وقو قازىعۇرت اۋدانى ەكٸمٸ تٶلەگەن تۇرتايۇلى تەلعاراەۆتٸڭ نازارىنا!
تاياۋدا تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 25 جىلدىعىنا بايلانىستى شىمكەنت قالاسىندا وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسىندا تۋىپ-ٶسكەن زييالى قاۋىم, اقىن-جازۋشىلار باس قوسىپ, تۋعان جەرگە تاعزىم ەتٸپ قايتتى. بۇل يگٸلٸكتٸ شارانى وبلىس ەكٸمدٸگٸ دٷركٸرەتٸپ ٶتكٸزدٸ.
وسىعان بايلانىستى بٸز ٶزٸمٸزدٸڭ بەلسەندٸ اۆتورلارىمىزدىڭ بٸرٸ, بەلگٸلٸ جازۋشى نۇرعالي وراز مىرزاعا حابارلاسىپ, قۇتتىقتاپ, مەدەني شارادان العان ەسەرلەرٸمەن بٶلٸسۋٸن ٶتٸنگەن ەدٸك.
بٸراق, ٶكٸنٸشكە قاراي, قالامگەردٸڭ:
- مەن ول شاراعا شاقىرىلعان جوقپىن عوي, - دەگەن جاۋابىن ەستٸپ, اڭ-تاڭ بولدىق. داۋىسىنان ەلدەبٸر رەنٸشتٸڭ بەلگٸسٸن بايقاپ, كەنەت ٶزٸمٸز دە مۇڭدانا قالدىق. سۇحباتىمىز دا ۇزاققا بارمادى. اسىلى, اعانىڭ ونسىز دا كٷپتٸ كٶڭٸلٸن ودان بەتەر تٷسٸرمەۋدٸ جٶن سانادىق:
- نەگە? وبلىسقا حابارلاستىڭىز با? مٷمكٸن, شاقىرۋ بيلەتٸ جولدا كٸدٸرٸپ قالعان شىعار?
- شىنىمدى ايتسام, العاشقىدا ونشا مەن بەرگەن جوق ەدٸم. بٸراق, بٸر قۇرداسىمنىڭ: «تۋعان جەرٸڭە كەرەكسٸز جازۋشى بولىپ قالىپسىڭ عوي,» دەگەن سٶزٸ ٶتە اۋىر تيدٸ. سودان سوڭ, مەن-جايدى بٸلمەك بولىپ, وبلىسقا حابارلاسقانمىن. مەدەني شارانىڭ نەگٸزگٸ ۇيىمداستىرۋشىسى وبلىس ەكٸمدٸگٸ بولعانمەن, ەر اۋدان ٶز قوناقتارىنىڭ تٸزٸمٸن ٶزٸ جاساپ ۇسىنعان ەكەن. تۋعان جەرٸم - قازىعۇرت اۋدانى بەرگەن تٸزٸمدە مەنٸڭ اتى-جٶنٸم بولماعان كٶرٸنەدٸ...
- قىزىق ەكەن. رەنجٸپ قالمادىڭىز با?
- قالاي دەسەم ەكەن... تۋعان جەر دەگەن ٶتە ىستىق قوي. قايدا جٷرسەڭ دە كٶڭٸلٸڭدٸ جىلىتىپ, قول بۇلعاپ شاقىرىپ تۇرعانداي بولادى. نۇح پايعامباردىڭ كەمەسٸ توقتاعان كيەلٸ قازىعۇرت تاۋىنىڭ بٶكتەرٸندەگٸ اۋىلدىڭ ادامدارى تۋرالى قانشاما ەڭگٸمە, حيكايا جازدىم... سوندىقتان دا بولار, كٶڭٸلٸمە اۋىر تيگەنٸ راس. بٸراق, بۇل - ەلدٸڭ ەمەس, اۋدان ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ شەشٸمٸ شىعار...
قىمباتتى وقىرمان, بٸز وسىدان كەيٸن وقو-داعى قازىعۇرت اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ تٶلەگەن تۇرتايۇلى تەلعاراەۆ مىرزاعا قازىعۇرت اۋدانىندا تۋىپ-ٶسكەن جازۋشى نۇرعالي ورازدى تانىستىرىپ ٶتۋدٸ ٶزٸمٸزگە پارىز سانادىق.
نۇرعالي وراز – 1960 جىلى 25 تامىزدا وقو قازىعۇرت اۋدانىندا دٷنيەگە كەلگەن. وسى اۋداننىڭ اۋماعىنداعى مونتاي تاس, اقجار, رابات, جاڭابازار اۋىلدارىندا ٶزٸنٸڭ قۇرداستارىمەن تاي-قۇلىنداي تەبٸسٸپ بٸرگە ٶسكەن ەكەن.
ەڭ العاشقى ەڭگٸمەسٸ – «دولانا». 1980 جىلى رەسپۋبليكالىق «لەنينشٸل جاس» (قازٸرگٸ «جاس الاش» ) گازەتٸندە جارىق كٶردٸ.
جازۋشى «سوقپاق جول» (1985 ج.), «باقىرشانىڭ بالالارى» (1988 ج.), «قازىعۇرت وقيعالارى» (1995 ج.), «اياقتالماعان ەرتەگٸ» (2002 ج.), «دالادان قالاعا كەلگەندەر» (2006 ج.), «بيٸكتەگٸ سۇلۋلىق» (2008 ج.), «تٷنگٸ جالعىزدىق» (2008 ج.), «سيقىرلى كٶل» (2010 ج.), «بٸز, ول, «مەرسەدەس» جەنە ماحاببات» (2011ج.), «جىلقىنىڭ كٶز جاسى» (2012 ج.) اتتى ت.ب. كٸتاپتاردىڭ اۆتورى.
شىعارمالارى ورىس, تٷرٸك, ساحا تٸلدەرٸنە تەرجٸمالاندى.
2002 جىلى الماتى قالاسىندا حالىقارالىق «الاش» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, 2014 جىلى باكۋ قالاسىندا حالىقارالىق ماحمۇت قاشقاري سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالدى. حالىقارالىق حالدۋن تانەر اتىنداعى مەدالدٸڭ يەگەرٸ.
«اداسقان جۇلدىز» پەساسى حالىقارالىق «تەۋەلسٸزدٸك تولعاۋى» كونكۋرسىنىڭ, «دٶڭگەلەنگەن دٷنيە» پەساسى «قازاق حاندىعىنىڭ 550» جىلدىعى كونكۋرسىنىڭ جٷلدەگەرٸ.
«كولونييادان قاشقان بالا» پوۆەسٸ رەسپۋبليكالىق «جالىن» باسپاسى سىيلىعىنىڭ, «اق ۇلپا» پوۆەسٸ «دارابوز» سىيلىعىنىڭ جٷلدەسٸن العان.
«وڭاشا ارال» ەڭگٸمەسٸ م.قابانباەۆ اتىنداعى جٷلدەنٸڭ, «گولف الاڭىنىڭ ماڭىنداعى ٷي» ەڭگٸمەسٸ ب.مۇقاي اتىنداعى جٷلدەنٸڭ جەڭٸمپازى.
«بٸز, ول, «مەرسەدەس» جەنە ماحاببات» ەڭگٸمەسٸ «قازاق ەدەبيەتٸ» گازەتٸنٸڭ, «كەزدەيسوق كەزدەسۋ» اتتى نوۆەللاسى «پاراسات» جۋرنالىنىڭ سىيلىعىنا يە بولعان.
2007 جىلى «قازاقفيلم» كينوستۋديياسى جازۋشى نۇرعالي ورازدىڭ ەڭگٸمەلەرٸنٸڭ جەلٸسٸ بويىنشا «ەۋرەلەڭ» اتتى تولىقمەتراجدى كٶركەم فيلم تٷسٸردٸ. «تاڭ» تەلەكومپانيياسى «وڭاشا ارال» اتتى تەلەنوۆەللاسىن كٶرەرمەندەر نازارىنا ۇسىندى
نۇرعاليدىڭ «قازىعۇرت وقيعالارى» اتتى كٸتابىن وقىپ شىعىپ, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸنە «قازىعۇرتتىڭ ٸنجۋ-مارجاندارى» دەپ ماقالا جازعان حالىق جازۋشىسى شەرحان مۇرتازا:
«نۇرعالي ورازدىڭ ەڭگٸمەلەرٸ كٶبٸنەسە قىستاعى, قىسقا كٷننٸڭ قىزارىپ بارىپ, قىزعىلتىم تارتىپ, اينالا تاۋلاردى, دالانى مٷلگٸتە ويعا قالدىرعانىنداي, ساعىنىشتاردىڭ ساعىم داريياسى ەن سالىپ اعىپ جاتقانداي ەسەر قالدىرادى.
ٶيتپەسە جازىپ كەرەگٸ نە.
تٷندە بٸر شٶلٸركەپ جاتىپ تٷس كٶرگەندە بوتانىڭ كٶزٸندەي مٶلدٸرەگەن باستاۋدىڭ دەرمەنە يٸستٸ جالبىز شىمىلدىعىن ىسىرىپ تاستاپ, ەتپەتتەپ جاتا قالىپ, كٷمٸس كەۋسارعا باس قوياسىڭ. سٸمٸرە بەرەسٸڭ, سٸمٸرە بەرەسٸڭ, شٶلٸڭ سٸرە قانبايدى. سٶيتٸپ جاتىپ ويانىپ كەتەسٸڭ...
«قازىعۇرت وقيعالارىن» وقىپ بولىپ, جىلتىراعى جوق, جۇقا مۇقابالى كٸتاپتى الاقانىڭمەن سيپالاپ وتىرىپ قالاسىڭ. قانشاما ادام كٶز الدىڭنان تٸزٸلٸپ ٶتٸپ, قانشاما جان كٶكٸرەگٸڭدە ۇيالاپ قالادى. تٶرت قۇبىلاسى تٷگەل, كەسٸرلٸ باقىتقا كەنەلگەن بٸرەۋٸ جوق. ەيتەۋٸر بٸرٸ كەم دٷنيە. بٸر تٷرلٸ ايانىشتى. بەرٸ دە. تٸپتٸ قاڭعىباس بورانباي - بارون دا, ماسكٷنەم اقمىرزا دا, ۇرى جاڭبىرباي دا...
بۇل جازۋشىنىڭ ايانىشى. ونىڭ دٷنيەگە كٶزقاراسى, پايىمى, ادامداردى باعالاۋى ٶزگەشە بولسا, ايتالىق, سوتسرەاليزم ەدٸسٸنە سالىپ, قالايدا بٸرەۋ جاعىمدى, بٸرەۋ جاعىمسىز سومدالسا, وقىرماندا مۇنداي ايانىش سەزٸمٸ ويانباس ەدٸ.
جازۋشى سيقىرى دەيسٸز بە, شەبەرلٸگٸ دەيسٸز بە, ەلبەتتە ەركٸمنٸڭ كٶركەمدٸك تٷسٸنٸگٸ ەر تٷرلٸ, بٸراق تٷپتٸڭ تٷبٸندە وسى كٸتاپتىڭ كەيٸپكەرلەرٸ سەنٸڭ بٸر ەتباۋىر جاقىنىڭ سيياقتى. ولاردىڭ ٶكٸنٸشٸ سەنٸڭ ٶكٸنٸشٸڭ, ولاردىڭ قۋانىشى سەنٸڭ قۋانىشىڭ بولسا, نە شارا. كٶركەم ەدەبيەتتٸڭ دە مۇراتى سول. وقىرماننىڭ جٷرەگٸن جٸبٸتٸپ, سەزٸمٸن سەلت ەتكٸزسە, ەڭبەك زايا كەتپەگەنٸ. راس - ٶتٸرٸگٸن كٸم بٸلەدٸ, حاس تالانتتىڭ قالامىن پەرٸشتەلەر جەتەكتەپ وتىرادى دەيدٸ. ەرينە, ساۋساعىنا مٷيٸزگەك بٸتكەنشە قالام تەربەيتٸن كەدٸمگٸ جازۋشىنىڭ ٶزٸ. ال بٸراق شىن شىعارما تۋاردا ونىڭ قالامىن پەرٸشتە جەتەكتەيتٸنٸ راس كٶرٸنەدٸ,» دەپ تەبٸرەنٸپ, اق باتاسىن بەرگەن بولاتىن.
نۇرعالي ورازدىڭ ەڭگٸمەلەرٸ بٷگٸنگٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە دە قىزۋ تالقىلانىپ جاتادى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا, مەكتەپتەردە ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلاردىڭ, ەدەبيەت پەنٸ مۇعالٸمدەرٸنٸڭ ديلوم جۇمىسىن جازىپ, ارنايى تاقىرىپتىق زەرتتەۋلەردٸڭ ارقاۋى ەتٸپ, بايانداما جاساعانى جايلى اقپاراتتاردى جيٸ كەزدەستٸرەمٸز.
ەندەشە, قازىعۇرتتىقتاردىڭ مۇنداي تالانتتى, قارىمدى قالامگەردٸ نەلٸكتەن تۋعان جەرٸندە ٶتكەن ٷلكەن مەدەني شارادان تىس قالدىرعانىن تٷسٸنۋ قيىن-اق.
