Ekonomikalyq damýdyń jazylmaǵan zańdylyqtarynyń biri – bankterdiń zańdy tulǵalarǵa nesie berýi jeke tulǵany nesielendirýden únemi artyq, ósimi de joǵary bolý kerek. Sonda damý qalypty jaǵdaida dep baǵalanady.
Al bizdegi jaǵdai kerisinshe bolyp otyr. Atap aitqanda, 2017 jyldyń qorytyndysyna qaraǵanda zańdy tulǵalarǵa berilgen nesieler 5,8 paiyzǵa qysqarǵan. Al jeke adamdarǵa berilgen nesieler 12,4 paiyzǵa artqan. Absoliýtti kólemin aitsaq, kompaniialarǵa berilgen nesieler 500 mlrd. teńgege tómendegen de, al halyqqa berilgen nesieler sonsha kólemge artqan.
Bul neniń belgisi? Bul – óndirýdi emes, tutynýdy nesielendirý ósip otyr degen sóz. Iaǵni, ekonomikanyń damýy toqyraǵan. Alynǵan nesieler otandyq emes, negizinen sheteldik buiymdardy satyp alýǵa jumsalatynyn eskersek, bul baǵanyń ósimine jáne óndiristiń damý múmkindiginiń tómendeýine soqtyratyn tendentsiia.
Onyń ústine, jeke tulǵalardy nesielendirýdiń ósimi ishki jalpy ónimniń (IJÓ) nebary 4 paiyzǵa ǵana artýy men azamattardyń shynaiy tabysynyń 2,5 paiyzǵa tómendeýi jaǵdaiynda oryn alyp otyr. Álemdik tájiribede mundaida kerisinshe bolady. Nesielendirýdiń ósimi halyqtyń qarjylai tabysynyń jáne jalpy ekonomikanyń ósimine sáikes bolýy kerek edi. Al Qazaqstandaǵy halyqty nesielendirýdiń 12 paiyzǵa ulǵaiýy - ómir súrý deńgeiin qalypty jaǵdaida ustap turý úshin halyq tutynýshylyq nesiege júginýge májbúr degendi kórsetip tur. Iaǵni halyq ózderiniń tómen tabystaryn nesie alý arqyly toltyrýda... Bul jaqsylyqqa soqtyrmaityn jait.
2017 jyldyń sońynda jeke tulǵalardy nesielendirý boiynsha ortasha syiaqy mólsherlemesi 21 paiyzǵa jetti. Bul bankterdiń tutynýshylyq nesielendirýdi joǵary tabys tabýdyń kózine ainaldyryp alǵanyn da kórsetip tur. Tájiribe kórsetip otyrǵandai, mundaidyń zardabyn negizinen qoǵamnyń tabysy tómen bóligi tartady.
Elimizde banktik nesielendirýden basqa onlain-nesielendirý de qarqyndy júrip jatyr. Ol 350 paiyzǵa ósken jáne ony eshkim rettemeidi. Bul zaimdar boiynsha syiaqy óte joǵary, jyldyq ústemaqy shamamen 700 paiyzdy quraidy.
Osy máselelerdi Májilistiń plenarlyq otyrysynda baiandaǵan depýtat Aiqyn Qońyrov bastaǵan depýtattar Premer-Ministrdiń atyna saýal joldap, mundai máseleniń uzaqqa ketpeýi tiis ekenin jetkizdi. Boryshty qaitarý buqaralyq máselege soqtyryp, áleýmettik shieleniske soqtyrýy múmkindigi kórsetilip, Úkimetke ýaqyt ozdyrmai nesielendirý naryǵynda azamattarymyzdyń quqyǵyn qorǵaý boiynsha keshendi shara qabyldaý qajettigi usynyldy.
S.ELEÝ, sarapshy
