Sońǵy eki-úsh jyl shireginde elimizge synalap kirgen jat aǵymdardyń teris ideialarymen ýlanǵandardyń arasynda qyzdarmen ýaqytsha nekege turyp, qyzyǵy basylǵan soń «talaq» aityp tastap ketý derekteri ashyq aityla bastady. Muny qalai túsinýge bolady? Din atyn jamylyp, nápsige erik bergen teris dini ideialardy ustanýshylardyń tym erkinsip ketkeni me, álde memlekettiń osy salany retteitin zańnamany oryndata almai otyrǵan dármensizdigi me?
Úilenetin ýaqytta ótirik dindar bolyp, dinimizdi jamylyp, ata-ana men aǵaiyn-týystan jasyryn túrde «Qudai aldynda neke qisaq bolǵany» dep jas qyzdy aldap, ýysyna túsirip, al balaly-shaǵaly bolǵanda at quiryǵyn kórsetpei qashyp ketetin qular joq emes. Mine, osyndailar aq nekeniń qadirin qashyryp, halyq arasynda islamofobiialyq (din islamdy jek kórý) kózqaras týdyrady.
Eger osy máseleniń arǵy jaǵyna úńiler bolsaq, jesir qalǵan áiel men jetim qalǵan balanyń kóz jasy jáne osydan týyndaityn áleýmettik problemalar kórinis beretinin ańǵarar edik. Din talaptaryn teris burmalap, qyzdardy ýaqytsha jar etip, ońai tastap ketip júrgen teris aǵym ustanýshylary óz nekelerin AHAJ bólimderinde tirkemeitindikten áieli men balalaryna jaýapkershilikten jáne aliment tóleýden ońai jaltaryp ketedi. Osylaisha dúnie esigin jańa ashqan sábi áleýmettik jaǵynan da, zań jaǵynan da qorǵalmaǵan. Búginde zańsyz, ýaqytsha nekeniń qurbany bolǵan jas ana men bala memlekettiń birqatar áleýmettik jeńildikterinen maqurym qalyp qoiyp otyr. Bul neke zańsyz bolǵandyqtan ol zań aldynda jalǵyz basty ana retinde nemese tolyq emes otbasy retinde tanylmaidy. Áitsede, ondai tas júrekti ákeler zań aldyndaǵy jaýapkershilikten qutylyp kettik dep oilaǵanymen Jaratýshynyń aldyndaǵy esepten qasha almaidy:
«Kimde-kim tozań túiiriniń salmaǵyndai jaqsylyq istegen bolsa, sonyń da syiyn kóredi. Kimde-kim tozań túiiriniń salmaǵyndai jamandyq istegen bolsa, sonyń jazasyn da kóredi» (Zilzala: 7-8).
Sondyqtan elimizdegi neke qatynasyn retteitin zańǵa sáikes, nekege turǵan erli-zaiypty AHAJ organdaryna tirkeýden ótýleri tiis. Tek osylai ǵana nekege turǵan jandarǵa sáikesinshe zańmen jaýapkershilik júkteýge bolady.
Jastarymyz zańda taiǵa tańba basqandai anyq-qanyq jazylǵan osy talap oryndalǵan jaǵdaida ǵana ózderiniń ar aldynda da, Alla aldynda da adaldyǵyn saqtaitynyn túsinýleri tiis. Durys, ata-babamyzdan jalǵasyp kele jatqan musylmanshylyq aq nekeniń orny erekshe. Biz imamnyń aldynda qiylatyn nekeni joqqa shyǵaryp jatqanymyz joq, kerisinshe sol nekeni zańmen qorǵap, onyń mańyzyn, Qudai aldyndaǵy jaýapkershiligin túsindirýdemiz. Bes saýsaq birdei emes, bireý Qudaidan qoryqsa, endi bireý zańnan qorqady. «Aýyzy kúigen úrlep ishedi» demekshi osylaisha jas analarymyz men sábilerimizdiń keleshegin qamdap, aldaǵy ýaqytta keleńsiz jaǵdailardan qorǵaǵan bolamyz.
Osy turǵydan alǵanda Qazaqstan musylmandary dini basqarmasynyń meshitterinde neke qiiýǵa barǵan jastardan AHAJ mekemesiniń neke kýáligin talap etetini birden-bir durys ustanym ekenin aita ketý kerek. Din basqarmasyndaǵy múiizderi qaraǵaidai ǵalymdar men mamandar da osyndai sheshimdi durys dep tapty. Aq neke erikkenniń ermegi emes, barlyq adam zań aldynda jaýapty.
Konstitýtsiiada kórinis tapqan zaiyrlylyq qaǵidatyn basshylyqqa ala otyryp, adam jáne azamat quqyǵy men bostandyǵy saqtalatyn qoǵam qura alamyz. Al teris dini aǵymdardyń ustanýshylarynyń «talaqty» ońaiǵa balaǵan júgensiz áreketterine memleket zańynyń aldynda da, Jaratýshy zańynyń aldynda da eshqandai aqtaý joq.
Sondyqtan ýaqyt talabyna sai elimizdiń «Neke (erli-zaiyptylyq) jáne otbasy týraly» Kodeksinde dini jáne basqa da ustanymdardy basshylyqqa alyp, zań talaptaryna qaishy «neke qiiý» rásimderin iske asyrýǵa jol bermeitin tetikterdi de qarastyrǵan jón dep esepteimin.
Jalǵas SADÝAHASULY,
Filosofiia ǵylymdarynyń kandidaty,
dintanýshy,
«KazIslam.kz» portalynyń bas redaktory
