresiń, shóliń sirá qanbaidy. Sóitip jatyp oianyp ketesiń...
«Qazyǵurt oqiǵalaryn» oqyp bolyp, jyltyraǵy joq, juqa muqabaly kitapty alaqanyńmen sipalap otyryp qalasyń. Qanshama adam kóz aldyńnan tizilip ótip, qanshama jan kókiregińde uialap qalady. Tórt qubylasy túgel, kesirli baqytqa kenelgen bireýi joq. Áiteýir biri kem dúnie. Bir túrli aianyshty. Bári de. Tipti qańǵybas Boranbai - baron da, maskúnem Aqmyrza da, ury Jańbyrbai da...
Bul jazýshynyń aianyshy. Onyń dúniege kózqarasy, paiymy, adamdardy baǵalaýy ózgeshe bolsa, aitalyq, sotsrealizm ádisine salyp, qalaida bireý jaǵymdy, bireý jaǵymsyz somdalsa, oqyrmanda mundai aianysh sezimi oianbas edi.
Jazýshy siqyry deisiz be, sheberligi deisiz be, álbette árkimniń kórkemdik túsinigi ár túrli, biraq túptiń túbinde osy kitaptyń keiipkerleri seniń bir etbaýyr jaqynyń siiaqty. Olardyń ókinishi seniń ókinishiń, olardyń qýanyshy seniń qýanyshyń bolsa, ne shara. Kórkem ádebiettiń de muraty sol. Oqyrmannyń júregin jibitip, sezimin selt etkizse, eńbek zaia ketpegeni. Ras - ótirigin kim biledi, has talanttyń qalamyn perishteler jetektep otyrady deidi. Árine, saýsaǵyna múiizgek bitkenshe qalam terbeitin kádimgi jazýshynyń ózi. Al biraq shyn shyǵarma týarda onyń qalamyn perishte jetekteitini ras kórinedi,» dep tebirenip, aq batasyn bergen bolatyn.
Nurǵali Orazdyń áńgimeleri búgingi áleýmettik jelilerde de qyzý talqylanyp jatady. Joǵary oqý oryndarynda, mektepterde stýdentter men oqýshylardyń, ádebiet páni muǵalimderiniń dilom jumysyn jazyp, arnaiy taqyryptyq zertteýlerdiń arqaýy etip, baiandama jasaǵany jaily aqparattardy jii kezdestiremiz.
Endeshe, qazyǵurttyqtardyń mundai talantty, qarymdy qalamgerdi nelikten týǵan jerinde ótken úlken mádeni sharadan tys qaldyrǵanyn túsiný qiyn-aq.
