سوڭعى ەكٸ-ٷش جىل شيرەگٸندە ەلٸمٸزگە سىنالاپ كٸرگەن جات اعىمداردىڭ تەرٸس يدەيالارىمەن ۋلانعانداردىڭ اراسىندا قىزدارمەن ۋاقىتشا نەكەگە تۇرىپ, قىزىعى باسىلعان سوڭ «تالاق» ايتىپ تاستاپ كەتۋ دەرەكتەرٸ اشىق ايتىلا باستادى. مۇنى قالاي تٷسٸنۋگە بولادى? دٸن اتىن جامىلىپ, نەپسٸگە ەرٸك بەرگەن تەرٸس دٸني يدەيالاردى ۇستانۋشىلاردىڭ تىم ەركٸنسٸپ كەتكەنٸ مە, ەلدە مەملەكەتتٸڭ وسى سالانى رەتتەيتٸن زاڭنامانى ورىنداتا الماي وتىرعان دەرمەنسٸزدٸگٸ مە?
ٷيلەنەتٸن ۋاقىتتا ٶتٸرٸك دٸندار بولىپ, دٸنٸمٸزدٸ جامىلىپ, اتا-انا مەن اعايىن-تۋىستان جاسىرىن تٷردە «قۇداي الدىندا نەكە قيساق بولعانى» دەپ جاس قىزدى الداپ, ۋىسىنا تٷسٸرٸپ, ال بالالى-شاعالى بولعاندا ات قۇيرىعىن كٶرسەتپەي قاشىپ كەتەتٸن قۇلار جوق ەمەس. مٸنە, وسىندايلار اق نەكەنٸڭ قادٸرٸن قاشىرىپ, حالىق اراسىندا يسلاموفوبييالىق (دٸن يسلامدى جەك كٶرۋ) كٶزقاراس تۋدىرادى.
ەگەر وسى مەسەلەنٸڭ ارعى جاعىنا ٷڭٸلەر بولساق, جەسٸر قالعان ەيەل مەن جەتٸم قالعان بالانىڭ كٶز جاسى جەنە وسىدان تۋىندايتىن ەلەۋمەتتٸك پروبلەمالار كٶرٸنٸس بەرەتٸنٸن اڭعارار ەدٸك. دٸن تالاپتارىن تەرٸس بۇرمالاپ, قىزداردى ۋاقىتشا جار ەتٸپ, وڭاي تاستاپ كەتٸپ جٷرگەن تەرٸس اعىم ۇستانۋشىلارى ٶز نەكەلەرٸن احاج بٶلٸمدەرٸندە تٸركەمەيتٸندٸكتەن ەيەلٸ مەن بالالارىنا جاۋاپكەرشٸلٸكتەن جەنە اليمەنت تٶلەۋدەن وڭاي جالتارىپ كەتەدٸ. وسىلايشا دٷنيە ەسٸگٸن جاڭا اشقان سەبي ەلەۋمەتتٸك جاعىنان دا, زاڭ جاعىنان دا قورعالماعان. بٷگٸندە زاڭسىز, ۋاقىتشا نەكەنٸڭ قۇربانى بولعان جاس انا مەن بالا مەملەكەتتٸڭ بٸرقاتار ەلەۋمەتتٸك جەڭٸلدٸكتەرٸنەن ماقۇرىم قالىپ قويىپ وتىر. بۇل نەكە زاڭسىز بولعاندىقتان ول زاڭ الدىندا جالعىز باستى انا رەتٸندە نەمەسە تولىق ەمەس وتباسى رەتٸندە تانىلمايدى. ەيتسەدە, ونداي تاس جٷرەكتٸ ەكەلەر زاڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸكتەن قۇتىلىپ كەتتٸك دەپ ويلاعانىمەن جاراتۋشىنىڭ الدىنداعى ەسەپتەن قاشا المايدى:
«كٸمدە-كٸم توزاڭ تٷيٸرٸنٸڭ سالماعىنداي جاقسىلىق ٸستەگەن بولسا, سونىڭ دا سىيىن كٶرەدٸ. كٸمدە-كٸم توزاڭ تٷيٸرٸنٸڭ سالماعىنداي جاماندىق ٸستەگەن بولسا, سونىڭ جازاسىن دا كٶرەدٸ» (زٸلزالا: 7-8).
سوندىقتان ەلٸمٸزدەگٸ نەكە قاتىناسىن رەتتەيتٸن زاڭعا سەيكەس, نەكەگە تۇرعان ەرلٸ-زايىپتى احاج ورگاندارىنا تٸركەۋدەن ٶتۋلەرٸ تيٸس. تەك وسىلاي عانا نەكەگە تۇرعان جاندارعا سەيكەسٸنشە زاڭمەن جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەۋگە بولادى.
جاستارىمىز زاڭدا تايعا تاڭبا باسقانداي انىق-قانىق جازىلعان وسى تالاپ ورىندالعان جاعدايدا عانا ٶزدەرٸنٸڭ ار الدىندا دا, اللا الدىندا دا ادالدىعىن ساقتايتىنىن تٷسٸنۋلەرٸ تيٸس. دۇرىس, اتا-بابامىزدان جالعاسىپ كەلە جاتقان مۇسىلمانشىلىق اق نەكەنٸڭ ورنى ەرەكشە. بٸز يمامنىڭ الدىندا قيىلاتىن نەكەنٸ جوققا شىعارىپ جاتقانىمىز جوق, كەرٸسٸنشە سول نەكەنٸ زاڭمەن قورعاپ, ونىڭ ماڭىزىن, قۇداي الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸگٸن تٷسٸندٸرۋدەمٸز. بەس ساۋساق بٸردەي ەمەس, بٸرەۋ قۇدايدان قورىقسا, ەندٸ بٸرەۋ زاڭنان قورقادى. «اۋىزى كٷيگەن ٷرلەپ ٸشەدٸ» دەمەكشٸ وسىلايشا جاس انالارىمىز مەن سەبيلەرٸمٸزدٸڭ كەلەشەگٸن قامداپ, الداعى ۋاقىتتا كەلەڭسٸز جاعدايلاردان قورعاعان بولامىز.
وسى تۇرعىدان العاندا قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ مەشٸتتەرٸندە نەكە قييۋعا بارعان جاستاردان احاج مەكەمەسٸنٸڭ نەكە كۋەلٸگٸن تالاپ ەتەتٸنٸ بٸردەن-بٸر دۇرىس ۇستانىم ەكەنٸن ايتا كەتۋ كەرەك. دٸن باسقارماسىنداعى مٷيٸزدەرٸ قاراعايداي عالىمدار مەن ماماندار دا وسىنداي شەشٸمدٸ دۇرىس دەپ تاپتى. اق نەكە ەرٸككەننٸڭ ەرمەگٸ ەمەس, بارلىق ادام زاڭ الدىندا جاۋاپتى.
كونستيتۋتسييادا كٶرٸنٸس تاپقان زايىرلىلىق قاعيداتىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, ادام جەنە ازامات قۇقىعى مەن بوستاندىعى ساقتالاتىن قوعام قۇرا الامىز. ال تەرٸس دٸني اعىمداردىڭ ۇستانۋشىلارىنىڭ «تالاقتى» وڭايعا بالاعان جٷگەنسٸز ەرەكەتتەرٸنە مەملەكەت زاڭىنىڭ الدىندا دا, جاراتۋشى زاڭىنىڭ الدىندا دا ەشقانداي اقتاۋ جوق.
سوندىقتان ۋاقىت تالابىنا ساي ەلٸمٸزدٸڭ «نەكە (ەرلٸ-زايىپتىلىق) جەنە وتباسى تۋرالى» كودەكسٸندە دٸني جەنە باسقا دا ۇستانىمداردى باسشىلىققا الىپ, زاڭ تالاپتارىنا قايشى «نەكە قييۋ» رەسٸمدەرٸن ٸسكە اسىرۋعا جول بەرمەيتٸن تەتٸكتەردٸ دە قاراستىرعان جٶن دەپ ەسەپتەيمٸن.
جالعاس سادۋاحاسۇلى,
فيلوسوفييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى,
دٸنتانۋشى,
«KazIslam.kz» پورتالىنىڭ باس رەداكتورى
